yorug‘lik filtrlari

PPT 24 стр. 551,5 КБ Бесплатная загрузка

24 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 551,5 КБ

Тип файла PPT

Страницы 24

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 24

механика-математика факультети эҳтимоллар назарияси ва математик статистика кафедраси m a v z u yorug‘lik filtrlari va ularning asosiy xossalari spektral asboblar yordamida tajribalar o‘tkazish jarayonida ko‘p hollarda nurlanishni filtrlash ya’ni spektrni kerakli qismini ajratish yoki o‘lchashga halaqit beruvchi spektrning ma’lum qismini kesishga zarurat tug‘iladi. bu maqsadda kirish yoki chiqish qurilmasi sifatida filtrlardan foydalaniladi. ular oddiy yoki ancha murakkab bo‘lishi mumkin. spektral asbobning o‘zi ham filtr vazifasini o‘tashi mumkin. spektral xarakteristikasining ko‘rinishiga qarab filtrlar polosali (yo‘l-yo‘l) va kesuvchilarga bo‘linadi. polosani filtrning parametri sifatida ishchi to‘lqin uzunligi λ0 ning maksimumidagi tf shaffoflik, polosaning yarim kengligi, tmax/tf munosabat bilan ifodalanuvchi kontrastlik hisoblanadi. filtrning asilligini bildiruvchi λ0/δλ miqdor oddiy hollarda 10-100 ni tashkil etadi. spektral asboblarga qo‘llanilganda λ0/δλ miqdor, ajrata olish qobiliyati, ajrata olish kuchi deyiladi. o‘rta va yaxshi spektral asboblar uchun uning qiymati λ0/δλ=103-105 ni tashkil etadi. ajrata olish kuchi yuqori bo‘lgan spektral asboblarda bu miqdor 105-107 gacha bo‘ladi. nochiziqli spektroskopiya usuli bilan …

2 / 24

guruhga yutuvchi (absorbsion) filtrlar kiradi. filtr tomonidan nurlanishning yutilishi uning qizishiga fotoximik va mexanik buzilishga olib kelishi mumkin. shuning uchun yutuvchi filtrlarni ortiqcha nurlanishdan ya’ni qizishdan saqlash lozim. ikkinchi guruhdagi filtrlarning ishlashi dispersiya, qaytish, sochilish, difraksiya, interferensiya natijasida nurlanishning fazaviy taqsimlanishiga asoslangan. bu filtrlarning ishlashi ko‘p hollarda yorug‘lik oqimining yo‘nalishiga bog‘liq. shuning uchun ularni parametrlarini yaxshiligi uchun ularni parallel nurlar oqimiga joylashtiriladi. yutuvchi filtrlar tayyorlanishi va ishlatish uchun qulayligi tufayli yutuvchi filtrlar keng tarqalgan. odatda ular bo‘yalgan shisha, plastinka, plyonka, eritma va hokazolarda bo‘lishi mumkin. agar nurlanish manbai bir necha chiziqdan iborat spektrga ega bo‘lsa, yutuvchi filtr ulardan bittasini ajratish mumkin. masalan simob lampasining alohida chiziqlarini ajtarib beruvchi yorug‘lik filtrlari nabori (to‘plami) mavjud. (lazerlar kashf qilinganga qadar spekral asboblarda asosiy yorug‘lik manbalari sifatida simob lampalaridan foydalanilgan). shuningdek yorug‘lik filtri sifatida ishlatiladigan rangli shishalar to‘plami (nabori) mavjud. rangli shishalar shaffoflik spektral sohasiga qarab belgilanadi, ya’ni ultrabinafsha-ufs, binafsha-fs, ko‘k-ss, ko‘k-yashil-s3s, yashil-3s, sariq-yashil-j3s, …

3 / 24

lari bilan bo‘yalgan shishalardan foydalaniladi. bunday filtrlarning shaffoflik chegarasi shishaning o‘tkazish qobiliyati bilan belgilanadi. uzoq iq sohada oddiy shishalardan farqli kremniy yoki kislorodi bo‘lmagan shishalar shaffofdir, shuningdek yarimkristalli keramika, yarimo‘tkazgichlar va kristallardan foydalaniladi. ayrim moddalarning shaffoflik egrilarini keltirish mumkin. issiqlkdan saqlavchi suyuqlik filtrlarining shaffofligi 1- suv qalinligi 2 sm, 2 – mis xloridning 2,5 % eritmasi fokal izolyasiya usuli. fokal izolyasiya usulida ishlaydigan filtrlarni asosida xromatik aberatsiya hodisasi yotadi. bunda yutilish polosasining har ikki tomonida sindirish ko‘rsatgichlar farq qiladi. masalan kvars linzadan foydalanib uzun to‘lqin uzunlikli (λ>50 mkm) nurlanishni qisqa to‘lqin uzunlikdan ajratish mumkin. masalan manbaning uzun to‘lqin uzunlikli iq nurlanishi linza yordamida ekranning tirqishiga fokuslanadi. (kvarsning sindirish ko‘rsatkichi λ>50 mkm uchun ikkidan katta). ko‘rinadigan va yaqin iq nurlanishlar kvarsning sindirish ko‘rsatgichi kichik bo‘lganligi uchun (n≈1,5) uzoqroqdagi 4 nuqtaga fokuslanadi, 2 ekran tekisligida keng yorug‘ dog‘ni beradi. 5 noshaffof ekran tirqishga qisqa to‘lqil uzunlikli nurlarni tushishini cheklaydi. fokal monoxromatorlarning ishlash …

