biofizika va radiobiologiya ma’ruza matni

DOCX 172 pages 2.8 MB Free download

172 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type DOCX

Pages 172

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 172

o’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti “tabiiy va ilmiy fanlar” kafedrasi biofizika va radiobiologiya fanidan ma’ruza matni samarqand – 2020 yil i. biomexanika va bioakustika reja 1.1 biofizika fani va uning ahamiyati. 1.2 qattiq jismlar deformasiyasi. tirik organizmda deformasiya turlari. elastiklik moduli. muskul mexanikasi. 1.3 tovush va uning ahamiyati. tovushning fizik va fiziologik xossalari. tibbiyot va veterinariyada tovush usullaridan foydalanish. 1.4 ultra- va infrotovushlar, ularning tirik organizmga ta’siri. ultratovushdan amalda foydalanish.. 1.5. shovqin va undan himoyalanish. tovush eshitish va chiqarish organlari haqida tushuncha. tayanch iboralar: kuchlanish, elastiklik, chastota, intensivlik, qattiqlik, tovush balandligi, tembr, yuksaklik, bell, shovqin, auskultasiya, perkussiya, spektr. 1.1 biofizika fani va uning ahamiyati. biofizika fani fizik va fizik-kimyoviy jarayonlarni, biologik tizimlar ultrastrukturasini tashkil qilishning hamma sohalarida submolekulyar va molekulalardan to to’qima va to’liq organizmgacha o’rganadi. tirik organizmda sodir bo’ladigan turli jarayonlarning murakkabligiga va o’zaro bog’liqligiga qaramasdan, ular ichidan fizik jarayonga yaqinlarini ajratib olish mumkin. masalan: …

2 / 172

tematika. davolash sohasida ishlovchilarga fizik-matematik bilimlar yana shuning uchun zarurki, ular tirik organizmga va unda sodir bo’layotgan jarayonlarga materialistik nuqtai nazardan yondoshishga o’rgatadi. moddalar molekulalarining joylashishiga qarab uch xil agregat holatida bo’lishi mumkin; qattiq, suyuq va gaz holatlarida. qattiq jismlarning o’zi ham ikki turga bo’linadi: kristall va amorf jismlar. kristall holati anizatropiya, ya’ni fizik (mexanik, issiqlik, elektr, optik) xossalarining yo’nalishga bog’liq bo’lishidir. kristallar anizatropiyasining sababi ularni tashkil etgan atom va molekulalarning tartibli joylashishidir. odatda kristall jismlarning polikristallari bir-biri bilan tutashib, tartibsiz joylashgan, ayrim kichkina kristallchalar shaklida uchraydi. bu holda anizatropiya xossasi shu kristallchalar chegarasida kuzatiladi. kristallar atom va ionlari bir-biridan bir xil masofada joylashib, panjara hosil qiladi va panjara tugunlarida tebranma harakatda bo’ladi. har bir kristall modda uchun aniq erish va qotish harorati mavjuddir. jism harorati oshishi bilan atom va ionlar tebranma harakati osha boradi va har bir qattiq jism uchun aniq bir haroratda kristall panjara buzila boshlaydi. tashqi berilayotgan …

3 / 172

hqi ta’sir tufayli o’z shakli va o’lchamlarini o’zgartirish xususiyatiga ega. bu hodisaga deformasiya deyiladi. agar tashqi ta’sir to’xtatilgandan so’ng jism o’zining boshlang’ich shakliga qaytsa, bunday deformasiyaga elastik, qaytmasa plastik deformasiya deyiladi. umuman olganda, hamma deformasiyalar plastikdir. lekin kuch kichik bo’lganda elastik deformasiya kuzatilishi mumkin. deformasiyaning turli shakllari mavjud: cho’zilish (siqilish), siljish, buralish, egilish. bularni cho’zilish yoki siqilish deformasiyasiga olib kelish mumkin. jismga tashqi deformasiyalovchi kuch ta’sir etganda atomlar (ionlar) orasidagi masofa o’zgaradi. bu esa atomlarni oldingi vaziyatga qaytarishga intiluvchi ichki kuchlarni yuzaga keltiradi. bu kuchlarning o’lchovi mexanik kuchlanishdir. jism ko`ndalang kesimining birlik yuziga ta’sir qiluvchi kuchga mexanik kuchlanish deyiladi. (1.1) bu yerda mexanik kuchlanish, kuch, yuza kuch yuzaga normal bo’lsa, ya’ni yuzaga nisbatan perpendikulyar holatda ta’sir qilsa – normal kuchlanish, kuch yuzaga urinma holda bo’lsa, tangensial kuchlanish deyiladi. deformasiya darajasi nisbiy deformasiya orqali aniqlanadi. bo’ylama deformasiyada yoki ko’ndalang siqilishda esa (1.2) bunda sterjenning uzunligi, d - sterjen diametri ingliz fizigi …

