radionuklidli diagnostika

DOCX 26 pages 41.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.9 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

leksiya № 5: rаdionuklidli diаgnostikаning аsoslаri vа printsiplаri radionuklidli diagnostika, radioaktiv izotop vositasida turli organlar xamda tizimlar funksiyasi va morfologiyasini xayot davrida urganishdir. radionuklidlarni diagnostikada kullash asosida kuyidagilar yotadi. 1. izotoplar ximiyaviy xossalarining aynan uxshashligi: organizmga kiritilgan radionuklid unda uzini barkaror izotoplar singari tutadi, yaʼni radiaktiv va stabil izotoplarni organizmdagi bioximiyaviy jarayonlarda ishtiroki bir xil buladi. 2. radionuklidlarning uzidan nur tarqatishi: tarqalgan nur radionuklidlarning tanada tuplanishi, bir joydan ikkinchi joyga kuchishi xakida uzluksiz darak berib turadi. shu sababdan radionuklidli tadkikotlar «nishonli atomlar metodi» deb xam ataladi. diagnostikada sunʼiy radioaktiv izotoplar kullaniladi. ular radioaktiv indikatorlar xam deb ataladi. radioindikatorlar sifatida oddiy ximiyaviy moddalar (198au, 133xe, 99mtc), yoki kupincha, nishonli birikmalar kullaniladi. nishonli birikmalar - ayrim neytral atomlari radiaktiv atomlar bilan almashingan ximiyaviy birikmalardir. masalan: 24nacl, 131j-alьbumin, 131j-gippuran, 207hg-neogidrin, 131j- bengal pushtisi. radionuklidlarning sunʼiy olinishi. sunʼiy radionuklidlar asosan uch xil yul bilan olinadi. 1. yadro reaktorlarida stabil izotoplar yadrosida neytronlar kiritib olish. …

2 / 26

- turli xil izotoplar aralashmasi koladi. kerakli radionuklid shu koldik aralashmadan ximiyaviy yul bilan ajratib olinadi. n 100-150 n 23892u n 40-50 100-150 n 40-50 bu yul bilan olinadigan radionuklidlar mutlok toza bulmaydilar. ularda maʼlum mikdorda boshka radionuklidlarning yuki buladi. 3. zaryadli zarrachalarni tezlatgichlar - siklotronlarda, ogir yadro zarrachalari - 1p+, 2d+, 3t+, 4+ bilan stabil izotoplar yadrosini bambardimon kilib olish. proton, deytron (deyteriy yadrosi), triton (tritiy yadrosi), alьfa zarrachalar musbat zaryadli, shu sababdan oddiy sharoitda atom yadrosiga kiraolmaydilar. siklotronlarda bu zarrachalar uzgaruvchan yukori chastotali elektromagnit maydonida tezlatiladi, ularga bir necha unlab milliard elektron volьt energiya beriladi. natijada bu zarrachalar atom yadrosi karshiligi yengib unga kiradilar va stabil izotoplarni radiaktiv xolatga utkaziladilar. m: 197au+r+ 197hg + n; 67zn+2+ 67 ca + 2n 65 cu+4+ 67ca + 2 n yadro reaktorlarida va siklotronlarda olingan radionuklidlar kadoklanadi, aktivligi belgilanadi, sungra maxsus konteynerlarda isteʼmolchiga junatiladi. yarim yemirilish davri uta kiska radionuklidlar (15o, 18f, …

3 / 26

. sorbentli silindr kurgoshinli muxofazalovchi konteyner ichiga joylangan. sorbentli silindr texnetsiyni ajratib oluvchi sistemaga ulangan. texnetsiyni ajratib olish - elyuatsiya deb ataladi. buning uchun sorbentli silindrga nacl-ning steril eritmasi yuboriladi. 99mo parchalanishidan xosil bulgan 99mtc, fiziologik eritmada eriydi va vakuumli flakonga tushadi. olingan eritma elyuent deb ataladi. elyuent 99ts-pertexnetat bulib rfp tarikasida uning uzi yoki boshka birikmalari kullanadi. 99mts - generatori sxemasi. nishonlangan birikmalarni, maxsus radioximik laboratoriyalarda radionuklidlar ishtirokida biologik va ximiyaviy sintez yuli bilan olinadi. baʼzi nishonli birikmalar radiodiagnostika laborotoriyasida xam xosil kilinishi mumkin. masalan: 99mtc bilan nishonlangan kupgina birikmalar 99mtc-mezida, 99mtc-texnifit, 99mtc-texnefor, 99mtc-texnimek maxsus ximiyaviy birikmalar termasi (nabor reaktivov) yordamida radioizotop laboratoriyasida xosil kilinadi. diagnostika va davolash maksadida odam organizmga yuboriladigan nishonli birikmalar radiofarmatsevtik preparatlar (rfp) deyiladi. xozirgi vaktda klinik amalietda diagnostika maksadlarida kuyidagi radionuklidlar keng kullanilmokda: 24na - t = 15,1 soat, , nurlar 75se - t = 120,4 kun, , 32p - t = 14,3 kun, …

