gastrulyasiya va embrion varaqlarining hosil bo'lishi

DOC 8 pages 63.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

9-mavzu «gastrulyasiya va embrion varaqlarining hosil bo’lishi» reja: 1. gastrulyasiyaning umumiy xarakteristikasi. 2. gastrulyasiya tiplari. 3. embrion varaqlarining hosil bo’lishi. 4. lansetnik, amfibiya, qushlar va sut emizuvchilarda gastrulyaning o’tishi. tayanch iboralar: gastrulyasiyaning ta’rifi, usullarigichga botib kirish (invoginasiya), ko’chib o’tish (immigrasiya), qatlamlanish (delyaminasiya), o’sib qoplash (epiboliya), ektoderma, entoderma va mezoderma varaqlarining hosil bo’lishi, mezodnrma hosil bo’lishida enterosel va teloblastik usullar, embrion varaqlari differensiallanishida k.f.volf, k.m.bar, x. panderlarning ishlari, lansetnikda, amfibiyalarda, qushlarda va sut emizuvchi hayvonlarda gastrulyasiya jarayonining utishi. ontogenezda embrion varaqlarining shakllanish jarayoniga gastrulyasiya deyiladi. ma’ruza uslubi: bayon, suhbat va savol – javob. ko’rgazmali jihozlar: ma’ruza matni, rangli jadvallar, videoproyektor, elektron animasiyalar, eksponatlar. ma’ruza matni: gastrulyasiya usullari. morula yoki blastula hosil bo’lishi bilan tugallanadigan bo’linishdan so’ng hujayraviy materiallar differensi allanishi bo’lmaydi va ikki qatlamli embrion - gastrula hosil bo’la boshlaydi. uning shakllanishiga olib keladigan jarayon gastrulyasiya deb, bunda paydo bo’luvchi hujayraviy qatlamlar esa embrion varaqlari deyiladi. ulardan tashqisi ektoderma (ectos-tashqi, derma …

2 / 8

bu gastrulyasiyaning eng oddiy usuli bo’lib, blastulaning vegetativ yarmining blastosel ichiga botib kirishidan iborat bo’ladi. dastlab kichkina holda paydo bo’lgan ichga botib kirish borgan sari chuqurlashadi va qatlamli bo’lib qoladi: uning devori tashqi - ektodermadan va ichki entodermadan tuzilgan. vegetativ yarim sharning ichga botib kirishi natijasida blastosel asta-sekin siqib chiqariladi va yangi bo’shliq birlamchi ichak bo’shlig’i yoki gastrosel hosil bo’ladi. u tashqi muhit bilan birlamchi og’iz yoki blastopor teshigi orqali tutashadi. blastoporning chekkalari lablar deyiladi. blastoporning yuqorigi, orqa va pastki - qorin labi farq qiladi. immigrasiya - ayrim hujayralarning blastula devoridan blastoselga ko’chib joyini o’zgartirishidan iborat bo’lib, mana shu yerda ichki varaq - ektoderma hosil bo’ladi. hujayraning ko’chishi faqat bir qutbda yuz berishi mumkin va bu vaqatda u unipolyarli deyiladi yoki blastulaning hamma ichki yuzasidan kuchadi, bu holda uni multipolyarli deyiladi. birinchisi gidromeduzalarda, ikkinchisi narkomeduzalarda va ba’zi bir bulutlarda kuzatiladi. immigrasiyada hujayralar yoki birdaniga ichki varaqni hosil qiladiganlar bo’lib, yoki …

3 / 8

ujayraviy qatlam ichkariga emas, balki tashqariga ayriladi. bu qatlam - ektoderma, ichkariga qoluvchisi esa - entoderma bo’ladi. o’sib qoplash (epiboliya) sterroblastula bo’lgan holda kuzatiladi. mayda animal hujayralar juda tez bo’linadi va sariqlik bilan to’la band bo’lganligi sababli deyarli harakatsiz bo’lib qolgan ancha yirik dermal qoplamni, ikkinchilari - entodermal qatlamni beradi. gastrulyasiyaning barcha bayon etilgan tiplari ayrim-ayrim holda kam uchraydi, odatda ular bir-biriga qo’shilgan bo’ladi. bir vaqtning o’zida ko’pincha qoplab olish bilan ichiga botib kirish sodir bo’ladi: qatlamlanish immigrasiya bilan birga sodir bo’ladi. gastrulyasiya vaqtida hosil bo’luvchi entoderma bo’linish bo’shlig’ini to’la to’ldiradi va asta sekin uni siqib chiqaradi. bu jarayonnining oxiriga borib, blatosel ekto va entoderma oralig’ida faqat torgina yerikcha shaklida qoladi. entoderma shakllanuvchi birlami ichak devorining tarkibiga kiradi. blastopor gastrulyasiyaning oxirgacha borib kichkina teshikcha shaklida qoladi. undan har xil organlar hosil bo’ladi. u yoki definitiv (qat’iy) og’iz bo’lib qoladi yoki animal teshikgiga aylanadi: ba’zi bir hayvonlarda u bir vaqtning o’zida …

