abiotik va biotik omillar mashg‘uloti

DOCX 6 pages 2.0 MB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

4-amaliy mashg‘ulot abiotik va biotik omillar. antropogen omillar. mashg‘ulotning maqsadi. abiotik, biotik va boshqa omillarning organizmlarga ta’siri haqida tushuncha berish. ekologik omillarning o‘simlik va hayvonlar hayotidagi ahamiyatini asoslab berish. mashg‘ulotning qisqacha mazmuni: hayot muhiti deb organizmlarni o‘rab turuvchi va ular bilan doimiy munosobatda bo‘ladigan tabiatning bir qismiga aytiladi. muhit elementlarining turlar moslanishi reaksiyasini chaqiruvchi faktorlari ekologik omillar deyiladi. organizmlarning muhitga moslashuvi adaptatsiya deyiladi. moslashuv tiriklikning asosiy xususiyatlaridan biri bo‘lib, mavjudotlarining yashab qolishi va ko‘payishini ta’minlaydi (1-jadval). 1-jadval ekologik omillarni quyidagi guruhlarga ajratiladi. omillar guruhi omillarning xususiyatlari i. abiotik turkumlar iqlimiy edafogen (“edafos” - tuproq) orografik kimyoviy yorug’lik, harorat, namlik, havo harakati, bosim mexanik tarkibi, namligi, sig’imi, havo o’tkazuvchanligi, zichligi relef, dengiz sathidan balandligi. qiyalik ekspozitsiyasi. havoning gazli tarkibi, suvning tuz tarkibi, tuproq eritmalarining tarkibi va kislotaligi. ii. biotik turkumlar fitogen zoogen mikrobogen antropogen o’simlikka mansub organizmlar hayvonlar viruslar, eng oddiy bakteriyalar, rikketsiyalar (kasallik paydo qiluvchi bakteriyalar) inson faoliyati cheklovchi va …

2 / 6

jlanishiga monelik qiladi. shunday qilib, har bir organizmning o’sishi, rivojlanishi va ko’payishi uchun abiotik va biotik omillar muayyan miqdoriy nisbatda bolishi lozim. ekologik omillarning eng qulay miqdori biologik optimum deyiladi. omillarning organizm yashab qolishi uchun zarur bo’lgan eng kam miqdoriy chegarasi minimum, eng ko’p miqdoriy chegarasi maksimum deyiladi. yuqorida omillarning kam miqdori ham ko’p miqdori ham organizmlarning o’sishi, rivojlanishi va ko’payishiga to’siq bo’lishi mumkin. minimum yoki maksimum darajadan chetga chiqadigan omil cheklovchi omil hisoblanadi ( 1-rasm). biologik optimum va cheklovchi omillarni aniqlash hamda ekologik omillarning o’zaro ta’siri qonuniyatlarini bilish katta amaliy ahamiyatga ega. abiotik omillar. 1. iqlim omillar - yorug‘lik, harorat, namlik 2. edafik omillar – tuproqning mexanik va kimyoviy tarkibi, uning fizik xususiyatlari. 3.orografik omillar – relef sharoitlari. 1-rasm. ekologik omillarning organizmlarga ta’sir etish kuchi organizmlarga har bir omil ta’sir etishining quyi va yuqori chegaralari bo‘ladi. omilning qulay ta’sir etuvchi kuchi optimum zona deyiladi. har qanday ekologik omil ta’sirining …

3 / 6

ining kimyoviy ta’siri. yorug‘likning quyidagi ko‘rsatgichlari ekologik ahamiyatga ega: 1) ta’sirchanlikning uzoqligi, kunning uzunligi 2) tezligi energetik o‘lchamida 3) spektral tarkibi yorug‘lik resurs ham hisoblanadi, u energiya bo‘lib hayotiy jarayonlarga ta’sir qiladi. o‘simlik va hayvonlarda quyidagi hayotiy jarayonlar yorug‘lik ishtirokida amalga oshadi: 1. fotosintez — bunga tushayotgan yorug‘likning 1—5% miqdori ishlatiladi va ozuqa zanjirining energiya manbai hisoblanadi, u xlorofilning sintez qilinishida muhim hisoblanadi. 2. transpiratsiya — bunga tushayotgan yorug‘likning 75% ishlatiladi; infraqizil nurlar evaziga amalga oshadi. 3. harakat-fotoperiodizm, fotonastiya o‘simliklarda kerakli yorug‘lik bilan ta’minlash uchun. 4. hayvonlarda, fototaksis yorug‘lik manbayiga intilish 5. fotoperiodizm — kunning uzun-qisqaligiga o‘simliklarning moslashishi. 6. moddalarning sintez qilinishi, pigmentatsiya ta’siri. ekologiya va fiziologiyada yorug‘lik miqdori, undagi o‘simliklarga fiziologik ta’sir ko‘rsatadigan nurlar orqali hisoblanadi. quyosh nuri spektoridagi fotosintetik aktiv radiatsiya (far) — fotosintezda ishlatiladigan asosiy nurlardir. yorug‘lik muhitiga nisbatan munosabatiga qarab o‘simliklar uch guruhga bo‘linadi: 1. yorug‘sevar o‘simliklar 2. soyaga chidamli o‘simliklar 3. soyasevar o‘simliklar harorat. yer …

4 / 6

ng tеkislik qismida uchraydigan o’simliklar va ular hosil qiladigan qoplam o’rganilganda bir nеcha iqlim zonasiga, chunonchi: shimoliy qutb, tundra, o’rmon, dasht, cho’l, subtropik va tropik kabi gеografik zonalarga bo’lib o’rganiladi. o’simliklar past yoki yuqori harorat ta'sirida yashashi va unga moslanishiga ko’ra ikkita katta ekologik guruhga bo’lib o’rganiladi. bu haqida kеyingi mavzularda batafsilroq ko’rib chiqiladi. harorat odatda yеr sharining quruqlik qismida bir muncha tеz o’zgarib turadi. suv muhitida esa bunday o'zgarishlar, ayniqsa, bir sutka davomida juda sеkin o’zgaradi. umuman olganda, ko’pchilik tirik organizmlar hayoti 00 bilan 50 0c o’rtasida o’tadi. harorat 00 dan past yoki 500 dan yuqori bo’lganda barcha hayot jarayonlari mutlaqo to’xtaydi yoki kеskin darajada sеkinlashib qoladi. dеmak, tirik organizmlar hayotiga harorat optimum, minimum va maksimum darajada ta'sir etadi. ayrim suvo’tlar va umurtqasiz hayvonlarning hayoti 00c dan past bo’lgan harorat ta'sirida me’yorida o’tadi. ba'zi baktеriyalar va zamburug’larning sporalari hamda ba'zi umurtqasiz hayvonlar (kolovratka, tixoxodka va nе'matodlar, hasharotlar) tanasi suvsizlantirilgach, …

5 / 6

har ikki guruhga mansub o’simlik turlari o’ziga xos moslanish xususiyatlariga ega. tеrmofil o’simliklar hujayrasi issiqlikka chidamliligi, organlar yuzasining kichrayishi, tuklarning yaxshi rivojlanganligi, efir moylariga ega bo’lishi, o’zidan ortiqcha tuzlarni ajratib chiqarishi, uzoq muddat davomida tinim davrini o’tkazishi va boshqa xususiyatlari bilan tavsiflanadi. psixrofil o’simliklar sovuq sharoitni har xil holatlarda (ya'ni tinim yoki vеgеtatsiya davrida) anatomomorfologik moslanish orqali o’tkazadi. bunday moslanishlarga poyasining yеr bag’irlab o’sishi, novdaning yotiq yo’nalishi, tuplanish bo’g’imi va ildiz bo’ynining yеr ostida joylanishi, xazonrеzgilik, pukak qavatning yaxshi rivojlanishi, oq tanaga ega bo’lish kabilarni ko’rsatish mumkin. shunday qilib o’simliklarni past haroratga bo’lgan munosabati yoki moslanishiga ko’ra uch guruhga bo’lish mumkin: 1. salqinga (soyaga) chidamsiz o’simliklar. tropik zonada o’suvchi barcha o’simliklarni shu guruhga kiritish mumkin. 2. sovuqqa chidamsiz o’simliklar. subtropik zonada o’suvchi ko’pgina o’simliklarni bu guruhga kiritish mumkin. chunki ularning hujayra shirasidagi moddalar -50 -70 0c dan past haroratda muzlaydi. 3. sovuqqa (yoki ayozga) chidamli o’simliklar. bu guruhga mo’tadil va …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abiotik va biotik omillar mashg‘uloti"

4-amaliy mashg‘ulot abiotik va biotik omillar. antropogen omillar. mashg‘ulotning maqsadi. abiotik, biotik va boshqa omillarning organizmlarga ta’siri haqida tushuncha berish. ekologik omillarning o‘simlik va hayvonlar hayotidagi ahamiyatini asoslab berish. mashg‘ulotning qisqacha mazmuni: hayot muhiti deb organizmlarni o‘rab turuvchi va ular bilan doimiy munosobatda bo‘ladigan tabiatning bir qismiga aytiladi. muhit elementlarining turlar moslanishi reaksiyasini chaqiruvchi faktorlari ekologik omillar deyiladi. organizmlarning muhitga moslashuvi adaptatsiya deyiladi. moslashuv tiriklikning asosiy xususiyatlaridan biri bo‘lib, mavjudotlarining yashab qolishi va ko‘payishini ta’minlaydi (1-jadval). 1-jadval ekologik omillarni quyidagi guruhlarga ajratiladi. omillar guruhi omillarning xususiy...

This file contains 6 pages in DOCX format (2.0 MB). To download "abiotik va biotik omillar mashg‘uloti", click the Telegram button on the left.

Tags: abiotik va biotik omillar mashg… DOCX 6 pages Free download Telegram