4 / 26

arm preparatlar va ularning metabolizm produktlari zararsiz bulishi lozim. rfp lar diagnostikada maksadlarida organizmga juda kichik mikdorda yuboriladi. bu mikdorlar organizmda allergik yoki boshka uzgarishlar chakirishga kobil emas. rfp-ning radiotoksikligi deyilganda asosan organizmga nurning taʼsir darajasi tushuniladi. meditsina radiologiyasida, klinik praktikada kullaniladigan rfp-larning radiotoksiklik darajasini belgilaydigan anik bir kriteriy yuk. bu kriteriylar umumiy doza, lokal nurlanishlarda maxalliy doza, murtak xujayralarga taʼsir kilishi mumkinligini, mutagen va kantserogen taʼsirini xisobga olgan xolda, nisbatan belgilanadi. xar kanday radionuklid konga tushgach birinchi navbatda organizmga bir miyorda tarkaladi, keyin ayrim organ va tukimalarda tuplanadi. rfp-lar organizmda tarkalish xarakteriga karab asosan 3 gruppaga bulinadi: organotrop, tumorotrop (yoki maxsus, spetsifik trop) va tropizmga ega bulmagan, organizmda tanlanib tuplanmaydigan radiofarm-preparatlar. radioaktiv izotoplarning tanlab tuplaydigan organ yoki tukimalar kritik organ deyiladi. masalan: radioaktiv yod uchun kritik organ kalkonsimon bez, strontsiy va kalьtsiy uchun suyak, temir uchun talok. organizmga nur yuklamasi rfp ning unda tarkalish xarakteriga boglik. radionuklid diagnostikasida nur …

5 / 26

huni aytish kerakki oxirgi 30-40 yil mobaynida, radionuklid diagnostikasida, nurlanish bilan boglik bulgan asoratlar kuzatilgan emas. radiotoksiklik organizm nurlanishining kanchalik davom etishiga boglik. bu, uz navbatida asosan radionuklidning yarim parchalanish davriga (tfiz) boglik. shuning uchun xam diagnostika uchun «umri kiska» izotoplar kullaniladi. diagnostika uchun radionuklidning yarim parchalanish davri bir necha soatdan, to 3-4 xaftagacha bulgani kulay xisoblanadi. lyokin tfiz radiotoksiklikning yagona kursatkichi xisoblanmaydi, chunki organizmda radionuklidning aktivligi fakat parchalanish xisobiga kamaymasdan, balki uning tanadan chikarilishi tezligiga xam boglik. organizmda radioaktivlikning ikki xissa kamayishiga ketgan vakt effektiv yarim chikarilish davri (teff) deyiladi. teff doim tfizdan kichik buladi. organizmga bulgan nur ogirligi kuprok teffga boglik. masalan: 131 (tfiz-8,1 kun) ga nisbatan uzok yashovchi 3n (t fiz - 12,3 yil) kam zararlidir, chunki u juda kiska yarim chikarish davriga ega. shuning uchun xam organizmga nur nagruzkasi fizik parchalanishga emas, balki effektiv yarim chikarish dafri bilan belgilanishi kerak. radionuklidlarning organizmda tuplanishi (kumulyatsiyasi) ga yul …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radionuklidli diagnostika"

leksiya № 5: rаdionuklidli diаgnostikаning аsoslаri vа printsiplаri radionuklidli diagnostika, radioaktiv izotop vositasida turli organlar xamda tizimlar funksiyasi va morfologiyasini xayot davrida urganishdir. radionuklidlarni diagnostikada kullash asosida kuyidagilar yotadi. 1. izotoplar ximiyaviy xossalarining aynan uxshashligi: organizmga kiritilgan radionuklid unda uzini barkaror izotoplar singari tutadi, yaʼni radiaktiv va stabil izotoplarni organizmdagi bioximiyaviy jarayonlarda ishtiroki bir xil buladi. 2. radionuklidlarning uzidan nur tarqatishi: tarqalgan nur radionuklidlarning tanada tuplanishi, bir joydan ikkinchi joyga kuchishi xakida uzluksiz darak berib turadi. shu sababdan radionuklidli tadkikotlar «nishonli atomlar metodi» deb xam ataladi. diagnostikada sunʼiy radioaktiv i...

This file contains 26 pages in DOCX format (41.9 KB). To download "radionuklidli diagnostika", click the Telegram button on the left.

Tags: radionuklidli diagnostika DOCX 26 pages Free download Telegram