temuriylar davri me’morchilik san’ati

DOC 6 pages 69.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: temuriylar davri me’morchiligi va shaharsozligi. reja: xiv-xv asrlar temuriylar davrida me’morchilik san’atining ravnaqi. xiv-xv asrlar temuriylar davrida naqqoshlik va xattotlik san’atining taraqqiyoti. xv asrda samarqand va hirotda me’morchilik, naqqoshlik, tasviriy san’at va adabiyot nihoyat darajada taraqqiy etadi. bu ikki poytaxt shaharlarida ko’plab hashamatli jamoat binolari qad ko’taradi. temuriy hukmdorlar orasida ayniqsa, ulug’bek bobosi temur kabi mamlakatda qurilish ishlariga katta ahamiyat beradi. u hukmdorlik qilgan davrda bir qancha masjid, madrasa, honaqoh, hammom, sardoba va karvonsaroylar quriladi. mozorot va ziyoratgohlar obod etiladi. avvalo u temur davrida qurib bitkazilmagan talaygina binolarni itmomiga yetkazadi. go’ri amirning kirish peshtoqi, shohizinda ansamblidagi ba’zi maqbaralar, shahrisabzdagi qo’kgumbaz masjidi, yassidagi ahmad yassaviy qabri ustiga qurilgan binolar shular jumlasidandir. ulug’bek, ayniqsa samarqandni obod qilishga alohida e’tibor beradi. uning davrida samarqand shahrining registon. maydoni shakllandi. u qaytadan rejalashtirilib, maydonga ulug’bek madrasasidan tashqari peshtoqli va ulkan gumbazli xonaqoh, karvonsaroy, o’ymakor yog’ochlardan ishlangan masjidi muqatta’ bino qilindi. ikki yuz o’n gumbazli …

2 / 6

ayniqsa, qozizoda rumiy maqbarasi me’moriy jihatdan eng ajoyibi hisoblanadi. u peshtoqli, ulkan gumbazli ziyoratxonadan iborat bo’lib, koshinkor va beqiyos jilvali rango-rang parchinlar bilan naqshlangan. ulug’bek tomonidan qurdirilgan me’moriy binolar ichida tapxi, matematik yechimlari, naqsh va bezaklari jihatidan eng nodir inshootlardan hisoblangan samarqand rasadxonasi alohida o’ringa ega. chunki u sharqning ko’p asrli ilmu ma’rifat va madaniyati tarixida shuhrat topgan rasadxonalar orasida movarounnahrda qad ko’targan yakkayu yagonadir. sharq mamlakatlarida ilmu ma’rifatni, xususan astronomiya va matematika fanlarining rivoji yo’lida rasadxonaning qo’shgan hissasi nihoyatda buyukdir. jamoat binolari qurilishi me’morchiligida registon maydonida bino qilingan mirzoyi hammomi va karvonsaroyi, «bog’i maydon»da qad ko’targan «chilsutun» («qirq ustun») va «chinnixona» saroylari, ayniqsa diqqatga sazovor. tillakori madrasasi o’rnida bo’lgan mirzoyi karvonsaroyida ko’pincha xorijiy mamlakatlardan kelgan savdogarlar qo’nishgan. boburning ta’riflashicha, «chilsutun» va «chinnixona» saroylari nihoyatda muhtasham va ko’rkam bo’lgan. «chilsutun» toshlardan farsh qilingan baland tagkursi ustiga ikki qavatli qilib qurilgan, uning burchaklarida ichki aylanma zinapoyali minoralari bo’lgan. zinapoyalar orqali saroyning …

3 / 6

a xos yangi ma’lum maqsadga qaratilgan yechimlar asosida qurish bilan birga, ularni bezashda ham yangi usullar qo’llaniladi. binolarning peshtoqlari va xonalarning ichki devorlari qabartma rango-rang parchinlar, oq yoki zangori rang ustiga zarhal berilgan islimiy naqshlar, ba’zan esa epigrafik yozuvlar bilan pardozlanadi. bu davr me’morchiligi va amaliy san’atida asriy an’analar yanada takomillashtirilib, yuqori darajali ma’naviyatni anglatuvchi o’ziga xos uslub yaratiladi. bu uslubda bino qilingan imoratlar o’zining uyg’unligi, qismlarining mutanosibligi, rang-barangligi va tantanali manzara kashf ettiruvchi vositalari bilan ajralib turadi. darhaqiqat, o’zining mukammalligi, yetuk shakli nafisligi va go’zal naqshlari bilan kishini mahliyo etuvchi 14-15 asrlar qurilish san’atining ajoyib durdonalari minglab kishilar mehnatining mahsulidir. ularda xalq ichidan yetishib chiqqan mohir me’mor, naqqosh va bannolarning aql-idroki, mahorati va qurilish sohasidagi ko’p asrli tajribasi o’z ifodasini topgan. bu me’moriy obidalarning muhandisu tarrohlari go’zallikning ob’ektiv qonunlarini chuqur bilganlar, o’z ijodlarida davrning g’oyasi va ruhini bera olganlar. ularning me’moriy usuli, naqshi, o’ziga xos xislat va fazilatlari beqiyos …

