jismoniyyatga adaptatsiya va funksional holatlar

PPTX 18 pages 560.9 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 560.9 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

презентация powerpoint 6-ma’ruza: organizmning jismoniy yuklamalarga adaptatsiyalanishi va zahira imkoniyatlari. spotchilarni funksional holatlari. reja: adaptatsiya vaqtida organism funktsiyalarini dinamikasi. jismoniy yuklamalarga adaptatsiyaning fiziologik hususiyatlari. tezkor va uzoq muddatli adaptatsiya. funksional holatlarga umumiy tavsifnoma. funksional holatlar rivojlanishning fiziologik qonuniyatlari. funksional holatlarning turlari. fiziologik adaptatsiya – bu, fiziologik reaktsiyalar to’plamidan iborat bo’lib, ular asosida organizm tashqi muhit o’zgarishlariga moslashish orqali o’zining ichki muhitining doimiyligini (gomeostaz) ta’minlaydi. sog’lom odam organizmida adaptatsiya reaktsiyalari 2 tipda amalga oshadi: a) tashqi muhit omillarining tabiiy o’zgarishiga adaptatsiyalanish, bunda tizim doimiy tartibda faoliyat ko’rsatadi. bu reaktsiyalar ko’proq oddiy fiziologik reaktsiyalar deb ataladi. b) kuchli omillar ta’siridagi o’zgarish, bunda funktsional tizim faoliyatida qo’shimcha elementlar va mexanizmlar ishtirok etadi. bunday o’zgarishlar organizmning zahira imkoniyatlari va funktsional tizimlar faoliyatining qayta qurilishi hisobiga amalga oshganligi uchun, ularni adaptatsion o’zgarishlar yoki reaktsiyalar deb ataladi. kanadalik olim gans sele tomonidan taklif qilingan «umumiy adaptatsiya sindromi» tushunchasi alohida ahamiyatga ega hisoblanadi. adaptatsiyalanish sindromida muallif 3 …

2 / 18

tsiyalanish; v) dizadaptatsiya; g) readaptatsiya (qayta moslashish). preadaptatsiya (organizmni fiziologik zo’riqishi) bosqichida - bosh miya katta yarim sharlari po’stlog’ida qo’zg’alish jarayoni ustunlik qiladi. qo’zg’alish po’stloq osti va quyida joylashgan harakat va vegetativ markazlargacha tarqaladi. buyrak usti bezlari, vegetativ tizimlar faolligi va moddalar almashinuvi darajasi ortadi. harakat apparatida faol harakat birliklari sonining ko’payishi muskullarning qisqarish kuchi va tezligini oshiradi. muskullarda glikogen, adenozintrifosfat kislota (atf) va kreatinfosfat (kf) miqdori ortadi. bunda sport faoliyatida mehnat qobiliyatchanligi turg’un tavsifga ega bo’lmaydi. bu bosqichda asosiy yuklama funktsiyalarni boshqaruv mexanizmlariga tushadi. boshqaruv mexanizmlarining zo’riqishi hisobiga jismoniy faoliyat vaqtida ortgan talablarga fiziologik funktsiyalarning moslashishi yuzaga keladi. adaptatsiyalanganlik bosqichi – organizmning jismoniy chiniqqanlik darajasini ko’rsatadi, boshqacha aytganda jismoniy chiniqishning rivojlanishi asosida organizmni jismoniy yuklamalarga adaptatsiyalanish jarayoni yotadi. bu stadiyaning fiziologik asosini, konkret faoliyat sharoitida organizm gomeostazni ta’minlash uchun turli a’zo va tizimlar funktsiyalarini yangi o’rnatilgan darajada amalga oshishi tashkil qiladi. bu vaqtda bo’ladigan funktsional o’zgarishlar fiziologik to’lqinlanishlar chegarasidan …

3 / 18

o’zini tuta olmaslik namoyon bo’ladi. aqliy va jismoniy mehnat qobiliyatchanlik pasayadi, bu holatni sportda me’yoridan ortiqcha chiniqish holati deb ham yuritiladi. readaptatsiya stadiyasi – muntazam jismoniy chiniqish mashg’ulotlarining uzoq muddatga yoki mutlaqo to’xtatib qo’yilishi natijasida yuzaga keladi. bu bosqichning fiziologik mohiyati jismoniy chiniqish darajasining pasayishi va ayrim funktsional ko’rsatkichlarning dastlabki holatiga qaytishi bilan ifodalanadi. ko’p yillar davomida sport bilan muntazam shug’ullangan sportchilar, katta sportdan ketgandan keyin ularning sog’lom hayotga qaytishi uchun maxsus sog’lomlashtiruvchi ilmiy asoslangan chora–tadbirlar ishlab chiqilishi talab qilinadi. uzoq muddatli jismoniy yuklamalar ta’sirida, miokard va skelet muskullarida yuzaga kelgan o’zgarishlar, moddalar almashinuvining buzilishi, gormonal va fermentativ qayta o’zgarishlar, boshqaruv mexanizmlarining ko’pchiligi asli holatiga qaytmaydi. tizimli tarzda me’yoridan ortiqcha jismoniy yuklamalarning ta’siri to’xtaganidan keyin sportchi organizmida jiddiy o’zgarishlar qayd qilinadi va keyinchalik ma’lum darajada biologik qarzni to’laydi. bu holat organizmda kardioskleroz, semirish, noqulay omillar ta’siriga chidamsizlik va umumiy kasalliklar kuchayishi shaklida namoyon bo’ladi. jismoniy yuklamalar ta’siriga tezkor va uzoq …

