yarim o’tkazgichlar (half-conductors)

DOCX 154 pages 4.0 MB Free download

154 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.0 MB

File type DOCX

Pages 154

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 154

1. 4–guruh yarimoʻtkazgichlari. elektr o’tkazuvchanligi bo’yicha metallar bilan dielektriklar oralig’idagi jismlar guruppasi mavjudki, ularni yarim o’tkazgichlar deb ataladi. zamonaviy texnikada eng ko’p qo’llaniladigan yarim o’tkazgichlar germaniy va kremniydir. bu elementlar davriy jadvalning iv gruppasiga oid, ya’ni bu elementlar atomlarining eng chetki (valent) kobigi to’rttadan elektron bor. bu elementlarning kristallari kovalent bog’lanishga ega. kovalent bog’lanish shunday ximiyaviy bog’lanishki, bundakristall panjaraning tugunlarida joylashgan har ikki qo’shni atomning bittadan valent elektroni birgalikda bu ikki qo’shni atom uchun umumiy bo’lgan elektron jufti vujudga keladi. barcha valent elektronlar kovalent bog’lanishda qatnashgan sof yarim o’tkazgich kristalli izolyator bo’ladi, ya’ni elektr tokni o’tkazmaydi. lekin biror ta’sir natijasida kristallning ayrim qismlaridagi kovalent bog’lanish buzilishi mumkin. masalan, kristallni qizdirganda yoki uni yoritganda yarim o’tkazgich atomining kovalent bog’lanishdagi elektronlarning issiqlik harakat energiyasi ham ortadi. elektronning issiqlik harakat energiyasi sof yarim o’tkazgichdagi kovalent bog’lanishni buzishga yetarli bo’lib qolganda, bu elektron o’z o’rnini tashlab kristall bo’ylab harakat kila boshlaydi. odatda energiyaning bu …

2 / 154

yo’qoladi. demak, sof yarim o’tkazxgichlarda elektron va teshik birgalikda ya’ni juft bo’lib vujudga keladi yoki yo’qoladi. 2. aynimagan yarim oʻtkazgichlar. kvant mexanikasida aynish deb sestimani turli xolatlariga biror fizik kattalikning bitta qiymati mos kelishiga aytiladi. yarim o’tkazgichlarda elektronlar va kovaklar zichligi yetarlicha kata bo’lganda aynish kuzatiladi. bunda yarim o’tkazgichlar aynigan yarim oʻtkazgichlar deb nomlanadi. aynigan yarim oʻtkazgichlarda zaryad tashuvchilar fermi-dirak taqsimotiga bo’ysinadi. n-turdagi aynigan yarim oʻtkazgichlarda fermi sathi o’tkazuvchanlik zonasida joylashadi, p-turdagi aynigan yarim oʻtkazgichlarda esa valent zonada joylashgan bo’ladi. n-turdagi aynigan yarim oʻtkazgich uchun bu shartni ko’rinishda yozishimiz mumkin, p-tur uchun esa bo’ladi. sferik energiya zonasiga ega bo’lgan izatrop n-tur yarim o’tkazgich uchun esa ifoda o’rinli bo’ladi. bir jinsli boʻlmagan yarimoʻtkazgichlar. 4. bolsmanning kinetik tenglamasi. agar yarim o’tkazgich kristali tashqi elektr maydoniga joylashtirilsa, zaryad tashuvchilarning xarakati tartibli bo’ladi. tashqi ta’sir kuchi bo’lganda zaryad tashuvchilar muvozanatsiz sharoitda bo’ladi. muvozanatsiz holatdagi zaryad tashuvchilar holati funksiya orqali ifodalanadi. elektronlar konsentrasiyasiningbiror r nuqtada …

3 / 154

a zaryad tashuvchilarning biror r nuqtadagi taqsimotining vaqt birligida o’zgarishi; o’ng tarafdagi 1-nchi had diffuziya tufayli f taqsimotning o’zgarishini, 2-nchi had tashqi elektr va magnit maydoni ta’sirida f taqsimotning o’zgarishini va 3-chi had zaryad tashuvchilarning atomlar va nuqsonlar bilan to’qnashuvi tufayli ning o’zgarishini ifodalaydi. stasionar holatda bo’ladi. (2.6) formuladagi kinetik tenglamani yechish ancha murakkabdir. 5.veyssning ferromagnetizmni domen nazariyasi asosida izohlash. agar mikroskopik nuqtai nazardan ferromagnitlarni qarab chiqilsa, kyuri nuqtasidan past temperaturalarda elektronlarning momentlari asosan bir tarafga yo‟nalgan bo‟ladi. lekin namunani butunlayicha ko‟rib chiqilsa, momentlar yig‟indisi to‟yinish holatidagi qiymatidan ancha kam bo‟ladi. magnitlanganlikni to‟yinish darajasiga yetkazish uchun tashqi maydonni ta‟sir ettirish kerak. veyss bu hodisani tushuntirish uchun namunani domenlarga bo‟lib chiqdi va har bir domendagi magnitlanganlik to‟yinish darajasida bo‟ladi deb hisobladi. lekin magnitlanganlik vektorining yo‟nalishi hamma domenlar uchun bir xil emas domenlar nazariyasiga asosan tashqi maydon ta‟sirida magnitlanganlik ikki xil jarayonda oshadi: 1. domenlar hajmining ortishi natijasida (20b-rasm). 2. domendagi magnitlanganlik …

