sezgi organlari haqida ta'limot

DOCX 13 pages 33.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

8-ma’ruza mavzu: sezgi organlari haqida ta’limot reja: 1. sezgi organlari to’g’risida umumiy ma’lumotlar. 2. sezgi organlarining filogenezi va ontogenezi. 3. teri analizotorlari. 4. eshitish va muvozanat organi yoki quloqning tuzilishi. 5. ko’rish organi. 6. ta’m bilish va hidlov organlari. tayanch iboralar: analizator, reseptorlar, teri analizatorlari, sochlar, sut, bezi, tashqi, o’rta va ichki quloq, fibroz, tomirli va to’r pardalar, ta’m bilish va hid bilish a’zolari. sezgi a’zolari. sezgi a’zolari yoki analizatorining vazifasi tashqi muhitdagi jismlarning katta-kichiklaigi, rangi, harakati va ulardan chiqqan tovushlar yoki xushbo’y hidlar bizga sezgi a’zolari ishi tufayli ma’lum bo’ladi. boshqacha qilib aytganda, sezgi a’zolarimiz tashqi muhit bilan ongimiz orasida joylashgan priborlardir. buyuk rus olimi s.p. botkin barcha sezgi a’zolari ishdan chiqqan faqat o’ng qo’lininggina sezish xususiyati saqlangan ayolni kuzatgan. bu ayol doimo uyquda bo’lgan. bemorni uyg’otish uchun uning o’ng qo’lini ushlash kifoya edi. agar bu ayolda o’ng qo’lning ham sezish qobiliyati yo’qolganda, uni mutloqo uyg’otib bo’lmasdi. yuqoridagi holat …

2 / 13

’lish mumkin: a) tashqaridan keladigan ta’sirotlarni sezuvchi a’zolar teri, quloq, ko’z, ta’m va hid sezish reseptorlari - ekstrareseptorlar; b) ichki a’zolarda bo’ladigan ta’sirotlarni sezuvchi ichki reseptorlar- intrareseptorlar. bularga ichki a’zolarda va qon tomirlarda joylashgan reseptorlar kiradi. ichki a’zolardan keluvchi ta’sirotlar uncha aniq bo’lmay, markaziy nerv sistemasining eng so’nggi nuqtasi - bosh miyaning po’stloq qismigacha aniq yetib bormasligi mumkin. ammo ichki a’zolardan keluvchi ta’sirotlar yig’idisi odam organizmiga “o’zini qanday his qilish” kabi umumiy ta’sir qiladi. muskul va bo’g’imlarda joylashgan nerv oxirlari - proprioreseptorlarni i.p. pavlov harakat analizatorlarining periferik uchi deb atagan edi. teri analizatori teri cutis, organizmni tashqi ta’sirotlardan saqlash vazifasinigina emas, balki muhim sezgi a’zosi vazifasini ham bajaradi. teri orqali biz temperaturani, atmosfera bosimini, og’riqni va boshqalarni sezamiz. odam terisining sathi o’rta hisobda 1,6-2 m ga teng. odam terisi ikki qavtdan iborat bo’ladi: 1. yuza qavat yoki teri ustki qavati - epidermis. bu qavat ektodermadan takomil etib, ko’p qavatli yassi …

3 / 13

ch piyozi deb ataluvchi qonchadan iborat bo’lib, bu qopcha ichiga moy bezlarining chiqarish yo’llari ochiladi. soch qopchasiga silliq muskul tolalari birikadi, bu muskullarning qisqarishi soch qopchasini dikkaytiradi, natijada teri g’adir-budir bo’lib, “g’oz terisi” ga o’xshab qoladi. sochning rangi soch qopchasidagi pigment va havo miqdoriga bog’liq bo’ladi. havo va pigment yo’qolgach, soch oqaradi. odam terisi bag’rida uch xil: yog’, sut va ter bezlari mavjud. yog’ bezlari - glandulae sebotceae alveolyar tuzilishga ega bo’lib, deyarli terining hamma yerida bor desa bo’ladi. ular faqat oyoq va qo’l panjasining kaft yuzalarida bo’lmaydi, xolos. yog’ bezlari, yuqorida aytib o’tganimizdek, soch qopchalariga ochiladi va sochlar teshik orqali teri yuzasiga chiqib terini yog’laydi, shu bilan uni qurib qolishdan, yorilishdan saqlaydi. yog’ bezlari terining soch o’smaydigan yerlarida, chunonchi, lab jiyaklari, qovoqlar, burun kataklari cheti va hoqazolarda ham mavjud bo’lib, bu yerda yog’ bezlarining chiqarish yo’llari bevosita teri yuzasiga ochiladi. sut bezi - clandula mammaria sut bezi emizuvchilarga xos …

