indekslarning turlari va tasnifi

DOCX 16 pages 107.1 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 107.1 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

iqtisodiy indekslar mavzu: guruhiy indexlar va ulardan iqtisodiy samaradorlik ko’rsatkichlarini aniqlashda foydalanish. reja: 1. indekslarning turlari va tasnifi 2. yakka indekslar, guruhiy indexlar 3. samaradorlik ko’rsatkichlarini aniqlashda foydalanish. o`rganilayotgan hodisalar to`plami muhim iste`mol va boshqa xususiyatlari jihatidan bir jinsli bo`lgan har xil turlardan iborat bo`lsa, ularning sifat ko`rsatkichlarini indekslashtirish ikki usulda amalga oshirilishi mumkin: biri joriy – va bazis davrlar uchun o`rtacha ko`rsatkichlarni hisoblab taqqoslash, ikkinchisi - o`zgarmas bir holatda qotgan vaznli agregat ko`rsatkichlar tuzib, ularni solishtirish. bu usullar odatda bir-biridan farq qiladigan natijalar beradi. birinchi usulda tuzilgan indekslar o`zgaruvchan tarkibli indekslar deb ataladi, chunki ular asosida yotgan o`rtacha ko`rsatkichlar to`plamning tuzilishiga ham bog`liq, u esa joriy va bazis davrlarda turlicha bo`lishi mumkin. masalan, o`zgaruvchan tarkibli baho indeksini olsak, u quyidagi shaklga ega: (12.38) agar ayrim mahsulotlar turlarining umumiy to`plamdagi hissasini joriy davrda va bazis davrda belgilasak, u holda (12.38) formula yangicha shakl oladi: (13.38a). demak, o`zgaruvchan tarkibli indeks nafaqat …

2 / 16

. ammo ularni bog`langan tizim doirasida qaraganda baholar indeksini paashe usulida, tarkibiy siljishlar indeksini esa laspeyres usulida tuzish maqulroqdir. 12.1 jadval ma`lumotlariga asosan go`sht mahsulotlari uchun: o`zaro bog`langan indekslar iqtisodiy hodisalar o`zaro bog`langan. bunday bog`lanishlar indekslar orasida mavjuddir. agarda baho indeksini sotilgan fizik hajm indeksiga ko`paytirsak, tovar aylanmasi (sotilgan mahsulot) qiymati indeksini olamiz. misol uchun tovarlar bahosi o`rtacha 5% pasaygan, sotilgan mahsulotlar hajmi esa 20% ortgan bo`lsa, tovar aylanmasi 14% ko`paygan, chunki 0,95*1,201,14 yoki 114%. tannarx indeksining mahsulotning fizik hajmi indeksiga ko`paytmasi ishlab chiqarilish xarajatlari indeksiga tengdir: (12.46) agarda ishlab chiqarish xarajatlari 12%, yaratilgan mahsulot hajmi 22% ko`paygan bo`lsa, u holda tannarx 8% pasaygan, chunki l, l2: 1,220,92 yoki 92%. mehnat unumdorligi indeksini sarf qilingan mehnat miqdori indeksiga ko`paytirsak, ishlab chiqarishning fizik hajmi indeksi hosil bo`ladi: (12.47) baho indeksining teskari qiymati pul (so`m ) qudrati indeksiga teng. aytaylik, baholar o`rtacha 20% pasaygan, u holda 1 so`mning xarid qudrati 25% oshgan …

3 / 16

indeks tahlili multiplikativ shakldagi bog`lanishlarga asoslanadi. bu usul yordamida additiv shakldagi bog`lanishlarni tahlil qilish uchun dastlab ularni multiplikativ shaklga aylantirish zarur. endi umumiy foyda indeksi bilan foydaga ta`sir etuvchi omillar indekslarini tuzish tartibini ko`rib chiqamiz. ma`lumki, yalpi foyda ishlab chiqarilgan mahsulot hajmiga, baho darajasiga va tannarxga bog`liq. bu yerda f-yalpi foyda miqdori. f-mahsulot birligidan olinadigan o`rtacha foyda darajasi f/q q-ishlab chiqarilgan va realizatsiya qilingan mahsulot hajmi r-mahsulot birligining narxi s-mahsulot birligining tannarxi bu holda umumiy foyda miqdori indeksi (12.48) bu yerda d1 va d0 joriy va bazis davrlar narxida tannarx ulushi (umumiy tushumda ishlab chiqarish va davr xarajatlari yig`indisining salmog`i). bu (12.48) indeksni quyidagi omillar indeksiga ajratish mumkin: (12.49) bu indeks mahsulot hajmi o`zgarishi ta`siri ostida yalpi foyda o`zgarishini aniqlaydi. (12.50) bu indeks narxlar o`zgarishi ta`siri ostida yalpi foyda o`zgarishini o`lchaydi. va nihoyat, (12.51) bu indeks yalpi foyda o`zgarishiga tannarx o`zgarishining ta`siri ni belgilaydi. yuqorida keltirilgan indekslar bir tizim bunyod …

