o‘zbekiston o‘lchashlar birligini ta’minlash tizimi bilan tanishish. o‘lchovlar va ularning turlari

DOC 5 стр. 124,5 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 124,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

5-amaliy mashg‘ulot. o‘lchovlar va ularning turlari ishning maqsadi o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimi bilan tanishish. o‘lchov birligini etalondan ishchi o‘lchov asboblariga uzatish, uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlaridan foydalanishni o‘rganish, berilgan detallarning chakka o‘lchamlari uchun plitachalar to‘plamini tuzishni o‘rganish. nazariy ma‘lumotlar o‘zbekiston o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimi (o‘z o‘btt)- bu o‘zbekiston respublikasining xalq-xo‘jalik kompleksining samarali iqtisodiy rivojlanishi talablaridan kelib chiqqan, o‘lchashlar birliligiga erishish va uni asrash ilmiy-asoslangan, texnik maqbul va iqtisodiy maqsadga muvofiq me’yorlar, qoidalar va protseduralar tizimidir. o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimining asosiy nizomlari o‘z rst 8.001-1998 “o‘z o‘dt. o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimi. asosiy nizomlar”da bayon etilgan. o‘z o‘btt ning huquqiy asosi o‘zbekiston respublikasining metrologiya sohasidagi qonunlari va hujjatlaridan iborat. 28 dekabr 1993 yilda o‘zbekiston respublikasining “metrologiya to‘g’risida” qonunining qabul qilinishi o‘zbekistonda o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimi (o‘z o‘btt)ning qonuniy asosini yaratdi. 1992 yilda o‘lchovlar va tarozilar xvii bosh anjumanida uzunlik birligining yangi ta‘rifi qabul qilindi: 1 metr - yorug’lik nurining vakuumda sekundning 1/299792458 ulushiga …

2 / 5

kamida 50 marta kamayadi. sekund (sek) – vaqtning asosiy birligi sifatida qabul qilingan. sekund – seziy-133 atomi asosiy holatining ikki o‘ta nozik sathlari orasidagi bir-biriga o‘tishiga muvofiq keladigan nurlanishning 9 192 631 770 davriga teng. kilogramm (kg) – massaning asosiy birligi sifatida qabul qilingan bo‘lib, massa birligining etaloni sifatida «arxiv kilogramm» 1872 yilda tayyorlangan bo‘lib, toza suvning 40с dagi 1 dm3 hajmga to‘g’ri keladigan massasiga teng hisoblangan. u balandligi va diametri 39 mm ga teng bo‘lgan platina tsilindrdan iborat. undan olingan nusxalar esa platina va iridiy qotishmasidan tayyorlangan (platina 90%, iridiy 10%) bo‘lib, uning balandligi va diametri teng, ya‘ni 30 mm qilib olingan. xalqaro birliklar tizimi (si) da uzunlik, harorat, vaqt va massa birliklaridan tashqari quyidagi asosiy birliklar ham qabul qilingan: kandela (kd) – yorug’lik kuchini o‘lchash uchun; amper (a) – elektr tokining kuchini o‘lchash uchun; mol - modda miqdorini o‘lchash uchun. detallarning o‘zaro almanshinuvchanligini ta‘minlash uchun mamlakatdagi barcha ishlab …

3 / 5

sh (masalan, nisbiy usulda o‘lchashda) uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlari, qisqacha plitacha deb ataladigan o‘lchovlar yordamida amalga oshiriladi. uning muhim vazifalaridan biri xalqaro uzunlik etaloni o‘lchamini – metrni ishlab chiqarishda o‘lchanayotgan buyumlargacha tadbiq etishga imkon berishidadir. plitacha po‘latdan yoki qattiq qotishmadan yasalgan to‘g’ri to‘rtburchak bo‘lib, uning ikki tomoni o‘zgarmas kattalikda, balandligi bo‘yicha o‘lchamlari turlichadir. uzunlining yassi-parallel uch o‘lchovlari o‘zlarining ishlanish aniqligi bo‘yicha, ya‘ni ularni ishlab chiqarish joizliklarining kattaligiga qarab turt (0; 1; 2 va 3) sinfga va ish o‘lchamlarini baholash darajasi (attestatlash) bo‘yicha, ya‘ni plitachaning o‘z o‘lchamining qanday aniqlik bilan o‘lchanishiga qarab razryadlar (1; 2; 3; 4; 5) ga bo‘linadi. o‘lchamlari eng aniq baholangan plitachalarga birinchi razryad beriladi, 5- razryad plitachalarning o‘lchamlari esa qo‘polroq baholanadi. masalan, nominal o‘lchami 100 mm bo‘lgan 1 – razryad plitachaning 100 mm dan iborat o‘lchami 0,1 mkm gacha aniqlik bilan aniqlangan (attestatlangan), 5- razryad plitachasining usha 100 mm dan iborat nominal o‘lchami ±2 мкм aniqlik bilan …