4 / 13

iladi. eshitish plastinkasi embrionning 4-haftasi davomida takomillashib borib, chuqurlik hosil qiladi, bu eshitish chuqurligi deb ataladi. eshitish chuquriligi tobora chuqurlashib, teridagi og’zi toraya boradi va berkilib ketadi. natijada, epiteliydan iborat berk eshitish pufakchasi hosil bo’ladi. suyak labirintining takomil etishi. yuqorida aytib o’tganimizdek, embrion rivojlanishining 3-oyi oxirlarida pardadan iborat labirint (yarim yoy halqalar) hosil bo’lar ekan. pardadan tuzilgan labirint takomil etib borar ekan, ayni vaqtda ana shu parda - labirint atrofida mezenxima to’qimasi to’planib boradi. 4-oy boshida pardan iborat bo’lgan labirint atrofidagi mezenxima tog’ayga, ya’ni tog’ay libirintiga aylanadi. natijada, parda labirinti bilan tog’ay labirinti orasida perilimfatik bo’shliq hosil bo’ladmi. embiron taraqqiyotining 7-oy davrida tog’ay labirinti perixondral suyaklanish yo’li bilan suyak labirintiga aylanadi. shunday qilib, hammasi bo’lib uchta yarim doira kanali hosil bo’ladi. har qaysi yarim doira halqa bir-biriga perpendikulyar holda joylashadi. to’rt oyoqli (gorizontal holda yuruvchi) hayvonlarda oldingi vertikal, orqa vertikal va gorizontal kanalar, odamda esa (vertikal holga o’tish bilan) oldingi, …

5 / 13

rab qayrilib, quloq suprasining yumshog’i - lobulus auriculae gacha davom etadi. quloq suprasining chetki qiyg’i - helix ga parallel yo’nalgan bo’rtma bor, bunga anthelix deyiladi. tashqi eshituv yo’li - meatus aeatus externus quloqning tashqi teshigi bilan nog’ora pardasi orasida joylashgan “s” simon kanal bo’lib, uzunligi 30-33 mm dan oshmaydi. tashqi eshituv yo’li qiyshiq bo’lganligi sababli uncha uzoq joylashmagan nog’ora pardasi quloq teshigidan qaralganda ko’rinmaydi. nog’ora pardani ko’rish uchun quloq suprasini yuqoriga va orqa tomonga tortish (tashqi eshituv kanalini to’g’rilash) kerak. tashqi eshituv kanali ikki qismdan6 tashqi tog’ay va ichki suyak qismlaridan iborat. quloqning nog’ora prdasi. nog’ora parda - membrana tympani tashqi eshituv yo’lini o’rta quloq bo’shlig’idan ajratib turadi. tashqi eshituv yo’li deb ataluvchi aylana ariqcha bilan tugaydi, nog’ora pardaning cheti - limbus membranae tympani ana shu ariqchaga soat oynasi o’z korpusiga joylashganidek o’rnashadi. nog’ora pardaning sulcus tympanicus ga birikish yerida anulus fibrocartilagineus deb ataluvchi fibroz halqa bor. nog’ora parda doira …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi organlari haqida ta'limot"

8-ma’ruza mavzu: sezgi organlari haqida ta’limot reja: 1. sezgi organlari to’g’risida umumiy ma’lumotlar. 2. sezgi organlarining filogenezi va ontogenezi. 3. teri analizotorlari. 4. eshitish va muvozanat organi yoki quloqning tuzilishi. 5. ko’rish organi. 6. ta’m bilish va hidlov organlari. tayanch iboralar: analizator, reseptorlar, teri analizatorlari, sochlar, sut, bezi, tashqi, o’rta va ichki quloq, fibroz, tomirli va to’r pardalar, ta’m bilish va hid bilish a’zolari. sezgi a’zolari. sezgi a’zolari yoki analizatorining vazifasi tashqi muhitdagi jismlarning katta-kichiklaigi, rangi, harakati va ulardan chiqqan tovushlar yoki xushbo’y hidlar bizga sezgi a’zolari ishi tufayli ma’lum bo’ladi. boshqacha qilib aytganda, sezgi a’zolarimiz tashqi muhit bilan ongimiz orasida joylashgan priborlar...

This file contains 13 pages in DOCX format (33.6 KB). To download "sezgi organlari haqida ta'limot", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi organlari haqida ta'limot DOCX 13 pages Free download Telegram