amir temur va temuriylar davrida fan va texnika taraqqiyoti

PDF 20 pages 20.7 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.7 MB

File type PDF

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

komilov jaloliddin andijon davlat universiteti tarix fakulteti tarix yoʻnalishi 202-guruh talabasi komilov jaloliddinning fan va texnika fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: markaziy osiyoda temur va temuriylar davrida fan va texnika taraqqiyoti 1.amir temurning yurt obodonchiligi va ilm fan ravnaqiga oid tadbirlari 2. mirzo ulugʻbekning ilm fan rivojiga qoʻshgan hissasi 3. mirzo ulugʻbekning " ziji jadidi koʻragoniy" asari 4. temuriylar davrida yetishib chiqqan fan namoyondalari reja: markaziy osiyo dunyo sivilizatsiyasining qadimiy markazlaridan boʻlib, turon oʻlkasida qadimgi davrdan boshlab boshlangʻich maktablar va kattalarga taʼlim beruvchi oʻquv dargohlari shakllana boshlagani maʼlum. ilk islom uygʻonish davri deya eʼtirof etiladigan ix-xii asrlarda movarounnahr islom dunyosining madaniy markazlaridan biriga aylandi. bu davrda yashab oʻtgan buyuk ajdodlarimiz qoldirgan ilmiy meros islom davri madaniyati andozalarini belgilab, umuminsoniyat sivilizatsiyasi rivojiga ham katta taʼsir koʻrsatdi. buyuk ajdodlarimiz dastlabki taʼlimni islom dunyosining madaniy va ilmiy markazlari sifatida tanilgan movarounnahr va xorazmning yirik shaharlarida olishgani ham bu davrda taʼlim tizimi yutuqlarining yaqqol …

2 / 20

$riatga tayanib ish tutgan amir temur. har qanday taraqqiyotning asosi sifatli taʼlim tizimi ekanligini chuqur anglagan edi. shu sababli sohibqiron birinchi galda taʼlim va tarbiyani toʻgʻri yoʻlga qoʻyish, ilmli, maʼrifati shaxslarning jamiyatdagi mavqeyini koʻtarish yoʻlidan bordi. ulkan saltanatning barcha shahar va yirik qishloqlarida koʻplab boshlangʻich maktablar barpo etildi. tarixiy manbalarning dalolat berishicha, bu davrda oʻgʻil bola 4 yil, 4 oy va 4 kunlik boʻlganda maktabga berish anʼanasi amalda boʻlib, boshlangʻich taʼlim ulkan saltanatning barcha madaniy oʻlkalarini qamrab olgan edi. amir temur buyrugʻi bilan madrasalarda diniy ilmlar (tafsir, hadisshunoslik, fiqh va boshqalar) bilan bir qatorda dunyoviy ilmlar (handasa, aljabr\algebra, riyozat\matematika, mantiq, astronomiya\ilmi nujum, adabiyot, tarix, xattotlik va boshqalar) oʻqitilishi keng yoʻlga qoʻyildi. mamlakatda olib borilayotgan keng koʻlamli bunyodkorlik ishlari aniq fanlarni, xususan riyoziyot (matematika), handasa (geometriya), meʼmorchilik, muhandislik boʻyicha oliy darajali mutaxassislarga katta ehtiyojni yuzaga keltirdi. turon mamlakatidagi oliy taʼlim dargohlari boʻlgan madrasalar amir temur va temuriylar davrida yirik ilmiy markazlar, …$

3 / 20

ayd etilgan. xususan, sharofiddin ali yazdiy “zafarnoma” asarida amir temur biror masalani hal qilmoqchi boʻlsa, avval shu sohaning bilimli mutaxassislari, olimlar bilan maslahat qilganligini qayd etadi. amir temur tarixchi olimlarni juda eʼzozlagan va sohibqironning buyrugʻi bilan saroyda bitikchilar, tarixchilar faoliyati yoʻlga qoʻyilgan edi. bu amir temur va temuriylar davrida tarixnavislik fani yuksak darajada rivojlanishiga olib keldi. shu tariqa, olimu ulamolar amir temur va temuriylar saltanatida katta hurmatga va mavqega ega ijtimoiy qatlamga aylangan ediki, bu movarounnahr va xurosonda ikkinchi islom uygʻonish davrini yuzaga chiqardi. samarqand, kesh, buxoro, hirot va boshqa shaharlarning maʼrifat va ilm fan markazlariga aylanishiga olib keldi. buyuk ipak yoʻli boʻylab xalqaro savdo va madaniy aloqalar tiklandi, ilm fanning turli sohalaridagi hamkorlik yoʻlga qoʻyildi, qoʻshni va uzoq mamlakatlar bilan elchilik munosabatlari oʻrnatildi. bu oʻzgarishlar zamirida amir temur asos solgan va koʻplab temuriy hukmdorlar davom ettirgan ilm fanga, madaniyat va sanʼatga, maorifga eʼtibor, ularga homiylikka yoʻnaltirilgan davlat siyosati muhim …

