shayboniyxonning "shayboniynoma" asari

DOC 6 pages 136.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 136.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: buxoro amirligi madaniyati va san’ati reja: 1. xvi-xix asrlarda buxoroda adabiy muhit. 2. xvi-xix asrlarda buxoroda ilm-fan ravnaqi. 3. xvi-xix asrlarda buxoro tarixnavislik maktabi . shayboniyxonning o’zi ham umri jangu jadallarda o’tishiga qaramay she’riyat va tarix fani bilan shug’ullanishda vaqt topgan. mantiq, fiqh. uning she’riy devoni tuzgan ma’lum. u hatto xatolik bilan ham shug’ullangan. o’zbekiston fanlar akademiyasi abu rayxon beruniy nomidagi sharqshunoslik instituti kutubxonasida kamoliddin binoiy qalamiga mansub «shayboniynoma» asarining shayboniyxon ko’chirgan nusxasi saqlanadi. ubaydullaxon (1530-1539 yillarda hukmronlik qilgan) ham ilmli va ma’rifatli hukmdor edi. ayni paytda o’zi «ubaydiy» tahallusi bilan o’zbek, fors arab tillarida ijod qilingan, she’riyat bitgan. uning uch tilda bitgan she’rlaridan iborat 3 devoni bir kitobga jamlangan. ubaydiyning 435 ruboiy, 25 qit’a, 13 tuyuqdan iborat. xix asr va xx asr boshlarida o’rta zarafshon vohasida adabiy muhit rivoji, taraqqiyoti va muammolarini chuqur aks ettirishni inobatga olib, vohaning ilm-fan, madaniyat markazi hisoblanmish samarqand shahri va uning atrofidagi urgut, …

2 / 6

ramiz. mang’it amirlari hukmronligi davrida yetishib chiqqan yetuk adabiy namoyondalarning ko’pchiligi davlatning turli hududlarida yashab ijodlarini tirikchilik manbayi bo’lgan kasb-hunar bilan birga olib borishga majbur bo’lganliklarini manbalarda ko’rishimiz mumkin. bu noxush xolatga qaramay turli shahar va o’lkalarda goh uyushgan goh tarqoq o’ziga xos adabiy maktablar paydo bo’lgan, shakllangan va rivojlanagan. misol tariqasida 1866-yilgacha mustaqilligini saqlab turgan xisor bekligida uyushgan adabiy maktab shakllangan bo’lib, badaxshon va dorvozdagi adabiy muhit ham xisor maktabi bilan yaqin aloqada edi. shuningdek o’rganilayotgan xudud samarqand, kattaqo’rg’on, urgut atroflarida yashab ikki tilda ijod etgan zullisonayn adabiyot ahli ham shuxrat qozongan, e’tiborni tortgan edi. o’rta zarafshon vohasida uyushgan adabiy muhitni ko’rishimiz mumkin. bu hududda ijod etgan shoirlarning bir-birlariga taxmislar qilishi, she’riy maktublar yo’llashi, marsiya-tarixlar bag’ishlashi yuqorida keltirilgan fikrimiz isbotidir. shubxasiz mamlakat adabiy muhitida paydo bo’lgan bu jarayon olimlarning adabiyotga ilm-fanga bo’lgan munosabati, ularning intelektual salohiyatidan darak beradi. mang’it amirlari majlislarida adabiyot ahlining mavqyeyi ancha pasayganligini va siyosiy vaziyatning …

3 / 6

10 yil o’tib bir nafas xonadon xalovatini ko’rmadim. men garchi bir g’arib notavon bo’lsamda, zamona podshohining xizmatidaman. ko’ngli siniq men g’aribning xar bir yumushim podshoh janoblariga maqbul tushgan. lekin men sitamlar chekib jigaru qonu qalbi pora-pora bo’lgan bir notavonni maxzun o’z iste’dodimga yarasha marxamat va mexribonlik ko’rmadim. boshimdan oyog’imgacha g’amu xasrat nishidan qonga to’lgan va mexnat azobiga giriftor bo’lgan. ey xasta shukuriy sen zinxor zamonadan fig’onu nola chekma. bu qiyinchiliklarga sabab u ham, bu ham emas sen uchun taqdiri azal o’zi shu ekan. bas, shunday ekan, qudratli shoh xizmatini zinxor havas qilmagin ayb bo’ladi. o’zingni bekorchi havas bilan gumroxlikka solma. chunki tangri o’zi bermasa shoh bermaydi. sen o’z mamotingni o’yla xayotingni bexuda zoye qilma”. albbatta ushbu she’r orqali biz mang’itlar davrida mamlakatdagi adabiyot, ilm-fan ahliga bo’lgan munosabatni ko’rishimiz mumkin shukuriyning bu satrlari ijod ahli nomidan mang’it amirlari shaniga qaratilgan aybnoma desak mubolag’a bo’lmaydi. buxoro amirligidagi ana shunday vaziyatga qaramay adabiy …