4 / 24

interferension yorug‘lik filtrlari oddiy va ishlashga qulay bo‘lganligi uchun keng tarqalgan. interferension yorug‘lik filtrlari ikkita parallel qisman shaffof ko‘zgudan iborat bo‘lib, ularning orasida yupqa dielektrik bo‘ladi (odatda havo bo‘lishi mumkin) filtr orqali o‘tuvchi nurlanish ko‘zgular orasida ko‘p marta qaytadan va har safar qisman tashqariga chiqadi. natijada sistemadan chiqishda amplitudasi ketma-ket kamayib boruvchi, yo‘llar farqi teng bo‘lgan va o‘zaro interferensiyalanuvchi nurlar hosil bo‘ladi. interferension filtrning ishlashini tahlil qilganda ko‘zgularning qaytarish va o‘tkazish koeffisiyentlarini ifodalovchi quyidagi munosabatlar o‘rinli bo‘ladi. interferension yorug‘lik filtri. a) ishlash sxemasi: b) 7 qatlamli dielektrik ko‘zguli filtrga misol (b yuqori va h past sindirish ko‘rsatkichi chorak to‘lqinli qatlam, 2h-yarim to‘lqinli qatlam, d-shisha taglik va himoya plastinkasi) b) ko‘zguning qaytarish egrisi (yalpi chiziq) va qalinligi yarim to‘lqinli qatlamning shaffoflik egrisi (punktir), g) interferension filtrning shaffoflik egrisi (yalpi chiziq) va ikkita qirquvchi filtrning shaffoflik egrisi (punktir) d) tayyor filtrlarning shaffofligi. t1, t2 va t3 lar 1 va 2 ko‘zgular va …

5 / 24

orug‘lik filtrlari dispersion yorug‘lik filtrlari bir moddaning ustida ikkinchi moddaning mayda zarrachalaridan tashkil topgan qatlamdan iborat. agar bu ikki moddaning dispersiya egrilari ma’lum bir to‘lqin uzunlikda kesishsa shu to‘lqin uzunlikdagi nurlanish qatlami orqali bir jinsli moddadagidek o‘tadi. boshqa to‘lqin uzunlikdagi nurlanishlar sochilib ketadi. bu hodisa birinchi marta xristiansin tomonidan aniqlangan va foydalanilgan. filtr orqali o‘tgan nurlanish polosasini kesishuvchi egriliklar dispersiyasining tikligiga va zarrachalarning o‘lchamiga bog‘liq. agar zarrachalar va muhitning dispersiya egriliklari kesishish nuqtasida kuchli farq qiladigan qiyalikka ega bo‘lsa, va zarrachalarni o‘lchami to‘lqin uzunligi atrofida bo‘lsa, filtrning xarakteristikasi eng yaxshi bo‘ladi. a) yorug’lik filtirini tashkil qiluvchi dispersiya egrilari sohasi. b) o’tkazish egrisi. o’tkazish egrisi orasidagi θ burchak qancha kata bo’lsa δλ o’tkazish polosasining kengligi shuncha kichik bo’ladi miqdorning qiymati 20 ga yetishi mumkin. lekin ko‘p hollarda bu miqdor 510 ga teng bo‘ladi. “kristall-havo”, “kristall-suyuqlik”, “kristall-kristall” tipidagi dispersion filtrlar sifatida turli xil komponentali aralashmalardan foydalaniladi. “kristall-havo” tipidagi filtrda kukun (poroshok) ko‘rinishdagi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yorug‘lik filtrlari"

механика-математика факультети эҳтимоллар назарияси ва математик статистика кафедраси m a v z u yorug‘lik filtrlari va ularning asosiy xossalari spektral asboblar yordamida tajribalar o‘tkazish jarayonida ko‘p hollarda nurlanishni filtrlash ya’ni spektrni kerakli qismini ajratish yoki o‘lchashga halaqit beruvchi spektrning ma’lum qismini kesishga zarurat tug‘iladi. bu maqsadda kirish yoki chiqish qurilmasi sifatida filtrlardan foydalaniladi. ular oddiy yoki ancha murakkab bo‘lishi mumkin. spektral asbobning o‘zi ham filtr vazifasini o‘tashi mumkin. spektral xarakteristikasining ko‘rinishiga qarab filtrlar polosali (yo‘l-yo‘l) va kesuvchilarga bo‘linadi. polosani filtrning parametri sifatida ishchi to‘lqin uzunligi λ0 ning maksimumidagi tf shaffoflik, polosaning yarim kengligi, tmax/tf muno...

Этот файл содержит 24 стр. в формате PPT (551,5 КБ). Чтобы скачать "yorug‘lik filtrlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yorug‘lik filtrlari PPT 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram