qadimgi turon davlati va huquqining paydo bo‘lishi va rivojlanishi

DOC 83.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443778192_61464.doc qadimgi turon davlati va huquqining paydo bo‘lishi va rivojlanishi reja: 1. urug‘-qabila, qabilalar ittifoqining tashkil topishi. 2. urf-odatlar ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi vosita. 3. qadimgi turon hududida davlat va huquqning paydo bo‘lishi. 4. «sug‘d» hujjatlari- qadimgi huquqiy manba. “ajdodlarimiz bundan yarim million yil muqaddam ana shu joyda, ikki azim daryo o‘kuz (amu) va inju ukuz” (sir) oralig‘ida hamda ularning tevarak atrofida yashab kelganlar deb ta’kidlaydi tarixchi olim b.axmedov. milloddan ilgari iv minginchi yillarda yashagan xalqlarning nomlari bizgacha yetib kelmagan. ba’zi bir fikrlarga ko‘ra bu davrda yashagan xalqlar massagetlar va alanlardan iborat bo‘lgan. shuningdek eramizdan avvalgi iii-ii-minginchi yillarda ham ibtidoiy jamoa tuzumi mavjud bo‘lib, ona urug‘i matriarxat hukmronlik qilgan. eramizdan avvalgi ii-mingginchi yillarning boshlarida esa jezdan yasalgan qurollar bilan ovchilik va dehqonchilik keng ri-vojlangan. shu davrning oxirlarida vohalarda baqtriyaliklar, sug‘diyonaliklar, xorazmliklar, parfiyaliklar, chochliklar, ularning atrofidagi dasht, cho‘l, sahrolarda, tog‘ oldi tumanlarida sak va massaget kabi qabilalar yashagan. eramizdan avvalgi birinchi …

kdan teng foydalanganligi, erkaklar bilan xotin-qizlarning teng huquqli bo‘lib, urushlarda erkaklar bilan bir qatorda xotin-qizlar ham ishtirok etganligi, har qabilaning o‘z boshliqlari bo‘lganligi, ayrim qabilalarning boshliqlari ayollar bo‘lganligi, qabilaning umumiy manfaati bilan bog‘liq bo‘lgan masalalar qabila a’zolari yig‘ilishida muhokama qilib, hal etilganligi har bir qabila, urug‘ o‘z urf-odatlari, qoidalari mavjudligi haqida ayrim ma’lumotlar bizga yetib kelgan. qadimgi turkiy xalqlarning ham asosiy dini tabiatga, quyoshga sig‘inishdan iborat bo‘lgan. ular ertalab chiqib kelayotgan quyoshga ta’zim qilganlar. qadimgi turonda turkiy xalqlarda yozma qonunchilikka qadar odat huquqi amal qilib kelgan. odat ma’lum bir xalqning urf-odat huquqi normalarining yig‘indisidir. odat – deb ma’lum bir joyning yozilmagan avloddan avlodga o‘tib kelayotgan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan rasm-rusumlar va tartiblardan kelib chiqadigan qoidalar yig‘indisiga aytiladi. turkiylarning qadimgi ajdodlariga taalluqli odat huquqlaridan deyarli barcha davrlarda amal etilgan. jumladan, jangda vafot etgan akaning xotiniga ukasini uylanish odati mavjud bo‘lgan. bundan ko‘zda tutilgan asosiy maqsad naslni, oilani saqlab qolishga va …

bo‘lib, maxsus ish yuritilmagan. sudya etib dovyurak, kuchli, murakkab ishlarni hal etishga qodir kishilar tayinlangan. sud jarayonlari uch kundan ortiq bo‘lmagan. ayrim qabilalarning o‘ziga xos qonunlari mavjud bo‘lib, oqsoqollarning buyrug‘iga bo‘ysunmaslik uchun o‘lim jazosi belgilangan, yoki odam o‘ldirish va o‘g‘irlik kabi jinoyatlarni sodir etganda zararni qoplash orqali hal etishga ruxsat etilgan. odam o‘ldirishda ayblangan kishi ot yoki qo‘ylar bilan to‘lash evaziga javobgarlikdan qutulib ketgan. oqsoqol tomonidan ta’qib qilinayotgan, qochoq yoki xoinlikda ayblanayotgan shaxslarni hech kim o‘toviga qo‘yishi mumkin bo‘lmagan, ularni qum sahrolarga quvib yuborilgan. qadimgi xanaslar (qirg‘izlar)da qonunlari juda qattiq bo‘lgan-ligini ko‘ramiz. jumladan elchilik topshirig‘ini bajarmaganlik uchun, xonga noto‘g‘ri maslahat berganlik uchun o‘lim jazosi tayinlanishi, yoki o‘g‘rining otasidan, o‘g‘lini tanasidan judo qilib, boshini bo‘yniga osib yuborish kabi odatlar mavjud bo‘lgan. eng qadimgi davlatlardan biri bu alp er tunga (afrosiyob) davlati edi. eramizdan avvalgi vii asrlarda tashkil topgan bu davlat nosimxon raxmonning fikriga ko‘ra, bu davlat sak iskif turk davlati edi …

