“temur tuzuklari” – tarixiy huquqiy manba

DOC 62,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443778826_61467.doc “temur tuzuklari” – tarixiy huquqiy manba reja: 1. “temur tuzuklari” – temuriylar davlatining asosiy huquq manbasi. 2. amir temurning taxt vorislariga vasiyat va pand nasixatlari. 3. “temur tuzuklari” bo‘yicha mamlakatni boshqarish tartibi. 4. “temur tuzuklari”da vazir va davlat amaldorlarini tayinlash tartibi. 5. “temur tuzuklari” bo‘yicha taqdirlash va rag‘batlantirish. amir temur nomi bilan bog‘liq bo‘lgan uning siyosiy-huquqiy qarashlari to‘plami “temur tuzuklari”, “voqeati temuriy” (temurning boshidan kechirganlari) kabi nomlar bilan sharq va g‘arbda mashhur bo‘lgan to‘plam temurning hayotiy tajribalari asosida ishlab chiqilgan, qonun darajasiga ko‘tarilgan va o‘zining vorislari uchun nasihatlarini o‘z ichiga olgan. “temur tuzuklari” xiv asrning ii-yarmiga oid ijtimoiy-siyosiy voqealarni o‘rganishga doir temur saltanati uning davlati tizimi, boshqarilishi, sud tuzilishiga oid juda muhim qoidalar va ma’lumotlarni o‘zida aks ettirgan tarixiy huquqiy manbadir. tuzilishi jihatidan “temur tuzuklari” ma’muriy-harbiy kodeksdir. tuzuklar ikki qismdan iborat bo‘lib,: birinchi qismi – birinchi maqola sohibqiron temurning 7 yoshidan to uning so‘nggi kunigacha bo‘lgan hayoti, siyosiy faoliyati …

1787 yil frantsuz, 1830 yil ingliz, 1845 yil urdu, 1894 yil, 1934 yil rus, 1835 yil, 1857 yil turk (eski o‘zbek) tilida, o‘z ona yurtida esa 1991 yil nashr qilingan. amir temur toju-taxtlari vorislariga vasiyat va pand-nasixat-lar qilar ekan, jumladan shunday deydi: “mamlakatlarni fatx etuvchi baxtli farzandlarim va jahonni idora etuvchi qudratli nabiralarimga ma’lum bo‘lsinki, tagri taolo darxogida umidim shulki, ko‘plab farzandlarim, avlodim saltanat taxtiga o‘tirib, mamlakatlarni idora etgay. shuning uchun saltanat qurish, davlat tutish ishlarini bir necha tuzukka (dastur ul-amal) yozib qoldirdim, toki farzandlarim va avlodlarimdan bo‘lganlarining har biri unga muvofiq ish yuritsin, mehnatu mashoqatlar, ko‘p harbiy yurishlar, urush-taloshlar bilan tagrining inoyati va xazrat muhammadning va salomlari bo‘lsin, tole’i bilan millatning sharofati, on xazrating ulug‘vor avlodi va qimmatli sahobalariga qilgan muhabbat va do‘stligim orqali qo‘lga kiritgan davlat va saltanatni saqlaganlar”. temur o‘z fikrini davom ettirib yana shunday degan: “vorislarim bu tuzuklardan o‘z saltanat ishlarini boshqarishda qo‘llanma sifatida foydalangaylar, toki …

ka bog‘lanmas ekan, unday saltanatning shukuhi, qudrati va tartibi yo‘qoladi. bunday saltanat yalang‘och odamga o‘xshar ekan, uni ko‘rgan har kimsa nazarini olib qochadi. yoxud kasu nokas tap tortmay kirib-chiqadigan, tomsiz, eshigi-to‘sig‘i yo‘q uyga o‘xshaydi”. shuning uchun ham men, o‘z saltanatim binosini dini islom to‘ra va tuzuk asosida mustahkamladim. salatanatimni boshqarishda uchra-gan har qanday voqea va ishni to‘ra va tuzuk asosida bajardim. dilimning mashriqidan ko‘tarilgan birinchi tuzuk shundan iborat bo‘ldiki, islom dinini yoyib, muhammad unga tagrinining marhamat-lari va salomlari bo‘lsin, shariatni quvvatladim. har bir shaharda masjidlar, madrasalar, xonaqolar (g‘aribxonalar) qurishni musofir yo‘lovchilar uchun yo‘l ustiga rabotlar (karvonsaroylar) bino qilishni, daryolar ustiga ko‘priklar qurishni buyurdim. sohibqiron xuddi ana shu qoidaning muhimligiga bir necha bor e’tiborni qaratgan edi. bu haqida “shuning uchun ham men o‘z salta-natim binosini dinu-islom, to‘ra va tuzuk asosida mustahkamladim. saltanatimni boshqarishda uchragan har qanday voqea va ishni to‘ra va tuzuk asosida bajardim”. dinu shariat tuzukini tartibga keltirganimdan so‘ng, saltanatim …

