o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanish tamoyillari

DOCX 7 pages 53.7 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 53.7 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3-mavzu: o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanish tamoyillari. reja: 1. o‘zbek adabiy tancjidi tarixini davrlashtirish masalasi. 2. adabiv tanqidning shakllanishida matbuotning o‘rni. 3. yangi o'zbek tanqidchiligining ilk mustaqil odimlari. 4. tanqidchilikda janriy izlanishlar. mavzu yuzasidan tayanch so‘z va iboralar: dars hikmati: «badiiyat donishmandi bo'lishni istaysizmi? san'atkorni seving, uning asarlaridan go'zallik axtaring». nemis faylasufi vinkelman darhaqiqat, san'atga muhabbat bo'lmagan joyda tanqid paydo bo'lmaydi. ma’ruza bayoni: 1. o‘zbek adabiy tanqidi tarixini davrlashtirish masalasi. o‘zbek adabiy tanqidchiligi tarixinj davrlashtirish masalasi. boshlanayotgan yangi davr adabiy-badiiy talablari va estetik ehtiyojlarini ifoda etib, zamonning yangi tipdagi badiiy adabiyoti, yangi inson va kitobxonni tarbiyalashni maqsad qilib qo'ygan adabiy tanqid o‘zbekistonda xx asr boshlarida matbuot bilan birga tug'ildi. uning yuzaga kelishida, avvalambor mumtoz adabiyot va adabiy-tanqidiy tafakkur an'analari, qolaversa, yangi matbuot sahifalarida bosilgan maqolalar hamda an'anaviy tarzda sharq qo‘lyozmalari orqali kirib kelgan jahon ilmiy estetik qarashlaridagi namunalar muhim rol o‘ynadi. yangi o‘zbek adabiy tanqidchiligining maxsus hodisa sifatida tug‘ilib, shakllanib, kamolot …

2 / 7

masiga ta'siri doirasini yanada kengaytirish va mustahkamlash uchun zanjirdir. har qanday ijtimoiy-iqtisodiy hodisalar muayyan davrlarga ajratib o'rganilmasa, maqsadga olib boradigan to‘g‘ri yo‘lni topish qiyin kechadi. shunga ko‘ra, adabiyot tarixi badiiy ijod va ijtimoiy hayotda ro‘y bergan katta voqealar, tub burilishlarga asoslanib davrlashtiriladi, ba’zan soddagina qilib: «20-yillar adabiyoti», “60-yillar adabiyoti” tarzida qismlarga ajratiladi. bundan anglashiladiki, davrlashtirish tamaoyillari hali qat'iy belgilangan emas. yoki bu davrlashtirishning ko‘p ham oson emasiligidan guvoh bo‘lsa, ajab emas. ammo shunisi ayonki, ijtimoiy hayot va ijtimoiy ong taraqqiyoti qonuniyatlari, xususiyatlari hamma vaqt muayyan sohaning o'ziga xos mazmuni, mundarijasi, muammolari markazida turadi. tanqid rivoji adabiyot rivoji bilan chambarchas bog‘liqdir. adabiyot ham, tanqid ham hayotdagi go‘zallikni yoritadi va izlaydi, ularni turlicha shaklda ifoda etadi. v.g. belinskiy bu haqda shunday yozadi: «san’atkor va adabiyotchi o‘zining san'at va adabiyot haqidagi tushunchasini bevosita yaratgan asarlarining o‘zi bilan ifoda etadi; tanqidchi esa san’at va adabiyot haqidagi tushunchasini mantiqli fikr vositasi bilan mushohada tarzida ifoda …

3 / 7

rganadilar: 1. o‘zbek sovet adabiy tanqidining vujudga keilishi va ilk qadamlari (1917-1932). 2. o‘zbek sovet adabiy tanqidi sotsialistik realizm estetikasi bilan qurollanish yo‘ilida (1932—1941). 3. fashizm urushi davri o‘zbek adabiy tanqidi (1941—1945). 4. fashizm urushidan keyingi davr o'zbek adabiy tanqidchiligi (1945-1956). 5. adabiy tanqid tarixida yangi bosqichning boshlanishi (1956— 1961). 6. adabiy tanqidning tez va keng rivojlanish yo'iliga kirishi (1962- 1972). 7. o'zbek adabiy tanqidi yangi bosqichda (1972—1980)'. ko‘rinadiki, bunday davrlashtirishga sohadagi o'ziga xosliklar emas, mamlakat tarixi, yoxud shu tarixdagi o‘ziga xosliklar asos qilib olingan. u esa o‘zbek adabiy tanqidining chinakam ilmiy tarixini — rivojlanish yo'lidagi haqiqiy manzarasini aks ettirmagan. unda adabiy tanqidda kechgan jarayonlar sho‘ro tarixi va mafkurasiga moslashtirib talqin etilgan. chunonchi, o'zbek adabiy tanqidchiligining sotsialistik realizm bilan qurollanishi aslida uning mafkuraviylashtirilishidan iborat bo‘lib, vkp (b) mkning 1925-yil 18-iyunda qabul qilgan «partiyaning badiiy adabiyot sohasidagi siyosati to‘g‘risida»gi rezolutsiyasi, vkp (b) mkning «adabiy-badiiy tashkilotlarni qayta qurish haqida»gi 1932- yil 23-apreldagi …

