landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar

PPT 14 pages 568.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 568.0 KB

File type PPT

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

тупроқнинг умумфизик ва физик-механик хоссалари мавзу: ландшафтларнинг тузилиши ва уларни шакллантирувчи омиллар. маърузачи: хакбердиев о.э. тупроқшунослик ва деҳқончилик кафедраси тошкент-2021 режа: ландшафт билан унинг морфологик қисмлари орасидаги тафовутлар. ер куррасининг географик қобиғи. биосфера ва унинг ҳосилалари. ландшафтни шакллантирувчи омиллар ер қобиғи жуда мураккаб ва ўзаро боғлиқ бўлган литосфера (ер куррасининг қаттиқ қисми), атмосфера (хаво), гидросфера (сув) ва биосфера (тирик организмлар) дан иборат. ер куррасининг географик қобиғи деганда уларнинг бир-бири билан ўзаро таъсири натижасида шаклланган ва ернинг устки қисмини ташкил этган мураккаб табиий хосила тушунилади. биосфера ер қобиғини таркибий ва тирик қисми бўлиб асосан тирик организмлар (биомасса) уларнинг иштирокида хосил бўлган махсулотлар (кўмир, нефт, газ, торф, тупроқ гумуси, охак) тирик ва жонсиз табиатнинг ўзаро таъсирида хосил бўлган моддалар (чиқиндилар, тропосферанинг газ қисми) дан иборат. биосфера - қадимий, жуда мураккаб (кўп компонентли) умумкоинот, ўзини-ўзи бошқарувчи тирик ва жонсиз моддалар тизими. ернинг географик қобиғи атмосфера, гидросфера ва литосфера ички қатламларининг ҳар хиллиги ва …

2 / 14

моддий тизим; географик қобиғ-география фани ўрганадиган асосий хосила (манба) в) ҳар бир худуднинг иқлим шароити ва бошқа кўрсаткичларига қараб ўзига хос табақалашган, таркибий қисмлари хар хил бўлишига қарамасдан, ўзаро чамбарчас боғланган мураккаб кенг қамровли тизим. унинг алоҳида шаклланган қисмлари ландшафт деб юритилади. б) давр ва худудда бўладиган ўзаришлар вақти-вақти билан ва йўналтирилган ҳолда (эволюция) очиқ содир бўладиган ўзгарувчан тизим; ландшафтнинг табиий компонентларига рельеф, тоғ жинслари, атмосфера, сув, тупроқ, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси киради. буларнинг барчаси бир-бири билан узвий боғлиқ ҳолда ривожланади ва битта мураккаб жараён сифатида физик-географиянинг алоҳида қисми ландшафтшунослик дейилади. ландшафт доираси қуйидаги регионал геокомплексларга бўлинади: қитъа, кенглик, мамлакат, минтақа, провинция, округ, туман ва микротуман. табиий географик ландшафт ҳудуднинг генетик жиҳатдан нисбатан бир хил (рельеф, тупроқ-иқлим шароити, сув ва биоценез) бир-бири билан узвий боғлиқ бўлган ва маълум даражада инсон таъсири сезиладиган қисми. ландшафт доимий тузилишга эга бўлиб, давр, ҳудуд миқёсида ўзгариб туради. 1. даврий. ландшафт шаклланишида иштирок этувчи жараёнлар …

3 / 14

миллар икки ҳил бўлади: - минтақавий (табиат, сув, тупроқ, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси). - номинтақавий (литосферанинг геологик тузилиши ва рельеф). ландшафтнинг ички тузилиши ва шаклланишида рельеф ҳосил қилувчи (геоморфологик), иқлим ва тупроқ муҳим аҳамиятга эга. табиий ландшафтнинг геоморфологик асосида рельефнинг ҳар хил типи ва шакллари ётади. ер қуррасининг рельефи асосан узоқ вақт давом этадиган ва бир-бири билан узвий боғлиқ бўлган икки хил жараён (экзоген ва эндоген) таъсирида шаклланади. эндоген жараёнлар - ер қурраси ичида содир бўладиган физик ва кимёвий жараёнлардир. (радиоактив моддаларнинг парчаланиши, механик харакатлар, ер қимирлаш, магматик жараёнлар, кимёвий реакциялар) экзоген жараёнлар - ер қуррасининг устки қисмида қуёш энергияси, оғирлик кучи ва тирик организмларнинг ҳаёти натижасида вужудга келган рельеф ҳосилалари (емирилиш, эрозия, музликлар, ер ости сувлари таъсири). қуруқликнинг устки қисми экзоген жараёнлар таъсирида ҳосил бўлган ҳар хил катталик ва шаклдаги рельефлардан иборат. рельеф ҳосил қилувчи асосий омилларни назарда тутган ҳолда унинг типлари ажратилади. улардан энг кўп тарқалган морфогенетик типи-рельеф …