4 / 16

layotgan turlari, mahsulotlarning material talabchanligi, ishlab chiqarish boshlang`ich nuqtasining o`zgarishi va h.k. salbiy ta`sir etadi. shu sababli halqaro standart va talablarga asosan, sanoat mahsuloti indekslari markazlashgan holda respublika va viloyatlar davlat statistika tashkilotlari tomonida boshqa usulda ham tuziladi. bu usulga ko`ra sanoat ishlab chiqarishi indeksi hisobi, tovarlar—vakillar to`plami bo`yicha keyinchalik bosqichma –bosqich tarmoqlar va umum sanoat indekslariga bo`linadi, ular esa sanoatning natura — ashyoviy ko`rsatkichlari dinamikasi ma`lumotlariga asoslanadi. hisoblash uchun butun sanoat tarmoqlarga, har bir tarmoq esa elementar tarmoqlarga (tarmoq ostilariga) bo`linadi. har bir tarmoq osti uchun profil bo`yicha tovar — vakil savati shakllantiriladi. hisoblash 3 bosqichda o`tkaziladi. 1. tarmoq ostilar (sof oddiy tarmoqchalar) uchun indekslarni shakllantirish; 2. hosil bo`lgan ma`lumotlarni tarmoqlar indekslariga agregatsiyalash (umumlashtirish); 3. tarmoq indekslarini umumsanoat indekslariga agregatsiyalash (umumlashtirish) . birinchi bosqichda sanoat ishlab chiqarish indeksi hisobot davrining t vaqtidagi mahsulot qiymati oldingi t-1 davrga nisbatan har bir tarmoqosti uchun quyidagi formula yordamida hisoblanadi: (12.52) bu yerda …

5 / 16

la yordamida amalga oshiriladi: (12.53) bu yerda itt-1 – sanoat tarmog`ining ishlab chiqarish indeksi. d – tegishli sanoat tarmog`iga mansub tarmoqostilarda bazis davrda yaratilgan qo`shimcha qiymat. m – tarmoqostilar soni. uchinchi bosqichda umumiy sanoat ishlab chiqarish indeksi tuziladi. buning uchun yiriklashtirilgan tarmoqlar bo`yicha hisoblangan indekslar bazis davrda yaratilgan qo`shimcha qiymatlar bilan totib olinadi: (12.54) bu yerda iumtt-1 t- hisobot davri uchun t-1 davriga nisbatan hisoblangan umumsanoat ishlab chiqarish indeksi. itt-1 – ikkinchi bosqichda sanoat tarmoqlari bo`yicha olingan indekslar. dtar – bazis yilda yiriklashtirilgan sanoat tarmoqlarida yaratilgan qo`shimcha qiymat. k - yiriklashtirilgan sanoat tarmoqlarining soni. 12.54 – formula bo`yicha olingan indeks qiymati sanoat xarakteriga ega xizmatlar va harbiy mahsulotlar ishlab chiqarish dinamikasini hisobga olmaydi, shuning uchun ham unga tegishli tuzatishlar kiritish zarur. bundan tashqari, indeksni tuzishda tovar –vakillar haqidagi ma`lumotlar yirik va o`rta sanoat korxonalari bo`yicha olingan bo`lsa, u holda kichik korxonalar, nosanoat korxonalar qoshidagi sanoat bo`linmalari, yuridik shaxs tuzmay faoliyat …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "indekslarning turlari va tasnifi"

iqtisodiy indekslar mavzu: guruhiy indexlar va ulardan iqtisodiy samaradorlik ko’rsatkichlarini aniqlashda foydalanish. reja: 1. indekslarning turlari va tasnifi 2. yakka indekslar, guruhiy indexlar 3. samaradorlik ko’rsatkichlarini aniqlashda foydalanish. o`rganilayotgan hodisalar to`plami muhim iste`mol va boshqa xususiyatlari jihatidan bir jinsli bo`lgan har xil turlardan iborat bo`lsa, ularning sifat ko`rsatkichlarini indekslashtirish ikki usulda amalga oshirilishi mumkin: biri joriy – va bazis davrlar uchun o`rtacha ko`rsatkichlarni hisoblab taqqoslash, ikkinchisi - o`zgarmas bir holatda qotgan vaznli agregat ko`rsatkichlar tuzib, ularni solishtirish. bu usullar odatda bir-biridan farq qiladigan natijalar beradi. birinchi usulda tuzilgan indekslar o`zgaruvchan tarkibli indekslar deb a...

This file contains 16 pages in DOCX format (107.1 KB). To download "indekslarning turlari va tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: indekslarning turlari va tasnifi DOCX 16 pages Free download Telegram