4 / 8

ksimon o’simtalar shaklida birlamchi ichakning ikki yon tomonida hosil bo’lishi bilan xarakterlanadi. mezoderma ekto va entoderma bilan bir vaqtda rivojlangan taqdirda, u bu varaqlar oralig’idagi chegarada ularning biri entoderma hosil bo’lgandan so’ng rivojlansa, u ichki varaqidan ajraladi. u holda ham bu holda ham mezodermal boshlang’ich ichakning ikki yonida simmetrik holda ekto va entoderma oralig’idan bo’linish bo’shlig’iga o’sib kiradigan kovak burtmalardan iborat bo’ladi. mezodermal o’simtalarning bo’shlig’i ikkilamchi tana bo’shlig’ining yoki selomning boshlang’ichi hisoblanadi. teloblastik usul - shu bilan xarakterlanadiki, bunda mezoredma bo’linishi bosqichidayoq ajralib chiqadigan 2 ta hujayra teloblastlardan rivojlanadi. ular gastrulyasiya jarayonida simmetrik holda birlamchi ichakning yonlarida ektoderma va entoderma orasidagi chegarada joylashadi. teloblastlar aktiv bo’lina boshlaydi va bunda hosil bo’luvchi yangi mezodermal hujayralar tortmalar bo’lib ekto va entoderma orasiga o’sib kiradi. teloblastlarning o’zi tananing keyingi uchida qoladi. mezoderma hosil bo’lishining bu ikkita xilma xil usuli hayvonlarning birlamchi va ikkilamchi og’izlilarga bo’linishiga mos keladi. birinchilarida mezoderma teloblastik usul bilan, ikkinchilarida …

5 / 8

ektoderma gastrulyasiya jarayonida sirtda qoladi va tashqi muhit bilan munosabatga o’tib, dastlab himoya ahamiyatga ega bo’ladi. entodermadan farqli ularoq, u to’g’ri joylashgan xiyla bir turli shakldagi hujayralardan tuzilgan. embrion varaqlarining paydo bo’lishi bilshan hujayralar bo’linishining sinxronligi buziladi, bo’linish sur’ati turlicha bo’lib qoladi va ularning yo’nalishi o’zgaradi. buning hammasi tashqi va ichki varaqlarning sezilarli tafovutga olib keladi, embrion materiali har xil jinsli bo’lib qoladi. dastlab bir jinsli bo’lgan materialda tafovutlarinng paydo bo’lishiga olib keladigan jarayon differensiallanish deyiladi. gastrulyasiya jarayoni turli hayvonlarda tekshirilganda har qaysi xil bo’lishi aniqlanadi. chunonchi, ektodermadan bezlari bilan, nerv sistemasi va sezuv organlari rivojlanadi. entodermadan barcha hayvonlarda ichak kanalining o’rta qismini yuzasidan qoplab turuvchi epiteliy, jigar va ovqat hazm qiluvchi bezlari, xordalilarda esa nafas yo’llarining epiteliysi ham shakllanadi. mezodermadan skelet muskullari, ichki organlarning muskullari va qon tomirlari, biriktiruvchi suyak va tog’ay to’qimalari, qon, ajratib chiqarish sistemasi, gavda bo’shliqlarining epitelilal qoplami, jinsiy sistemasining bir qism to’qimalari rivojlanadi. nerv sisttemasi, …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gastrulyasiya va embrion varaqlarining hosil bo'lishi"

9-mavzu «gastrulyasiya va embrion varaqlarining hosil bo’lishi» reja: 1. gastrulyasiyaning umumiy xarakteristikasi. 2. gastrulyasiya tiplari. 3. embrion varaqlarining hosil bo’lishi. 4. lansetnik, amfibiya, qushlar va sut emizuvchilarda gastrulyaning o’tishi. tayanch iboralar: gastrulyasiyaning ta’rifi, usullarigichga botib kirish (invoginasiya), ko’chib o’tish (immigrasiya), qatlamlanish (delyaminasiya), o’sib qoplash (epiboliya), ektoderma, entoderma va mezoderma varaqlarining hosil bo’lishi, mezodnrma hosil bo’lishida enterosel va teloblastik usullar, embrion varaqlari differensiallanishida k.f.volf, k.m.bar, x. panderlarning ishlari, lansetnikda, amfibiyalarda, qushlarda va sut emizuvchi hayvonlarda gastrulyasiya jarayonining utishi. ontogenezda embrion varaqlarining shakllanish jarayo...

This file contains 8 pages in DOC format (63.0 KB). To download "gastrulyasiya va embrion varaqlarining hosil bo'lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: gastrulyasiya va embrion varaql… DOC 8 pages Free download Telegram