4 / 5

03 mm va hokazo, oxirgi 10- plitachaning o‘lchami 1,009 mm bo‘ladi. boshqa, masalan 87 dona plitachali to‘plamlarda (1- jadval) o‘lchamlari bir-biridan 0,001; 0,1 mm farq qiladigan plitachalar bo‘ladi. plitachalardan turli o‘lchamli to‘plamlar tuzib olish mumkin, bu maqsadda bir necha plitacha bir-biriga ishqalab yopishtiriladi va shu yusinda ikki, uch ko‘pi bilan 4–5 plitachadan iborat to‘plam tuziladi (1.2-rasm). bir-biriga ishqalab yopishtirilgan plitachalar to‘plami tarqalib ketmaydi, chunki ularning obdon yaxshi jilvirlangan sirtlarining yuzalari yaxshilab spirt bilan tozalab, toza latta bilan artilganda ulardagi molekulalar bir-biriga yaqinlashadi va molekulalararo tortish kuchi hosil bo‘lib bir-biriga yopishib qoladi. yondosh ikki plitachaning tutinish kuchi shu qadar zo‘rki, ularni bir-biriga nisbatan siljitilmasa, bir-biridan ajratib bo‘lmaydi. 1.2-rasm. uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlari: a- shayba ustidagi plitka; b – ishqalab yopishtirilgan plitkalar; v- plitachalarni ishqalab yopishtirish. 1-jadval to‘plam o‘lchovlarining nominal o‘lchamlari, mm to‘plam aniqlik sinfi 0,5 1,005 1; 1,01; 1,02; 1,03; 1,04; 1,05; 1,06; 1,07; 1,08; 1,09; 1,10; 1,11; 1,12; 1,13; 1,14; …

5 / 5

-------- 15 (3- plitacha) topshiriq. berilgan variantlar bo‘yicha o‘lchamlar uchun plitachalar to‘plamini tuzing va uning yig’indi xatoligini hisoblang. variantlar variant № 1 2 3 4 5 6 7 detalning o‘lchami ø60h7 ø60h9 ø75b7 ø55h6 ø110d7 ø40e8 ø80f7 variant № 8 9 10 11 12 13 14 detalning o‘lchami ø90h9 ø150f6 ø200g8 ø60g7 ø160h7 ø65d7 ø130f10 variant № 15 16 17 18 19 20 21 detalning o‘lchami ø85h9 ø200c9 ø135c8 ø360c8 ø420h9 ø300d8 ø250g10 topshiriqni bajarish tartibi: 1. berilgan variant bo‘yicha o‘lchamlar uchun plitachalar tanlang. 2. tanlangan plitachalardan to‘plam hosil qiling. 3. quyidagi formulaga ko‘ra har qaysi to‘plam o‘lchamining yig’indi xatoligini hisoblang (ilovadagi 9- jadvaldan foydalanib): ish bo‘yicha hisobot mazmuni 1. fizik kattaliklarning asosiy va qo‘shimcha birliklari; 2. uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlari va ishchi o‘lchov asboblarini qiyoslash sxemasining strukturasi; 3. uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlari blokini tuzish tartibi; 4. xulosa. nazorat savollari: 1. uzunlik o‘lchov birligi davlat etaloni qanday aniqlikka ega? 2. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbekiston o‘lchashlar birligini ta’minlash tizimi bilan tanishish. o‘lchovlar va ularning turlari"

5-amaliy mashg‘ulot. o‘lchovlar va ularning turlari ishning maqsadi o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimi bilan tanishish. o‘lchov birligini etalondan ishchi o‘lchov asboblariga uzatish, uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlaridan foydalanishni o‘rganish, berilgan detallarning chakka o‘lchamlari uchun plitachalar to‘plamini tuzishni o‘rganish. nazariy ma‘lumotlar o‘zbekiston o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimi (o‘z o‘btt)- bu o‘zbekiston respublikasining xalq-xo‘jalik kompleksining samarali iqtisodiy rivojlanishi talablaridan kelib chiqqan, o‘lchashlar birliligiga erishish va uni asrash ilmiy-asoslangan, texnik maqbul va iqtisodiy maqsadga muvofiq me’yorlar, qoidalar va protseduralar tizimidir. o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimining asosiy nizomlari o‘z rst 8.001-1998 “o...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (124,5 КБ). Чтобы скачать "o‘zbekiston o‘lchashlar birligini ta’minlash tizimi bilan tanishish. o‘lchovlar va ularning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbekiston o‘lchashlar birligi… DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram