amir temurning iqtisodiy qarashlari

DOC 11 pages 344.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 344.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

5 mavzu : amir temurning va temuriylar davridagi iqtisodiy g’oyalar va iqtisodiy siyosat reja: 1. amir temurning iqtisodiy qarashlari. 2. shoxruh mirzo va mirzo ulug’bek davridagi iqtisodiy islohotlar 3. alisher navoiy iqtisodiy t’limoti. 4. zahiriddin muhammad bobur va boburiylar davri tayanch so’z va iboralar: raiyat; suyurg’ol; tarxon; ushr; vaqf ; movarounnahr. 5.1. amir temurning iqtisodiy qarashlari. amir temur (1336-1405) iqtisodiyotni boshqarishda o’ziga xos maktab yaratdi. sohibqiron davlatida devoni buzurg (bosh vazir)dan tashqari, har bir viloyatda devon deyiluvchi boshqarma bo’lgan. u davlatning muhim ishlarini: soliq yig’ish, tartib saqlashni, ijtimoiy binolar – bozorlar, hammomlar, yo’llar, suv inshootlarining tarmoqlarini nazorat qilib turgan. uning xodimlari vaqti-vaqti bilan tekshirish va taftish ishlarini olib borgan. ayniqsa, toshu tarozi to’g’riligi, odil baho tekshirib turilgan, qallob va tovlamachilar qattiq jazolangan. mamlakatda ko’rilgan bunday va shu kabi boshqa chora-tadbirlar, birinchi navbatda, raiyatning qashshoqlikka, mamlakatning esa og’ir ahvolga tushib qolishining oldini olishga qaratilgan. negaki, a.temur: “raiyatni xonavayron qilish davlat xazinasining …

2 / 11

onaqoh, qabriston va shu singari joylarga doir erlar. vaqfda er, suv, bozor, qul, pullar va boshqalar mol-mulki bilan in’om etiladi. 5. askarlarga, ularning rahbarlariga beriladigan erlar. kimda-kim biron sahroni obod qilsa yoki koriz (erosti suvlarini tortib chiqarish uchun qurilgan inshoot) qursa, biron bog’ ko’kartirsa yoxud birorta xarob bo’lib yotgan joyni obod qilsa, birinchi yili undan soliq olinmagan. ikkinchi yili raiyat o’z roziligi bilan berganini olgan. uchinchi yil xiroj yig’ilgan. mazkur muammoga bunday yondashuv qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishini rivojlantirishda muhim mavqega ega bo’ladi. amir temur barcha shahar va qishloqlarda langarxona (yo’lovchilar qo’nib o’tadigan, kambag’al etim-esirlarga ovqat beriladigan joy), g’aribxonalarni qurishni, kasallar uchun shifoxonalar bunyod etishni va ularda ishlash uchun tabiblar tayinlashni lozim deb bilgan va ularni amalga oshirish uchun ko’p ishlarni qilgan. amir temur angliya va frantsiya qirollariga murojaat qilib, xalqaro savdo aloqalarini rivojlantirishga harakat qilgan. mashriqdan mag’ribgacha bo’lgan savdo-sotiq ishlarini kuchaytirish uchun zarur bo’lgan shart-sharoitlar yaratib berilgan. masalan, bir kunlik …

3 / 11

ahllari). 2. aqlli, donishmand odamlar. 3. xudojo’y kishilar. 4. no’yonlar (tuman boshlig’i), amirlar, mingboshilar, ya’ni harbiylar. 5. sipoh va raiyat (soliq to’lovchi xalq). 6. aqlli, tajribali, eng ishonchli kishilar. 7. vazirlar, sarkotiblar. 8. hakimlar (faylasuflar, donishmand, allomalar), tabiblar, munajjimlar, muhandislar (injenerlar). 9. hadis olimlari. 10. ahli hunar va san’atchilar. 11. kasbu hunar egalari. 12. savdogar va sayyohlar. davlat taqdirini esa podsho, xazina, askar hal qiladi deyilgan. qo’shin a’zolarining maoshi to’g’risida aniq ma’lumotlar keltirilgan. masalan, oddiy sipoh o’zi mingan ot bahosiga teng miqdorida maosh olishi, bahodirlar ikki ot bahosidan to’rt ot bahosigacha maosh olishi, o’nboshi o’z qaramog’idagi askarga nisbatan ikki barobar ko’p, yuzboshi o’nboshidan ikki marta ortiq maosh olishi tayinlangan. «tuzuklarda» a.temur davrida soliq va jarimalarni yig’ish va xarj (sarf) qilishga alohida e’tibor berishgan. «xirojni yig’ish vaqtida, – deb uqtiriladi «temur tuzuklari»da, – ikki vazir tayinlansin. biri to’plangan molni yozib, raiyat ahvolini tekshirib tursin, boj oluvchilar fuqaroga zulm qilib, ularning ahvoliga …