4 / 172

rmasiya oshib boradi. - nuqta esa jismning buzilishi (uzilishi) oldidan jismga qo’yilgan eng katta kuchlanish jismning mustahkamlik chegarasi deyiladi. moddalar elastiklik xossalari orasida juda katta farq bor. masalan, po’lat mustahkamlik chegarasidan 0,3% cho’zilgandayoq uziladi, yumshoq rezinalarni esa 300% cho’zish mumkin. bunday farq sifat tomondan yuqori molekulyar bog’lanishlar elastikligi mexanizmi bilan bog’liq. mexanik kuchlanish va nisbiy deformasiya orasidagi bog’lanish: σ-mexanik kuchlanish, ε-nisbiy deformasiya t. molekulalari ko’p miqdordagi atomlardan yoki atom gruppalaridan tuzilgan va kimyoviy bog’lanishlar bilan birlashtirilgan uzun zanjir ko’rinishdagi moddalar polimerlar deyiladi. polimerlar izotrop moddalardir. tirik organizmning ko’p qismini polimer deb qarash mumkin. ba’zi moddalar mustahkamlik chegarasi va yung moduli qiymati quyidagi jadvalda keltirilgan. - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - …

5 / 172

g mexanik xossasi yoshga va organning qismiga qarab turlicha bo’ladi. teri - u kollogen tolalaridan, elastin va asosiy to’qima materialidan iborat. kollogen quruq massasining 75%, elastin esa 4 % tashkil qiladi. elastin - rezina kabi cho`ziladi (300% gacha), kollogen esa kapron tolasiga o’xshash cho’ziladi (10%). teri yuqori elastik xossaga ega. muskullar - tarkibiga kollogen va elastin tolalaridan tarkib topgan tutashtiruvchi to’qima kiradi. shuning uchun ularning mexanik xossalari polimerlar mexanik xossalariga mos keladi. qon tomirlari - to’qimasining mexanik xossalari kollogen, elastin va muskul tolasining xossalari orqali aniqlanadi. odam va hayvonlarning mexanik ishi ko’pgina sabablarga bog’liq bo’lgani uchun oldindan ishning biror chegaraviy qiymatini ko’rsatish qiyin. massasi 70 kg bo’lgan sportchi 1 m. yuqoriga ko’tarilsa, u 0,2 s vaqtda 3,5 kvt quvvatga ega bo’ladi. odam gavdasi bajargan ishni quyidagi formula bilan aniqlash mumkin. (1.7) bunda - inersiya momenti, - burchak tezlik. massasi 70 kg bo’lgan odam 5 km/soat tezlik bilan yurganda quvvatini 60 …

Want to read more?

Download all 172 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biofizika va radiobiologiya ma’ruza matni"

o’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti “tabiiy va ilmiy fanlar” kafedrasi biofizika va radiobiologiya fanidan ma’ruza matni samarqand – 2020 yil i. biomexanika va bioakustika reja 1.1 biofizika fani va uning ahamiyati. 1.2 qattiq jismlar deformasiyasi. tirik organizmda deformasiya turlari. elastiklik moduli. muskul mexanikasi. 1.3 tovush va uning ahamiyati. tovushning fizik va fiziologik xossalari. tibbiyot va veterinariyada tovush usullaridan foydalanish. 1.4 ultra- va infrotovushlar, ularning tirik organizmga ta’siri. ultratovushdan amalda foydalanish.. 1.5. shovqin va undan himoyalanish. tovush eshitish va chiqarish organlari haqida tushuncha. tayanch iboralar: kuchlanish, elastiklik, chastota, intensivlik, qattiqlik, tovush balandligi,...

This file contains 172 pages in DOCX format (2.8 MB). To download "biofizika va radiobiologiya ma’ruza matni", click the Telegram button on the left.

Tags: biofizika va radiobiologiya ma’… DOCX 172 pages Free download Telegram