suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ekologiyasi

PPTX 15 pages 128.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 128.7 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ekologiyasi reja: amfibiyalar haqida umumiy tasnif. amfibiyalarning tarqalishi. suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ko’payishi. suvda va quruqliqda yashovchilar (amphibia) — suvdan quruqlikda yashashga oʻtgan dastlabki umurtqali hayvonlar sinfi. quruqlikda yashashga oʻtish bilan suvda va quruqlikda yashovchilarning tuzilishi balikdarga nisbatan takomillashgan, xususan, skeletning tayanch vazifasini bajarishga oʻshii bilan uzun naysimon suyaklar paydoboʻlishi oyoqlarning vujudga kelishiga sabab boʻlgan. quruqpikda yashash atmosfera havosi bilan nafas olishga imkon beruvchi organ — oʻpkaning rivojlanishiga, qon aylanishi, nerv sistemasi va sezgi organlarining takomillashuviga olib kelgan. shuning bilan birga suvda va quruqlikda yashovchilar skeletida togʻayning koʻp boʻlishi, nafas olish, qon aylanishi, ayirish, nerv sistemasi va boshqa organlarning sodda tuzilganligi, lichinkasining yon chiziqlari, dumi, yuragining 2 kameradan, qon aylanish sistemasining bir doiradan iboratligi ularni quruqlikda yashovchi eng sodda tuzilgan umurtqali hayvonlar ekanligini koʻrsatadi. koʻpchilik suvda va quruqlikda yashovchilarning hayoti voyaga yetgan davrida ham suv bilan bevosita bogʻliq. suvda va quruqlikda yashovchilar yuqori devon davrida qadimgi …

2 / 15

ham bajaradi. terining bu xususiyati ularning quruklik muhitiga toʻliq moslanishiga imkon bermagan. bir qancha turlari terisida zaharli suyuklik ishlab chiqaradigan bezlar ham boʻladi. suvda va quruqlikda yashovchilar hrz. quruqlikda yashovchi umurtqalilar orasida eng sodda tuzilgan boʻlib, skeletida togʻaylar koʻp. oldingi oyokdari, odatda 4 barmokli, keyingisi — 5 barmokli. dumli suvda va quruqlikda yashovchilardan sirenlarning keyingi oyoqlari, oyoqsizlarning ikkala juft oyoqlari, koʻkrak qafasi boʻlmaydi; ogʻiz boʻshligʻi tubidagi muskullarning qisqarishi tufayli havo oʻpkaga oʻtadi. ayrim salamandralarda oʻpka boʻlmaydi. miyacha kuchsiz rivojlangan. dumsiz suvda va quruqlikda yashovchilarda oʻrta quloq va nogʻora pardasi rivojlangan. yuragi 3 kamerali, oʻpkasiz suvda va quruqlikda yashovchilar yuragi 2 kamerali. chal yurak boʻlmasiga arteriya qoni, oʻng yurak boʻlmasiga vena qoni va teridan arteriya qoni keladi. arteriya va vena qoni yurak qorinchasida aralashib ketadi. gavdadagi boshdan boshqa barcha organlar aralash qon bilan taʼminlanadi. buyragi koʻpchilik baliklarnikiga oʻxshash tana buyrak (mezonefros); buyrak va jinsiy bezlar yoʻli kloakaga ochiladi. suvda va quruqlikda …

3 / 15

ri (aksolotl, alp tritoni va boshqalar) uchun neoteniya (voyaga yetmasdan koʻpayish) xos. voyaga yetgan suvda va quruqlikda yashovchilar har xil umurtqasizlar, asosan, hasharotlar, itbaliqlar, mikroskopik xdyvonlaar va oʻsimliklar bilan oziqdanadi. suvda va quruqlikda yashovchilar zararkunanda ekosistemalarning asosiy komponenta boʻlib, koʻpchilik umurtqasizlar soninicheklab turishdagʻamdaboshqaxayvonlarga oziq sifatida katta ahamiyatga ega. dumsizlarning ayrim turlari (mas, baqalar) bir qancha mamlakatlarda isteʼmol qilinadi. ayrim suvda va quruqlikda yashovchilar lab. hayvonlari sifatida ahamiyatga ega. suv havzalarining ifloslanishi tufayli ayrim turlari soni kamayib bormoqda. 41 turi va kenja turi xalqaro qizil kitobga kiritilgan. ekologik xususiyatlari yashash muhiti: amfibiyalar asosan nam va suvli muhitlarda yashaydi. ularning koʻpchiligi hayotining bir qismini suvda, qolgan qismini esa quruqlikda oʻtkazadi. sovuq qonlilik: ular sovuqqonli (poykiloterm) hayvonlar boʻlib, tashqi muhit harorati bilan gavda harorati oʻzgaradi. shu sababli, +10°c dan past haroratda faoliyatlari susayadi, +5–7°c da esa faoliyatlari to'xtaydi. nafas olish: amfibiyalar nafas olish uchun teri va oʻpka organlaridan foydalanadi. ularning terisi nam boʻlib, …