4 / 154

turlari. қаттиқ жисмларнинг деформацияси деб уларнинг ташқи куч таъсири остида массасини ўзгартирмасдан ҳажми ва шаклининг ўзгаришига айтилади.деформация жараёнида жисмнинг қандайдир нуқталари орасидаги масофа ўзгаради. деформациянинг энг оддий турларига чўзилиш, сиқилиш, силжиш, буралиш, эгилиш деформациялари киради. odatda deformatsiya nisbiy birliklarda ifodalanadi. agar namunaning boshlangʻich uzunligi l0 va keyingi uzunligi lk boʻlsa, u holda namunaning nisbiy deformatsiyasi boʻladi. =l absalyut deformatsiya deyiladi. asosan katta deformatsiyalarda haqiqiy deformatsiya ebilan nisbiy deformatsiyani farqlash lozim. haqiqiy deformatsiyani hisoblashda boshlangʻich uzunligi l0 hisobga olinmasdan, deformatsiya jarayonidagi choʻzilish hisobga olinadi. namunaga son qoʻyilganda uning uzunligi dan gacha uzayadi. avval , keyin , ... ga uzayadi, u holda yigʻindi uzayish qoʻyidagicha boʻladi: agar choʻzilish oraliqlarini haqiqiy choʻzilish intervalida kamaytirsak nisbiy va haqiqiy deformatsiya bir-biri bilan oʻzaro bogʻlangan. 7.dielektrik va metallarda issiqlik oʻtkazuvchanlik. metall uchun chiziqli ko‘rinishda issiqlik o'tkazuvchanligining temperaturaga bog'liqligi quyidagicha ifodalanadi: bu erda α – issiqlik o'tkazuvchanligining temperaturaviy koeffitsienti bo'lib, u ko'p hollarda manfiy bo‘ladi, chunki qizdirish …

5 / 154

li issiqlik o'tkazuvchanligini, ikkinchisi esa elektron gazning issiqlik o'tkazuvchanligini aks ettiradi. metalllarning issiqlik o'tkazuvchanligi jismning issiqlik energiyasini bir nuqtadan ikkinchisiga o'tkazish qobiliyatini ifodalaydi, agar ular orasida temperatura farqi bo'lsa. issiqlik energiya atomlarning issiqlik tebranishlari yordamida panjara orqali uzatiladi, natijada jismda hamma yo‘nalishlar bo‘ylab elastik to'lqinlar tarqaladi, ular nafaqat yo'nalishlar boyicha, balki to'lqin uzunligi bo‘yicha ham farqlanadi. panjarali issiqlik o'tkazuvchanlik quyidagi ifoda bilan belgilanadi: bu erda сv – panjaraning issiqlik sig‘imi; υ – ovoz tezligi; l- fononning ikki sakrab o‘tish o'rtasidagi erkin masofasining o'rtacha uzunligi. metallardagi erkin elektronlarning mavjudligi fononlarning qo'shimcha tarqalishiga olib keladi, bu esa fonon gazi uzatayotgan issiqlikni kamayishiga olib keladi. elektron gazning issiqlik o'tkazuvchanligi quyidagi bog'liqlik bilan ifodalanishi mumkin: bu erda n0 – birlik hajmidagi birlashgan elektronlar soni; υo‘rt – elektronlar harakatining o'rtacha issiqlik tezligi; l-erkin yurish masofa uzunligi; metallarda issiqlik o'tkazuvchanligi asosan elektron gaz bilan ta'minlanayapti deb hisoblansa, issiqlik o'tkazuvchanligini elektr o'tkazuvchanligiga nisbati universal doumiy bo'lishi kerak. …

Want to read more?

Download all 154 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yarim o’tkazgichlar (half-conductors)"

1. 4–guruh yarimoʻtkazgichlari. elektr o’tkazuvchanligi bo’yicha metallar bilan dielektriklar oralig’idagi jismlar guruppasi mavjudki, ularni yarim o’tkazgichlar deb ataladi. zamonaviy texnikada eng ko’p qo’llaniladigan yarim o’tkazgichlar germaniy va kremniydir. bu elementlar davriy jadvalning iv gruppasiga oid, ya’ni bu elementlar atomlarining eng chetki (valent) kobigi to’rttadan elektron bor. bu elementlarning kristallari kovalent bog’lanishga ega. kovalent bog’lanish shunday ximiyaviy bog’lanishki, bundakristall panjaraning tugunlarida joylashgan har ikki qo’shni atomning bittadan valent elektroni birgalikda bu ikki qo’shni atom uchun umumiy bo’lgan elektron jufti vujudga keladi. barcha valent elektronlar kovalent bog’lanishda qatnashgan sof yarim o’tkazgich kristalli izolyator bo’lad...

This file contains 154 pages in DOCX format (4.0 MB). To download "yarim o’tkazgichlar (half-conductors)", click the Telegram button on the left.

Tags: yarim o’tkazgichlar (half-condu… DOCX 154 pages Free download Telegram