4 / 6

, xurosonda, xususan hirot va uning buluklarida navoiy tashabbusi bilan uch yuzdan ortiq jamoat binolari:masjid, madrasa, maqbara, xonaqoh, hammom, shifoxona, saroy, istirohat bog’lari, rabot va karvonsaroylar haada sug’orish inshootlaridan ariq (kanal), hovuz, ko’prik, koriz, bandlar (suv omborlari) qurilgan. qurilishlarning ko’pi navoiyning bevosita homiyligi bilan yoki uning mablag’iga amalga oshirilgan. mirzo muhammad haydarning «tarixi rashidi» risolasida qayd etilishicha, alisher navoiy-ning har yilgi daromadi o’n sakkiz ming «shohruhiy» dinorga teng bo’lgan. bu mablag’ning deyarli hammasini u xayrli ishlarga, jumladan jamoat qurilishlariga sarf qilgan. 15-asr muarrixi xondamirning yozishicha, alisher navoiy o’z mablag’iga 52 rabot, 19 hovuz, 16 ko’prik, 9 hammom va bir qancha masjid, mad-rasa, xonaqoh va shifixonalar kabi hayrli imorat va inshootlar qurdirgan. astrobod shahrida qurilgan mir saroyi va jome masjidi, shuningdek marv shahrida bino qilingan xusraviya madrasasi shular jumlasidandir. shu bilan birga navoiy jangu jadallar va zilzilalar oqibatida vayron bo’lgan ko’pgina jamoat binolarini qayta tiklashdek sermashaqqat ishlarni ham amalga oshiradi. u …

5 / 6

va naqqoshlari tomonidan bajariladi. injil bo’yida nihoyatda naqshinkor «ixlosiya» madrasasi, uning qarshisida ko’rkam «xalosiya» xonaqohi qad ko’taradi. «qudsiya» jome masjidining g’arbida «shifoiya» davolash uyi, uning qarshisida esa «safoiya» hammomi, ular qoshida tosh hovuz ham quriladi. madrasa va xonaqohlarda bir necha ming kishi istiqomat qilib fan, adabiyot va san’at bilan mashg’ul bo’lgan. xondamirning yozishicha, «xalosiya» xonaqohida har kuni zaifa va miskinlarni ziyofat qilib, laziz taomlar bilan to’ydirishgan. yangitdan quriladigan har bir bino yoki ta’mir etiladigan har bir yodgorlikka mukammal me’moriy zeb berish uchun navoiy qurilishga hamma vaqt ko’plab turli kasbdagi binokor ustalarni: mohir muhandisu me’morlar, koshintaroshu toshtaroshlar, o’ymakor naqqoshlaru muzahhiblar (zarhal tortuvchi) hamda parchinpazlarni jalb qilar edi. xondamirning «xulosat ul-axbor» nomli asarida yozishicha, 1498 yilda hirot jome masjidini ta’mir etib tiklashda qariyb yuzta hunarmand ustalar qatnashgan. ta’mirlash ishlari boshidan oxirigacha bevosita navoiy boshchiligida amalga oshirilgan. «ko’p kunlar u etagini beliga qistirib, yollangan ishchilar singari ustalarga g’isht uzatardi va boshqa ishlar qilardi. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temuriylar davri me’morchilik san’ati"

mavzu: temuriylar davri me’morchiligi va shaharsozligi. reja: xiv-xv asrlar temuriylar davrida me’morchilik san’atining ravnaqi. xiv-xv asrlar temuriylar davrida naqqoshlik va xattotlik san’atining taraqqiyoti. xv asrda samarqand va hirotda me’morchilik, naqqoshlik, tasviriy san’at va adabiyot nihoyat darajada taraqqiy etadi. bu ikki poytaxt shaharlarida ko’plab hashamatli jamoat binolari qad ko’taradi. temuriy hukmdorlar orasida ayniqsa, ulug’bek bobosi temur kabi mamlakatda qurilish ishlariga katta ahamiyat beradi. u hukmdorlik qilgan davrda bir qancha masjid, madrasa, honaqoh, hammom, sardoba va karvonsaroylar quriladi. mozorot va ziyoratgohlar obod etiladi. avvalo u temur davrida qurib bitkazilmagan talaygina binolarni itmomiga yetkazadi. go’ri amirning kirish peshtoqi, shohizinda ansa...

This file contains 6 pages in DOC format (69.5 KB). To download "temuriylar davri me’morchilik san’ati", click the Telegram button on the left.

Tags: temuriylar davri me’morchilik s… DOC 6 pages Free download Telegram