4 / 20

an oshiq olimlar fanning turli sohalarida ajoyib yutuqlarga erishgan. ular orasida taftazoniy, mavlono ahmad, oʻz zamonasining “aflotuni” deb nom olgan qozizoda rumiy, gʻiyosiddin koshiy, muhammad hafoviy, mavlono ali qushchi va boshqa taniqli zotlar bor edi. 1410-yilda samarqandga kelgan va 1420-yilda ish boshlagan ulugʻbek madrasasida mudarrislik qilgan qozizoda rumiy (1360- yil bursa - 1437-yil samarqand)ning tashabbusi bilan keyinchalik samarqandga gʻiyosiddin jamshid al-koshiy va boshqa taniqli olimlar taklif etilgan. samarqanddagi ulugʻbek madrasasida 60ga yaqin olimlar fanning turli sohalarida faoliyat olib borgan. zamondoshlari tomonidan “aflotuni zamon” deya ulugʻlangan qozizoda rumiy madrasada matematika va astronomiyadan dars berib, gʻiyosiddin jamshidning vafotidan keyin rasadxona mudirligi vazifasi bajargan. qozizoda rumiy samarqandda ulugʻbek rasadxonasi qurilishiga ham rahbarlik qilgan, ulugʻbekning «ziji kurogoniy» asarida yulduzlar jadvalini tuzishda qatnashgan. mirzo ulugʻbekni xv asrdan beri yevropa va amerikada ham, osiyoda ham yaxshi bilishadi. xvi asr oxiri va xvii asrning boshlarida yevropada astronomiya fanining jadal sur’atlar bilan rivojlanishi yevropaliklarning samarqand akademiyasiga boʻlgan qiziqishini …

5 / 20

tomonidan hali hanuz oʻrganiladi. ulugʻbekning «ziji jadidi koʻragoniy» asari «ulugʻbek ziji», «ziji koʻragoniy» kabi nomlar bilan ham ataladi. «zij» soʻzi fors tilidagi «zik» soʻzidan olingan boʻlib, «jadval» ma’nosini bildiradi. mazkur asar ulugʻbekning qariyb 30 yillik izlanishi samarasi boʻlib, u 1444 yilda yozib tugatilgan. asar fors tilida bitilgan, keyinchalik gʻiyosiddin al-koshiy tomonidan arab tiliga tarjima qilingan. «ziji jadidi koʻragoniy» muqaddima va toʻrt maqoladan iborat. birinchi maqola soʻzboshi va 7 bobdan, ikkinchi maqola 22, uchinchi maqola 13, «zij»ning soʻngi – toʻrtinchi maqolasi esa toʻlaligicha ilmi nujumga bagʻishlangan bobdan iboratdir. 1638 yili ingliz olimi va sharqshunosi, oksford universiteti professori jon grivs istanbulga keladi. u oʻzi bilan angliyaga asarning bir nusxasini olib ketadi. 1643 yildan boshlab jon grivs «ziji jadidi koʻragoniy» asarini ilmiy tadqiq qilishni boshladi va ulugʻbekning yulduzlar katalogidan olingan 98 ta yulduz holatini 1648 yili e’lon qildi, aniqrogʻi, olimning mazkur ishi ¬baynbridj tomonidan nashr qilindi. oʻsha yilning oʻzida u «zij»ning geografiya qismini …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amir temur va temuriylar davrida fan va texnika taraqqiyoti"

komilov jaloliddin andijon davlat universiteti tarix fakulteti tarix yoʻnalishi 202-guruh talabasi komilov jaloliddinning fan va texnika fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: markaziy osiyoda temur va temuriylar davrida fan va texnika taraqqiyoti 1.amir temurning yurt obodonchiligi va ilm fan ravnaqiga oid tadbirlari 2. mirzo ulugʻbekning ilm fan rivojiga qoʻshgan hissasi 3. mirzo ulugʻbekning " ziji jadidi koʻragoniy" asari 4. temuriylar davrida yetishib chiqqan fan namoyondalari reja: markaziy osiyo dunyo sivilizatsiyasining qadimiy markazlaridan boʻlib, turon oʻlkasida qadimgi davrdan boshlab boshlangʻich maktablar va kattalarga taʼlim beruvchi oʻquv dargohlari shakllana boshlagani maʼlum. ilk islom uygʻonish davri deya eʼtirof etiladigan ix-xii asrlarda movarounnahr islom dunyosinin...

This file contains 20 pages in PDF format (20.7 MB). To download "amir temur va temuriylar davrida fan va texnika taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: amir temur va temuriylar davrid… PDF 20 pages Free download Telegram