4 / 14

бидаги майда минерал ва эриган моддаларнинг шимилаётган сув таъсирида ювилиши натижасида ўзига хос рельеф типи шаклланади. тоғлардаги музликларнинг эриши натижасида уларнинг юқори қисмига хос рельеф шаклланади. шамол иштирокида (қум кўчиши, йиғилиши) эол типидаги рельеф ҳосил бўлади. инсон таъсирида рельеф шаклланиши жуда ҳилма-хил хўжалик ишларини юритиш жараёни техноген типдаги рельеф шаклланади. масалан: а) ер ости бойликларини қазиш, қариерлар, тоғлардаги минерал ётқизиқларни ковлаб олиш, тоғ ёнбағирларини ўпирилиши, чуқирликларни тўлдириш: б) саноатда - чиқиндиларни ташлаш, ташландиқ сувларни тиндириш: в) деҳқончиликда-нишабликларда экин учун майдон яратиш, суғориш шахобчалари, коллектор-зовурлар, сув омборлари қуриш. иқлим - шароитини ландшафтга таъсири жуда кенг, минтақавий ва чекланган ҳудудда бўлиши мумкин. ландшафтни шаклланиши ва ривожланиши ер шарининг қуруқ ва сув билан (океан) банд қисми орасида намлик ва иссиқлик алмашинуви катта аҳамиятга эга. яьни континет ва сайёраларда макроиқлимнинг ўзгаришига боғлиқ. иқлим шароити ер сатҳидан иқлимий ландшафт минтақаларини ажратишни тақазо этади. иқлимий минтақаларда (ўрмон, чўл, саҳро) атмосфера ва ер сатҳи-яъни ландшафтнинг шакли, таркиби …

5 / 14

андшафтнинг органик қисми бўлиб унинг ташқи кўринишини белгилайди. ландшафтдаги ҳаёт биологик модда алмашинуви натижасида ҳосил бўлади. яъни фотосинтез жараёнида тирик организмлар оддий брикмаларга парчаланади (со2, сув). ўсимлик ва ҳайвонлар томонидан истеъмол қилинади ва қайтадан мураккаб органик брикмалар ҳосил қилади. бу жараённинг жадаллиги ландшафт ҳосил қилувчи компонентларнинг ўзаро таъсирига боғлиқ бўлади.

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar"

тупроқнинг умумфизик ва физик-механик хоссалари мавзу: ландшафтларнинг тузилиши ва уларни шакллантирувчи омиллар. маърузачи: хакбердиев о.э. тупроқшунослик ва деҳқончилик кафедраси тошкент-2021 режа: ландшафт билан унинг морфологик қисмлари орасидаги тафовутлар. ер куррасининг географик қобиғи. биосфера ва унинг ҳосилалари. ландшафтни шакллантирувчи омиллар ер қобиғи жуда мураккаб ва ўзаро боғлиқ бўлган литосфера (ер куррасининг қаттиқ қисми), атмосфера (хаво), гидросфера (сув) ва биосфера (тирик организмлар) дан иборат. ер куррасининг географик қобиғи деганда уларнинг бир-бири билан ўзаро таъсири натижасида шаклланган ва ернинг устки қисмини ташкил этган мураккаб табиий хосила тушунилади. биосфера ер қобиғини таркибий ва тирик қисми бўлиб асосан тирик организмлар (биомасса) уларнинг иштир...

This file contains 14 pages in PPT format (568.0 KB). To download "landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar", click the Telegram button on the left.

Tags: landshaftlarning tuzilishi va u… PPT 14 pages Free download Telegram