tarixiy geografiyaning fan sifatidagi o’rni va taraqqiyoti

DOCX 10 pages 26.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.0 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

2-mavzu. tarixiy geografiyaning fan sifatidagi o’rni va taraqqiyoti. reja 1.tarixiy geografiya fani haqidagi ilmiy qarashlar 2. tarixiy geografiyaning fan sifatida shakllanishi 3. o‘rta osiyo olimlari asarlarining tarixiy geografiya uchun ahamiyati tayanch so`z va iboralar: klyuver, sellarius, d’anvil, gatterer, mannert, v.k.yatsunskiy, l.a.goldenberg, a.orteliy, xorazmiy, “dunyo kartalari", „ma’mun dunyo kartasi", abu rayhon beruniyning „osori boqiya“ asari, narshaxiy. „axbori buxoro“, „kartografiya", ,,geodeziya“, “xindiston” asarlari, mahmud qoshg'ariy „devonu lug‘atit turk“ asari, zahiriddin muhammad boburning jahonga ,,bobumoma“ asari tarixiy geografiya fan tarmog‘i sifatida qadimdan shakllangan tarix va geografiya fanlaridan ancha yosh sanaladi. u fan sifatida bir necha yuz yildan beri mavjud. uning taraqqiyot tarixi tarixiy- geografik adabiyotlarda qisqacha berib o‘tilgan. jumladan, s.m.seredoninning kitobida bu fan to'g'risidagi ma’lumotlar kiyev rusi va moskva davlati tarixiy geografiyasi misolida tahlil etilgan, xolos1. g ‘arb adabiyotida ham tarixiy geografiya tarixi bo‘yicha ilmiy asarlar juda kam. avstriyalik taniqli olim vimmeming tadqiqotida qadimgi dunyo va germaniya, qisman fransiya tarixiy geografiyasi bo'yicha asarlar …

2 / 10

xix asr boshlarining yirik nemis tarixchisi geeren (1760—1842 yillar) 1785 yilda volteming tarixiy g'oyalarini davom ettirib, tarixiy geografiyaning shakllanishi va asosiy bosqichlari haqida to'xtalib o‘tdi. geeren o‘z fikrlarini mualliflar jamoasi tomonidan nashr etilgan qadimgi dunyo tarixiga doir kitobida bayon etgan. geeren qadimgi dunyo tarixiy geografiyasining asoschisi deb niderlandiyaning leyden universiteti professori klyuvemi (xvii asming birinchi choragi) tan olgan. geeren tarixiy geografiya fani taraqqiyoti tarixini uch bosqichgabo ‘ladi: 1. klyuverdan sellariusga qadar; 2. sellariusdan d’anvilga qadar; 3. d’anvildan gatterer va mannertga qadar. geeren tarixiy geografiyaning ilmiy fan sifatidagi taraqqiyotiga galliyalik olim xristofor sellarius hissa qo‘shganligini ham alohida uqtirgan. xix asrda geerenning fikrlari boshqa tadqiqotchilar tomonidan bir necha bor takrorlandi. 40-yillarda forbiger qadimgi geografiyaga oid darslik kitobida klyuver va sellariusni tarixiy geografiyaning haqiqiy asoschilari deb hisoblagan. 70-yillarda bursian mashhur nemis kishilari hayoti lavhalari nashr etiladigan „allgemeine deutsche biographie“ kitobiga yozgan klyuver haqidagi biografiyasida ham uni tarixiy geografiyaning asoschisi deb ta’riflagan. 80-yillarda vimmer …

3 / 10

geografiya kongressi ochilishidagi kirish nutqida boshqacha nuqtai nazami, ya’ni xvi asrning ikkinchi yarmida dunyoning ilk tarixiy atlasini yaratgan flamand olimi a.orteliyni tarixiy geografiyaning asoschisi deb baholadi. xuddi shunday qarashlar 1935 yilda geografiya fanlari tarixi bo'yicha yirik italyan mu- taxassisi almadja tomonidan „italyan ensiklopediyasi“ga orteliyga bag'ishlab yozilgan maqolada ham bildirildi. amerikalik garri barnes 1938 yildagi asarida xii asr ingliz muarrixi va geograf! jerald de barri o'z davrida tarixiy geografiya bilan jiddiy qiziqqanligi hamda „irlandiya topografiyasi" va „uels bo'ylab sayohat" nomli asarlarini yozganligini ma’lum qilgan. yuqoridagi noaniqliklami bartaraf etish maqsadida ko'plab ilmiy anjumanlar tashkil etilgan. 1930 yilda belgiyada tarixiy geografiyaga bag'ishlangan maxsus xalqaro kongressda belgiya, fransiya, germaniya, angliya, italiya, ispaniya, polsha va gollandiyadan kelgan olimlar ishtirok etishdi. kongressdagi yetti seksiyada jami 55 ma’ruza o'qilgan. 1950 yilda sobiq ittifoq tarixiy geografiyasi bo'yicha maqolalar to'plami nashr etila boshlandi (qarang: „voprosi geografii", №20). 1932 yilda london iqtisodiyot maktabida angliya tarix va geografiya jamiyatining munozarasida tarixiy …

4 / 10

mbridge.: university press. 1936.) bergan taqrizida: „bizning lug‘at „tarixiy geografiya “ kitobi vauning mazmuniga oid to ‘liq tasawumi berish uchun hali mukammalemas“, - deb ta’kidlagan. sho'rolar davri adabiyotlarida hatto tarixiy geografiya fanining mavjudligi to‘g‘risidagi fikrlar rad etib kelindi. p.g.saar tarixiy geografiyaning o‘rganish ob’ekti yo'qligini va faqatgina tabiiy- tarixiy geografiyagina mavjud bo'lib, u geografik muhitning o'zgarish tarixini o'rganadi, deb ta’kidlaydi. ammo v.k.yatsunskiy mazkur fanning maqsad va vazifalari haqida o'tgan asming 40-50-yillarida qator tadqiqotlar chop etib, tarixiy geografiyaning prinsipial qonun-qoidalarini batafsil tahlil etgan4. ularda tarixiy geografiya .tarixiy fan sifatida o'tmish geografiyasi va tabiiy-tarixiy geografiyasini o'iganadi, degan fikrlar ilgari surilgan. v.k.yatsunskiyning bu mulohazalariga qarshi fikr bildirgan l.a.goldenberg tarixchilar tabiiy-tarixiy geografiya muammolarini o'rganishga tayyor emasliklarini bildirdi. l.agoldenberg tarixiy geografiyadan tabiiy-tarixiy geografiyani ajratgan holda uni shunday ta’riflaydi: „ tarixiy geografiya — tarixiyfan bo ‘lib, о ‘tmish xalqlaming tarixiy-iqtisodiy (aholi va xojalik)hamda siyosiy-tarixiy geografiyasini tarixiy-geografik muhit bilanbog‘lab o ‘rganadi“l. bir tomondan l.a.goldenberg mazkur ta’rifiga tarixiy etnik …

5 / 10

eografiyaga ham qo'shib o'rganish zarurligini uqtirishadi. yuqoridagilardan kelib chiqib shuni ta’kidlash o‘rinliki, tarixiy geografiya haqidagi ilmiy qarashlar xilma-xildir. tarixiy-geografik muammolami hal etishda esa hamon ikkita yo‘nalish - tarix va geografiya mavjud. tarixiy geografiya bu fanlaming. tutash chegarasida bo‘lib, tarixga ham, geografiyaga ham oid deyish mumkin. tarixiy geografiya fan sifatida xvi asrda g ‘arbiy yevropada vujudga keldi. uning shakklanishida ikki yirik tarixiy voqea, ya’ni g‘arbiy yevropa mamlakatlarida xv—xvi asrlarda gumanizmning paydo bo'lishi va buyuk geografik kashfiyotlar katta ta’sir ko‘rsatgan. uyg'onish davrida odamlarda antik davrga bo‘lgan qiziqish kuchaygan. antik dunyoga qiziqish odamlaming antik davr geografiyasi bilan shug‘ullanishga olib keldi. tarixiy geografiya fanida birinchi bor yaratilgan asar „qadimgi dunyo atlasi“ edi. uni xvi asming ikkinchi yarmida flamand geografi a. orteliy1 yaratgan edi. u o‘z asariga ilova tarzida zamonaviy dunyo atlasini keltirgan edi. a.orteliy o‘z kartalarini qadimgi dunyo haqidagi qisqacha ma’lumotlar bilan keltirgan. aorteliyning asaridan so‘ng tarixiy geografiya ilmiy fan sifatida vujudga keldi. aorteliyning …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy geografiyaning fan sifatidagi o’rni va taraqqiyoti"

2-mavzu. tarixiy geografiyaning fan sifatidagi o’rni va taraqqiyoti. reja 1.tarixiy geografiya fani haqidagi ilmiy qarashlar 2. tarixiy geografiyaning fan sifatida shakllanishi 3. o‘rta osiyo olimlari asarlarining tarixiy geografiya uchun ahamiyati tayanch so`z va iboralar: klyuver, sellarius, d’anvil, gatterer, mannert, v.k.yatsunskiy, l.a.goldenberg, a.orteliy, xorazmiy, “dunyo kartalari", „ma’mun dunyo kartasi", abu rayhon beruniyning „osori boqiya“ asari, narshaxiy. „axbori buxoro“, „kartografiya", ,,geodeziya“, “xindiston” asarlari, mahmud qoshg'ariy „devonu lug‘atit turk“ asari, zahiriddin muhammad boburning jahonga ,,bobumoma“ asari tarixiy geografiya fan tarmog‘i sifatida qadimdan shakllangan tarix va geografiya fanlaridan ancha yosh sanaladi. u fan sifatida bir necha yuz yildan be...

This file contains 10 pages in DOCX format (26.0 KB). To download "tarixiy geografiyaning fan sifatidagi o’rni va taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy geografiyaning fan sifa… DOCX 10 pages Free download Telegram