ik og‘ir bo‘lmagan jinoyatlarni sodir etgan kishilarning yuzi tilingan. xunlar davlatida mode hukmronlik qilgan davrda umummajburiy harbiy xizmat, harbiy qismlarda qat’iy tartib-intizom joriy qilish haqida qonunlar qabul qilgan. bu qonunlarga binoan harbiy xizmatdan bosh tortganlik, harbiy intizomni buzganlik uchun o‘lim jazosi belgilangan. xunlar davlatida mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf qilish bilan bog‘liq munosabatlar odat huquqi qoidalari bilan tartibga solingan. boshqa ko‘chmanchi qabilalardagi kabi xunlar ham yaylovlardan birgalikda foydalanganlar, yaylovlar butun urug‘ning mulki hisoblangan. xunlar davlatida tepasida shanyuy (ulug‘ azim) turgan. shan-yuy lavozimini xunlar qabilasiga kiruvchi 24 urug‘ boshliqlaridan eng ulug‘i egallagan. dastlabki davrlarda shanyuy urug‘ boshliqlari tomonidan saylangan, keyinchalik esa saylov o‘rnini taxtga o‘tkazish marosimi egallagan. xunlar davlatining so‘nggi davriga kelib davlat boshlig‘ining hokimiyati vasiyat asosida meros tariqasida otadan o‘g‘ilga o‘tadigan bo‘lgan. davlat boshlig‘i shanyuy harbiy, diplomatik va diniy sohalarga boshchilik qilgan. qonunchilik hokimiyati ham uning qo‘lida bo‘lgan. xuyan, lan, syuybu urug‘lari xunlar qabilasidagi aslzoda urug‘lardan bo‘lib, …

i. doro i hukmronlik qilgan davrlarda ham bu kurashlar to‘xtamaydi. ahmoniylar davlati yagona ma’muriy tizimga, kuchli armiyaga, yagona pul birligiga ega bo‘lgan, qudratli markazlashgan davlat bo‘lib, ma’muriy jihatdan 20 ta satrapiyaga bo‘lingan bo‘lib, undan 4 tasi markaziy osiyoga (qo‘shin va soliq to‘lash) bo‘lingan. satrapliklarning soni turli davrlarda turlicha bo‘lgan. ahmoniylar davlatida butun hokimiyat podshoh qo‘lida bo‘lib, u davlatni markaziy davlat mahkamasiga tayangan holda boshqargan. davlat mahkamasida podshohdan keyin ikkinchi o‘rinda xazorapat (ming boshliq) turgan. u barcha davlat idoralari, mansabdor shaxslar faoliyatini nazorat qilgan, podshohning shaxsiy qo‘riqchilariga, markaziy devonga boshchilik qilgan. podshohga kelgan shikoyat va arizalar haqida ma’lumotlar bergan. markaziy devonga kotiblar, taftishchilar, podshohga ma’lumot yig‘ib keluvchilar va boshqalar bo‘ysunganlar. satrapliklarda butun hokimiyat podshoh tomonidan tayinlana-digan va vazifasidan bo‘shatiladigan sapraplar qo‘lida bo‘lgan. satrap ma’muriy boshqaruv va sud hokimiyatiga boshchilik qilar, xo‘jalik ishlarini amalga oshirish, soliq va yig‘imlarni o‘z vaqtida undirilishi, mansabdor shaxslar faoliyati, o‘z satrapligi hududi-dagi qo‘llarda xavfsizlikni ta’minlash ustidan nazoratni …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi turon davlati va huquqining paydo bo‘lishi va rivojlanishi"

1443778192_61464.doc qadimgi turon davlati va huquqining paydo bo‘lishi va rivojlanishi reja: 1. urug‘-qabila, qabilalar ittifoqining tashkil topishi. 2. urf-odatlar ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi vosita. 3. qadimgi turon hududida davlat va huquqning paydo bo‘lishi. 4. «sug‘d» hujjatlari- qadimgi huquqiy manba. “ajdodlarimiz bundan yarim million yil muqaddam ana shu joyda, ikki azim daryo o‘kuz (amu) va inju ukuz” (sir) oralig‘ida hamda ularning tevarak atrofida yashab kelganlar deb ta’kidlaydi tarixchi olim b.axmedov. milloddan ilgari iv minginchi yillarda yashagan xalqlarning nomlari bizgacha yetib kelmagan. ba’zi bir fikrlarga ko‘ra bu davrda yashagan xalqlar massagetlar va alanlardan iborat bo‘lgan. shuningdek eramizdan avvalgi iii-ii-minginchi yillarda ham ibtidoiy jamoa tu...

DOC format, 83.0 KB. To download "qadimgi turon davlati va huquqining paydo bo‘lishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi turon davlati va huquqi… DOC Free download Telegram