4 / 15

o'zidan suv va gazni o'tkazadi. tuxumida qattiq tuxum pardasi bo'lmaydi, tuxumlari, odatda, suv muhitidagina rivojlanadi. tuximidan chiqqan lichinka (itbaliq) suvda hayot kechiradi. ular hayoti davomida metamorfozni boshidan kechiradi, ya’ni suvda yashaydigan lichinkalik davridan quruqlikda yashaydigan voyaga yetgan davriga aylanadi va shu munosabat bilan jabra bilan nafas olishdan o'pka bilan nafas olishga o'tadi. amfibiyalarda o'pkasining paydo bo'lishi natijasida qon aylanish sistemasida va harakat organlarida ham o'zgarishlar ketadi, ya’ni voyaga yetgan amfibiyalar uchun sharnir bo'g'inli besh barmoqli juft oyoqlar xarakterlidir. amfibiyalarning o'pkasi yaxshi rivojlanmagan, shuning uchun ularning terisi ham qo'shimcha nafas olish organi vazifasini bajaradi. bosh skeletining ensa qismida ikkita ensa bo'rtmasi bo'yin umurtqasi bilan harakatchan qo'shiladi. tanglay-kvadrat tog'ayi miya qutisiga qo'shilib ketadi (autostiliya), tilosti yoyining ustki elementi hisoblangan giomandibulyare — osma suyak o'rta quloq bo'shlig'ida joylashadigan uzangi suyagiga aylanadi, chanoq kamari dumg'aza umurtqasining ko'ndalang o'simtalariga yopishib turadi. ikkita (to'liq ajralmagan) qon aylanish doirasi yuzaga kelgan, yuragi uch kamerali, ya’ni ikkita yurak …

5 / 15

sini qoplashi mumkin. ko'zning orqa qismida teshigini yupqa nog'ora parda qoplagan quloq joylashgan. uni ichki tomondan markazga bitta eshitish, ya’ni uzangi suyagi itarib turadi. nog'ora parda, asosan o'rta quloq bo'shlig'ini tashqi muhitdan ajratib turadigan devor hisoblanib, u baliqlarga nisbatan baqalar eshitish organlarining murakkablashganligini ko'rsatadi. baqalar avlodiga kiruvchi turlar tanasining yon tomonida bo'yiga cho'zilib yotgan teri qatlami bo'ladi. boshning tumshuq qismi ustida yopg'ich klapanli bir juft burun teshigi joylashgan va tirik baqalarda bu klapanlar ochilib turadi. klapanlar baqaning ichki burun teshigi (xoanalar)ni qoplagan bo‘lib, klapan harakati engak osti harakati bilan navbatlashib turadi. tumshug'i juda keng og‘iz teshigi bilan chegara- lanadi. baqaning yuqori jag‘ida qator joylashgan uchi orqaga qayrilgan, oddiy bir xildagi konussimon tishlari bor umuman olganda, baqaning tishlari jag'lararo suyak bilan yuqori jag‘ suyaklarining ichki qirrasi va dimog' suyagiga o'rnashgan (dimog' suyagida tish bo'lishi suvda hamda quruqlikda yashovchilar uchun juda xarakterlidir). amfibiyalarda dimog‘ tishlarining bo'lishi, baliqlardagiga o'xshash ularda ham tishlar faqat …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ekologiyasi"

suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ekologiyasi reja: amfibiyalar haqida umumiy tasnif. amfibiyalarning tarqalishi. suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ko’payishi. suvda va quruqliqda yashovchilar (amphibia) — suvdan quruqlikda yashashga oʻtgan dastlabki umurtqali hayvonlar sinfi. quruqlikda yashashga oʻtish bilan suvda va quruqlikda yashovchilarning tuzilishi balikdarga nisbatan takomillashgan, xususan, skeletning tayanch vazifasini bajarishga oʻshii bilan uzun naysimon suyaklar paydoboʻlishi oyoqlarning vujudga kelishiga sabab boʻlgan. quruqpikda yashash atmosfera havosi bilan nafas olishga imkon beruvchi organ — oʻpkaning rivojlanishiga, qon aylanishi, nerv sistemasi va sezgi organlarining takomillashuviga olib kelgan. shuning bilan birga suvda va quruqlikda yashovchilar skeleti...

This file contains 15 pages in PPTX format (128.7 KB). To download "suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ekologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: suvda hamda quruqlikda yashovch… PPTX 15 pages Free download Telegram