qilib kelgudek bo‘lsa, do‘stlarga shunday muomila qildimki, do‘st-ligi yanada ortdi, dushmanlarga esa shunday munosabatda bo‘ldimki, ularning dushmanligi do‘stlikka aylandi. menda biron kimsaning haqi bo‘lsa, haqini hech vaqt unutmadim. biron kimsa bilan tanishgan bo‘lsam uni hech vaqt nazarimdan chetga qoldirmadim. uchinchidan, hech kimdan o‘ch olish payida bo‘lmadim. tuzimni tatib menga yomonlik qilganlardan hech narsa talab qilmay, ularni parvardigoru olamga topshirdim. ish ko‘rgan, sinalgan shijoatli er-yigitlarni qoshimda tutdim, sofdil kishilar sayyidlar, olimlar va fozillarga dargohim doim ochiq bo‘ldi. nafsi yomon himmatsiz kimsalarimni, ko‘ngli buzuq qo‘rqoqlarni majlisimdan quvib yubordim. to‘rtinchidan, ochiq yuzlilik, rahm shavkat bilan xalqni o‘zimga rom qildim. adolat bilan ish yuritib, jabr zulumdan uzoqroq bo‘lishga intildim. amir temurning takidlashicha, agar hukmdor davlatda kuchli hokimiyat bo‘lishini istasa quydagilarga amal qilishi kerak: “saltanat korxonasi tagri taolo korxonasining bir kichik nusxasidirki, unda turli mansabdagi xodim va xizmatchilar (amal va fe’li) noiblar, eshik og‘alari (hujjat) bordir, ularning har biri martabasiga yara-sha o‘z yurishlari bilan mashhurdir. …

ni sanar ekan, yana bunday deb yozgan edi: “kamolga erishgan vazir ul kim, davlat muomalasini tartibga keltirib, mulkiy va moliyaviy ishlarni to‘g‘rilik bilan asl-nasli tozaligini ko‘rsatib ajoyib tarzda ko‘rsatadi”. uning takidlashicha: “qaysi vazir soflilik, to‘g‘rilik bilan vazirlik ishiga kirishib, davlatning, moliyaviy-mulkiy ishlarini diyonat, savob bilan nafsi buziqlik qilmay, omonatga xiyonat etmay, bajarar ekan, unday vazirni eng oliy martabalarga yetkasinlar”. ma’lumki, amir temur bir vaqtlar o‘zi ham vazir bo‘lgan. shuning uchun uning barcha siru-asrorlaridan voqif bo‘lgan. bu haqida uning o‘zi shunday deydi: “xalqqa yordamu-madat berish maqsadida men ham tug‘luq temurxonning o‘g‘li ilyosxo‘jaga vazirlik hamda sipohsolarlik qilishga rozi bo‘lgan edim. tangri taoloning bandalariga yordam qilganimdan bo‘lsa kerakki, olloh taolo menga saltanat martabasiga yetkazdi”. xos ul-xos navkarlarimdan uch yuz o‘n uch kishiga amirlik mansabi berishni buyurdim, chunki ular asli toza, pok nasllik, aql-farosatlik, bahodir, dovyurak, tadbirkor, sergak, ehtiyotkor, oldini va orqasini o‘ylab ish tutadigan kishilar edi. ularning har biriga o‘rin bosar tayinladim. agar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "“temur tuzuklari” – tarixiy huquqiy manba"

1443778826_61467.doc “temur tuzuklari” – tarixiy huquqiy manba reja: 1. “temur tuzuklari” – temuriylar davlatining asosiy huquq manbasi. 2. amir temurning taxt vorislariga vasiyat va pand nasixatlari. 3. “temur tuzuklari” bo‘yicha mamlakatni boshqarish tartibi. 4. “temur tuzuklari”da vazir va davlat amaldorlarini tayinlash tartibi. 5. “temur tuzuklari” bo‘yicha taqdirlash va rag‘batlantirish. amir temur nomi bilan bog‘liq bo‘lgan uning siyosiy-huquqiy qarashlari to‘plami “temur tuzuklari”, “voqeati temuriy” (temurning boshidan kechirganlari) kabi nomlar bilan sharq va g‘arbda mashhur bo‘lgan to‘plam temurning hayotiy tajribalari asosida ishlab chiqilgan, qonun darajasiga ko‘tarilgan va o‘zining vorislari uchun nasihatlarini o‘z ichiga olgan. “temur tuzuklari” xiv asrning ii-yarmiga oid ijt...

Формат DOC, 62,5 КБ. Чтобы скачать "“temur tuzuklari” – tarixiy huquqiy manba", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: “temur tuzuklari” – tarixiy huq… DOC Бесплатная загрузка Telegram