tillarning o'zaro munosabatlari va rivojlanishi

DOC 14 pages 91.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 91.5 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: tillarning o'zaro munosabatlari va rivojlanishi reja: 1. tillarning geneologik (qarindoshligiga) ko’ra tasnifi 2. tillarning o'zaro munosabatlari 3. tillarning o'zaro munosabatlari va rivojlanish jahon tillarini tarixini o’rganish hech qachon tamom bo’lmaydi. chunki hali tarihi o’rganilmagan tillar juda ko’p. tillarning tarixini o’rganishda asosan ikki turli mitodlar qo’llanadi. birinchisi, mutlaq xronologiya deb atalib, bunday o’zgarish qachon, qaysi asrda va qanday amalga oshirilganligi ancha aniq bo’ladi. lotin grek uels ingliz island dat olmoq ünus oine un one einn een ikki duo duo dau two tveir twee uch tres treis tri three prir drie tillarda ustivor elementlar va doimiy o’zgarishlarga uchrab turuvchi elementlar mavjud. xususan, shahs va kelishik qo’shimchalari ancha ustuvor, biroq “bilan” bog’lovchisi o’zgaruvchan hisoblanadi: bilan – ila-la kabi. tillardagi “oyoq”, “suv”, “ikki”, “quyosh”, “bermoq”, “yemoq” so’zlarining o’zagi juda ustivor, aksincha, “yahshi”, “yomon”, “gapirmoq”, “yashin” so’zlarining o’zagi – ancha o’zgaruvchan. bunday farqlanish bu so’zlarning ko’p qo’llanishi yoki zaruriy tushunchalar ekani bilan izohlanmaydi. insonning …

2 / 14

tillari doirasidagi qarindoshlikni izohlaydi. lekin bu o’rinda ramziy ma’no qarindosh bo’lmagan tillarda ham o’xshash bo’lishi mumkin. o’zbek tilida ham “o’ng” va “chap” so’zlari “qo’l” so’zi bilan bog’lanib, yahshi va yomon, baxt va falokat ma’nolarini ifodalaydi. turli tillardagi so’zlar va qo’shimchalarni qiyoslash yordamida ulardagi tovushlarning o’xshashligi va ba’zi farqlarini aniqlash mumkin. yuqoridagi misolda buni sezish mumkin. lekin so’zlaning ma’nolari o’rtasida farqlarni aniqlash ancha qiyin bo’lib, bu o’rinda qiyoslanayotgan so’zlarning kelib chiqishidagi asl ma’no va undan keyingi rivojlanishida yana qanday ma’no kashf etganini etimologik jihatdan aniqlash lozim bo’ladi. tillar bir-biriga tashqi ta’sir o’tkazadi. bu ta’sir ularning qarindoshligiga bog’liq emas. tillarning ginetik qarindoshligini aniqlash uchun ulardagi barcha o’zlashgan elementlarni hisobga olmaslik zarur. boshqa tillardan o’zlashgan so’z o’zgartiruvchi affikslar juda kam yoki umuman qo’llanmaydigan sohalar mavjud. bir-biriga juda yaqin bo’lgan tillar va shevalardan grammatik elementlar osonroq o’zlashadi. shuningdek, moddiy va madaniy sohalarga tegishli so’zlar ham osonroq o’zlashadi. turli metodlar yordamida tillarning qarindoshligini aniqlashga harakat …

3 / 14

omidan qanday tillar guruhini o’z ichiga olishi mumkin ekanligi ma’lum. bu tillarni ba’zan “bobo til”, “eng qadimiy til” iboralari bilan ataymiz. proto– hind- ovrupo tilidan proto-german, proto-slavyan, proto-eron tillari hosil bo’lgan deb faraz qilinadi. masalan, proto-german tilidagi p yuqori nemis tilida pf yoki unlilardan keyin ff (pepper-pfeffer “гармдори, мурч”) shaklida; proto-german tilidagi t ts (yozuvda z) yoki unlilardan keyin ss shaklida (tongue,zunge “til”, water-wasser “suv”); proto-german tilidagi k unlilardan keyin ch shaklida (break-brechen); proto-german tilidagi d esa t bo’lib (dance-tanzen, slavyan, rus tilida “танцы” ham shundan kelib chiqqan) qo’llanadi. so’zlarning hozirgi tovush tarkibi va ma’nosini qiyoslash yordamida ularning qadimiy holati, yani “proto til”dagi ko’rinishi tiklanadi. bu tillarning ichki tiklanishi yoki rekonstruktsiyasi deyiladi. bunday metod ancha eski hisoblanadi, lekin u hozir ham qiyosiy-tarihiy metod yoki komparativistika (grekcha comparative-qiyoslash; tika- fan) nomi bilan mashhurdir. qiyosiy-tarihiy metod qarindosh tillarning tarihi bilan bog’liq bo’lib, ularni har tomonlama chuqur ilmiy tadqiq qilish bilan shug’ullanadi. bu …