4 / 11

06) asirga tushib qoladi. sohibqiron uning olimligini bilgach, u bilan suhbatlashib, izzat-ikrom bilan uni qo’yib yuboradi. 5.2. shoxruh mirzo va mirzo ulug’bek davridagi iqtisodiy islohotlar a.temur vafotidan keyin shohruh va ulug’bek (1394-1449) podsholigi (1409-1449) davrida iqtisodiyot yaxshi rivojlandi. ayniqsa qo’shni mamlakatlar bilan savdo-sotiq munosabatlari o’sdi. bu movarounnahrda (arabcha «daryo ortidagi» (mamlakat) degani) 1428 yilda ulug’bek tomonidan o’tkazilgan pul islohoti bilan bog’liqdir. jamiyatda pulning ahamiyatini yaxshi tushungan holda uning qadr-qimmatini oshirish uchun harakat qilingan. o’sha davrda muomaladagi fulusiy chaqa pullar engil vaznda bo’lib, savdo rivojiga to’siqlik qilgan. ulug’bek engil vaznda zarb etilgan va muomalada yurgan barcha chaqa pullarni man etdi. eski chaqalarni yangisiga almashtirib, ichki savdoning mayda mis pullarga bo’lgan talabini qondirish uchun u bir vaqtning o’zida buxoro, samarqand, qarshi, termiz, toshkent, shohruhiya va andijon shaharlarida zarbxonalar tashkil etib, bir xil vazndagi salmoqli fuluslarni zarb ettirib, muomalaga kiritdi. eski chaqalar qisqa vaqt davomida yangi pullarga almashtirilib olingach, mis pullar zarbini markazlashtirish …

5 / 11

n aytilganda proteksionizm siyosatidan foydalanildi. ulug’bek (1394-1449) tarixda ko’proq davlat arbobi sifatida emas, bunyodkor inson, yuksak zehnli olim sifatida mashhurdir. uning dong’i dunyoga ketgan, astronomiya, tarix ilmlariga oid asarlari mavjud. bu erda biz ulug’bekning ijtimoiy-iqtisodiy faoliyatiga alohida e’tibor bermoqchimiz. bu davrda mamlakat iqtisodiyotining asoslariga alohida qunt qilinadi, busiz rivojlanish bo’lmasligini hokimlar yaxshi tushunishgan. sug’orish tarmoqlari qurilib, ular toshhovuz, darg’ot, navo, chig’ir, charxpalak, qaynama, sharshara, osma ko’prik, handoq, tazar va sardobalar kabi turli-tuman suv inshoatlari bilan jihozlandi. o’sha davrda ham iqtisodiy rivojlanishning soliq tizimi bilan chambarchas bog’liqligi yaxshi ma’lum edi. soliq yig’imi qancha yuqori bo’lsa, ishlab chiqaruvchilar manfaatdorligi kamdir, ammo soliqning pastligi aholi uchun qulay bo’lgani bilan, davlatning boshqaruv, mudofaa va boshqa maqsadlariga doimo to’g’ri kelavermaydi. shularni yaxshi tushungan hukmdorlar soliqni iloji boricha me’yorida saqlash va uni yig’ishning ma’lum adolatli usullarini qo’llanganlar. masalan, ulug’bek hukmronligi davrida g’alla g’aram qilinmasdan avval soliq to’plash qat’iyan man’ etilgan, chunki dehqon hosil yig’ib olgachgina real …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amir temurning iqtisodiy qarashlari"

5 mavzu : amir temurning va temuriylar davridagi iqtisodiy g’oyalar va iqtisodiy siyosat reja: 1. amir temurning iqtisodiy qarashlari. 2. shoxruh mirzo va mirzo ulug’bek davridagi iqtisodiy islohotlar 3. alisher navoiy iqtisodiy t’limoti. 4. zahiriddin muhammad bobur va boburiylar davri tayanch so’z va iboralar: raiyat; suyurg’ol; tarxon; ushr; vaqf ; movarounnahr. 5.1. amir temurning iqtisodiy qarashlari. amir temur (1336-1405) iqtisodiyotni boshqarishda o’ziga xos maktab yaratdi. sohibqiron davlatida devoni buzurg (bosh vazir)dan tashqari, har bir viloyatda devon deyiluvchi boshqarma bo’lgan. u davlatning muhim ishlarini: soliq yig’ish, tartib saqlashni, ijtimoiy binolar – bozorlar, hammomlar, yo’llar, suv inshootlarining tarmoqlarini nazorat qilib turgan. uning xodimlari vaqti-vaqti bil...

This file contains 11 pages in DOC format (344.0 KB). To download "amir temurning iqtisodiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: amir temurning iqtisodiy qarash… DOC 11 pages Free download Telegram