4 / 7

tasdiqlanishi sho‘ro adabiyotining inqirozini belgilab berdi. ikkinchi jahon urushi va undan keyingi 60-yillar arafasigacha bo‘lgan davrni qamrab oluvchi uch bosqich esa aslida, o‘zbek adabiy tanqidchiligining shiddat bilan izlanishi adabiy-tanqidiy tafakkurda o'zgarishlar ro‘y berishi, yangi-yangi shakllarning o‘zlashtirilishi va realizm uchun kurash yillari bo‘ldi. albatta, bu jarayon ham sho'ro va partiyaviy mafkuraga to‘yingan holda kechgan esa-da, shaxsga sig'inish oqibatlarining tugatila boshlashi tufayli, har qalay adabiy tanqidda ham hur fikrning uyg‘onayotganidan ayrim darak berdi. adabiy tanqid stalincha qatag'on qurbonlari ijodini qayta baholashga kirishdi, lirika, badiiy mahoratni 0‘rganishda estetik tahlilda ayrim yangi qadamlar tashlandi. ayniqsa, tarixiy asarlarda o‘zlikni anglash va erk tuyg‘ularining jamiyatni uyg‘otuvchi mohiyatini idrok etishga urinish kuchaydi. qolaversa, adabiy jarayonda yuz berayotgan xilma-xil izlanishlar — ijodiy metod va janrlar rang-barangligi hodisalari mohiyatini, qiynala-qiynala bo‘lsa-da, idrok eta bordi va estetik bahosini berishga, umumlashtirishga hamda ulardan tegishli xulosalar chiqarishga harakat qildi, qisman ma’lum natijalarga erishdi. a.rasulov va n.xudoyberganovlar o‘zbek tanqidi tarixini ikki davrga bo‘lib …

5 / 7

lkam bir asr davomidagi o‘zbek tanqidchiligida kechgan o‘zgarishlar, yangilanishlar, ayrim tanazzul va boshqa holatlarni ilg‘ash, anglash hamda ularning sabablarini aniqlash ko'rinmay qoladi. jarayondagi murakkabliklarning deyarli bir tekislikka tushib qolishi ushbu davrlashtirishning eng kemtik nuqtalaridan biridir. mustaqillik davrida yaratilgan o‘quv qo'llanmalarida ham davrlashtirish masalasiga e’tibor qaratilgan. b.rahmonov xx asr o‘zbek adabiy tanqidchiligining taraqqiyotini uchga, ya'ni «jadidchilik davri», «sho‘ro davri» va undan keyingi yillar singari katta bosqichlarga bo'ladi[footnoteref:4]. [4: rahmonov b. o’zbek adabiy tanqidchdigi. — t.: yangi asr avlodi. 2004 40] bu davrlashtirishni munaqqid s. sodiq tanqid qiladi. sho'ro davri tanqidchiligi tarixini 20-yillar, 30-yillar, urush davri, undan so'nggi davr, 1956- hamda 1972-yildan keyingi bosqichlar tarzida kichik-kichik etaplariga taqsimlaganini to‘g‘ri emas deb hisoblaydi. bu davrlashtirilishda muallif, asosan, bitta prinsipga, ya’ni jamiyat rivoji xususiyatlarini ko‘proq inobatga olish tamoyiliga amal qilgan deb qaraydi. s. sodiq davrlashtirish masalasida o'zining ushbu taklifini o'rtaga tashlaydi: 1. o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanish davri (1914-1932) 2. tahlil ko'lamining kengayishi bosqichi (1932 …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanish tamoyillari"

3-mavzu: o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanish tamoyillari. reja: 1. o‘zbek adabiy tancjidi tarixini davrlashtirish masalasi. 2. adabiv tanqidning shakllanishida matbuotning o‘rni. 3. yangi o'zbek tanqidchiligining ilk mustaqil odimlari. 4. tanqidchilikda janriy izlanishlar. mavzu yuzasidan tayanch so‘z va iboralar: dars hikmati: «badiiyat donishmandi bo'lishni istaysizmi? san'atkorni seving, uning asarlaridan go'zallik axtaring». nemis faylasufi vinkelman darhaqiqat, san'atga muhabbat bo'lmagan joyda tanqid paydo bo'lmaydi. ma’ruza bayoni: 1. o‘zbek adabiy tanqidi tarixini davrlashtirish masalasi. o‘zbek adabiy tanqidchiligi tarixinj davrlashtirish masalasi. boshlanayotgan yangi davr adabiy-badiiy talablari va estetik ehtiyojlarini ifoda etib, zamonning yangi tipdagi badiiy adabiyot...

This file contains 7 pages in DOCX format (53.7 KB). To download "o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanish tamoyillari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek adabiy tanqidchiligining… DOCX 7 pages Free download Telegram