4 / 14

l – sanskrit tili hisoblanadi. hozirgi turkiy tillari uchun qadimiy proturkiy til ikki guruhga bo’linadi: g’arbiy, turkiy tillar. o’zbek tili sharqiy turkiy tillar guruhidagi qarluq kichik guruhiga kiradi. ana shunday jahon tillari o’rtasidagi qarindoshlik aloqalarini o’rganish orqali tillarni genetik tasnif qilinadi. qarindosh tillarning eng katta guruhi til oilasiga birlashadi, bu o’z navbatida til guruhlarini til kichik guruhlarini tashkil etadi. eng kichik guruh yoki alohida guruhga kirmovchi til yoki sheva o’zi ham yakka bir til oilasini tashkil etishi mumkin. masalan, yenisey daryosi bo’ylarida 700 kishi so’zlashadigan ket tili; sahalinning sharqida amur daryosi bo’ylarida 1,3 million kishi so’zlashadigan nivx tili. tillarning geniologik tasnifidagi oila-guruh, kichik guruh va nihoyat til shaklida berish shartli hisoblanadi. chunki tillar o’rtasidagi genetic aloqalarni chuqurroq o’rganish asosida yangicha guruhlash mumkin bo’ladi. hozirgi jahon tillari taxminan ikki yuzta til oilalaridan iborat bo’lsa, ulardan 22 tasi yevraziyaga (ovrupo va osiyoga), tahminan 20 tasi afrikada, qolganlari amerika, avstraliya, yangi gvineyaga to’gori …

5 / 14

от; o’zbek kim, fin ken, somali kuma, rus кто. ko’pgina leksik o’zaklarda ham o’xshashliklar bilinadi: turk. quloq, gruzin guri, fin kuule, grek. kluō “eshitmoq”; turk. qaryn “qorin”, arab, qurb, tamil, karuppai, lotin corpus “badan”, rus. чрево.2 nostratik nazariyaga asosan qadim zamonlardan boshlab hind-ovrupo, afroosiyo, o’rol, oltoy, kartvel va dravid tillari o’zaro qarindosh bo’lgan deb taxmin qilinadi. nostratik nazariya tarafdorlari bu tasnifda kirgan so’zlarning lug’atini tuzganlar. i. hind-ovrupo tillari hind-ovrupo tillari oilasi eng katta bo’lib, u german (435 million), roman (570 million), boltiq (4,6 million), slavyan (290 million), hind (760milion), eron (71 million) guruhlaridan iborat. bu oila tillariga arman (5 million), alban (4,9 million), grek (11 million) va boshqa ko’pgina qadimiy tillar kiradi. ular ichida lotin, sanskrit, qadimiy grek, xet, tohar, kelt va boshqa qadimiy tillar ham bor. german tillari guruhiga nemis (100 million), golland (nederland)(22 million), afrikans (5 million), friz (400 ming), ingliz (290 million), ferer (400 ming), dat (5,5 …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tillarning o'zaro munosabatlari va rivojlanishi"

mavzu: tillarning o'zaro munosabatlari va rivojlanishi reja: 1. tillarning geneologik (qarindoshligiga) ko’ra tasnifi 2. tillarning o'zaro munosabatlari 3. tillarning o'zaro munosabatlari va rivojlanish jahon tillarini tarixini o’rganish hech qachon tamom bo’lmaydi. chunki hali tarihi o’rganilmagan tillar juda ko’p. tillarning tarixini o’rganishda asosan ikki turli mitodlar qo’llanadi. birinchisi, mutlaq xronologiya deb atalib, bunday o’zgarish qachon, qaysi asrda va qanday amalga oshirilganligi ancha aniq bo’ladi. lotin grek uels ingliz island dat olmoq ünus oine un one einn een ikki duo duo dau two tveir twee uch tres treis tri three prir drie tillarda ustivor elementlar va doimiy o’zgarishlarga uchrab turuvchi elementlar mavjud. xususan, shahs va kelishik qo’shimchalari ancha ustuvor, b...

This file contains 14 pages in DOC format (91.5 KB). To download "tillarning o'zaro munosabatlari va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tillarning o'zaro munosabatlari… DOC 14 pages Free download Telegram