4 / 6

uhiy kabi tojik tilida ijod qilgan shoirlar diniy aqidalarni targ’ib qiluvchi asarlar yozganlar. amirmuxamad roziy, jalol maxdum buxoriy, inoyatillo rashid mirzo muxammadshox uzlatlar esa saroyda ijod qilib amirlarni madh etuvchi she’rlar bitganlar. mirzo sodiq, mirzo hasrat, pariy xisoriy singari tojik shoirlari, vola, shavqiy, miriy, joniy, xumuliy, shukuriy, xiromiy kabi zullisonayn shoirlar ijodida yuksak insoniy fazilatlarning madh etilishi targ’ib etilishini, zamondoshlari, muhit taqdiridan shikoyatni ko’rishimiz mumkin. davr ijtimoiy muhitini poyetik ifodasi ushbu shoirlar ijodida aks ettirilgan. bu davr adabiyotida bir nechta epik asarlar yaratilgan bo’lsada, lirika yetakchiligi davom etardi. xix asrning boshlarida adabiyotda lirikaning 12 turi uchraydi, ular orasida eng mashhurlari quyidagilar: g’azal, muxammas, masnaviy, qasida, qit’a sanaladi. ba’zi shoirlar ijodida ruboiy, fard, chiston va musammad janrlarini ko’rishimiz mumkin. g’azalchilikda umumiy mavzular bilan bir qatorda ijodkorning shaxsiy tasurotlari, kechinmalari bilan bog’liq bo’lgan she’rlar ham uchraydi. shuningdek navoiy ijodidagi rivojlangan hodisa, ma’lum syujetga ega bo’lgan she’rlar ham uchraydi. g’azalning shakli, hajmi masalasida …

5 / 6

bog’liq bo’lgan. o’zbek shoirlari ijodida radifning mavqye’i yuqori bo’lgan. she’riyatda hofiz, bedil, fuzuliy, navoiylarning ta’siri sezilib tursada, ijodkorlarning mustaqil ijodga intilishini ham ko’rishimiz mumkin. shunday qilib o’rganilayotgan davrda o’rta zarafshon vohasidagi o’zbek g’azalchiligining umumiy holati mujrim, shukuriy, shavqiy, xumuliy, vola, joniy kabi shoirlar nomi bilan bog’liqdir. g’azaldan tashqari eng ko’p yaratilgan lirik janrlaridan biri muxammas hisoblanadi. o’rganilayotgan davrda muxammasning ikki turi mustaqil holdagi va taxmis tarzdagi turlari amalda bo’lsada, keyingi shakli keng qo’llanilgan. bunday vaziyat ijodkorlarning o’tmish adabiyotining muhim yutuqlariga yuqori san’atkorlik namunasi sifatida qarab, ulardan namuna olishga va o’rganishga ixtisoslashganliklari natijasida paydo bo’lgan. agar tojik shoirlari fors-tojik adabiyotining atoqli vakillari hofiz va bedil g’azallariga taxmislar qilgan bo’lsalar, o’zbek tilida turkiy she’riyatning eng yuksak namunalariga, xususan navoiy, fuzuliy g’azallari asosida o’nlab muxammaslar yaratdilar. shuningdek bir-birlari she’rlariga ham taxmislar qilganligini ko’ramiz. ba’zi muxammaslar an’anaviy mavzular xususan muhabbatga bag’ishlangan bo’lsa, ba’zilarida muhitdan shikoyat, ijodkorlarning hayoti aks etgan muxammaslar ham uchraydi. shoirlar ijodidagi …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shayboniyxonning "shayboniynoma" asari"

mavzu: buxoro amirligi madaniyati va san’ati reja: 1. xvi-xix asrlarda buxoroda adabiy muhit. 2. xvi-xix asrlarda buxoroda ilm-fan ravnaqi. 3. xvi-xix asrlarda buxoro tarixnavislik maktabi . shayboniyxonning o’zi ham umri jangu jadallarda o’tishiga qaramay she’riyat va tarix fani bilan shug’ullanishda vaqt topgan. mantiq, fiqh. uning she’riy devoni tuzgan ma’lum. u hatto xatolik bilan ham shug’ullangan. o’zbekiston fanlar akademiyasi abu rayxon beruniy nomidagi sharqshunoslik instituti kutubxonasida kamoliddin binoiy qalamiga mansub «shayboniynoma» asarining shayboniyxon ko’chirgan nusxasi saqlanadi. ubaydullaxon (1530-1539 yillarda hukmronlik qilgan) ham ilmli va ma’rifatli hukmdor edi. ayni paytda o’zi «ubaydiy» tahallusi bilan o’zbek, fors arab tillarida ijod qilingan, she’riyat bitgan....

This file contains 6 pages in DOC format (136.5 KB). To download "shayboniyxonning "shayboniynoma" asari", click the Telegram button on the left.

Tags: shayboniyxonning "shayboniynoma… DOC 6 pages Free download Telegram