4 / 18

lyatsiyasi va yurakning sistolik hamda minutlik hajmining ortishi va boshqalar tezkor adaptatsiyaning ko’rinishlari hisoblanadi. tezkor adaptatsiyaning o’ziga xos belgisi – organizm faoliyati uning imkoniyatlarining yuqori chegarasida amalga oshib, fiziologik zahiralar to’la ishga tushgan bo’lishiga qaramasdan, moslashish samarasi har doim ham talab darajasini qondirmasligi bilan ifodalanadi. masalan, chiniqmagan odam yugurganda yurakning sistolik hajmi va o’pka ventilyatsiyasi o’zining yuqori chegarasiga yoki unga yaqin darajaga ko’tariladi. qonda sut kislotasi miqdorining tez ortishi jismoniy yuklamaning jadalligini chegaralab, yugurish tezligi va davomiyligini kamaytiradi. uzoq muddatli adaptatsiya – muhit omillarining organizmga ko’p marta, asta–sekin ta’siri natijasida yuzaga keladi. bunday adaptatsiya- lanishning asosiy xususiyati shundan iboratki, u tayyor fiziologik mexanizmlar asosida yuzaga kelmasdan, balki shakllangan boshqaruv dasturlari hisobiga xosil bo’ladi. uzoq muddatli adaptatsiya tezkor adaptatsiyaning ko’p marta ta’sir qilishi natijasida rivojlanadi. natijada asta–sekin organizmda miqdoriy o’zgarishlar to’planib, uning ayrim funktsiyalarida sifat o’zgarishlari yuzaga keladi, organizm avval chidamagan sharoitlarga chidamli, ya’ni jismoniy yuklamalar ta’siriga muskullarning kuchi, tezligi va …

5 / 18

iliyatchanligi va chiniqish darajasining asosini tashkil qiladi va bunda funktsional holatning ifodalanish mexanizmlari xilma–xil bo’lishiga qaramasdan, umumiy psixofiziologik mexanizmlar va qonuniyatlarga ega hisoblanadi. asosiy funktsional holatlarga – operativ tinchlik holati, psixoemotsional zo’riqish, monotoniya, charchash, surunkali charchash va me’yoridan ortiqcha charchash, chiniqish, me’yoridan ortiqcha chiniqish, me’yoridan ortiqcha zo’riqishlarni kiritish mumkin. funktsional holatlarning umumiy tavsifi odamning ish va xulq–atvor faoliyatini amalga oshirish uchun ko’proq vazifalarni bajaradigan fiziologik funktsiyalar va psixofiziologik sifatlar tavsiflarining to’plami organizmning funktsional holatini belgilaydi. funktsional holat bitta yoki bir nechta ko’rsatkichlar asosida belgilanmasdan, balki organizmning bir qator funktsiyalarining integral qiymati shaklida ifodalash talab qilinadi. bir butun organizm faoliyati neyro–gumoral boshqaruv asosida refleks tavsifidagi reaktsiyalarning integral tizimi shaklidagi aloqalarning aniq dasturi ko’rinishida o’zaro bog’lanadi. bunda ushbu dastur turli fiziologik jarayonlar hisobiga shakllanadi. i.m.sechenov tomonidan ochilgan markaziy tormozlanish jarayoni organizmning refleks faoliyatining bir butunligi mexanizmini tushuntirib beradi. keyinchalik i.p.pavlov tashqi muhitning turli omillari ta’siriga organizmning bir butun maqsadli javob reaktsiyasi amalga …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jismoniyyatga adaptatsiya va funksional holatlar"

презентация powerpoint 6-ma’ruza: organizmning jismoniy yuklamalarga adaptatsiyalanishi va zahira imkoniyatlari. spotchilarni funksional holatlari. reja: adaptatsiya vaqtida organism funktsiyalarini dinamikasi. jismoniy yuklamalarga adaptatsiyaning fiziologik hususiyatlari. tezkor va uzoq muddatli adaptatsiya. funksional holatlarga umumiy tavsifnoma. funksional holatlar rivojlanishning fiziologik qonuniyatlari. funksional holatlarning turlari. fiziologik adaptatsiya – bu, fiziologik reaktsiyalar to’plamidan iborat bo’lib, ular asosida organizm tashqi muhit o’zgarishlariga moslashish orqali o’zining ichki muhitining doimiyligini (gomeostaz) ta’minlaydi. sog’lom odam organizmida adaptatsiya reaktsiyalari 2 tipda amalga oshadi: a) tashqi muhit omillarining tabiiy o’zgarishiga adaptatsiyalanis...

This file contains 18 pages in PPTX format (560.9 KB). To download "jismoniyyatga adaptatsiya va funksional holatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: jismoniyyatga adaptatsiya va fu… PPTX 18 pages Free download Telegram