etnopsixologik tadqiqotlarni sobiq ittifoq olimlari tomonidan o`rganilishi

DOCX 5 pages 16.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

etnopsixologik tadqiqotlarni sobiq ittifoq olimlari tomonidan o`rganilishi. reja: 1. xx asr 20-40-yillarida o`rganilishi. 2. prof. g.shpetning etnopsixologiya predmeti haqidagi qarashlari. 3. etnopsixologiyaning qatog`onga uchrash sabablari. 4.60-yil o`rtalarida etnopsixologiya muammolariga oid bo`lib o`tgan munozaralar. 5. tarafdorlar va muxoliblar. etnopsixologiya muammolarni o`rganishda 20-30-yillari bir muncha jonlanish bo`lsa ham, lekin bu masalani o`rganishdagi subyektivizim va ayrim garb olimlarining irqchilik va millatchilik nazariyalari bu fanni keng jamoatchilik oldida obro`sizlantirib, fanning rivojiga soya solib kuygan edi. shuning uchun ham bizda 30-yillarning o`rtalariga kelib “etnopsixologiya”, “milliy psixologiya”, “milliy xarakter”, “milliy psixologik qiyofa” terminlari faqat manfiy ma’noda ishlatiladigan bo`lib qoldi. shuning uchun ham bu masalani o`rganishga yaqin davrlargacha yaxshi diqqat-e’tibor berilmasdan kelindi. etnopsixologik tadqiqotlarning ikkinchi bosqichi, asosan, 60-yillardan boshlandi. ijtimoiy-siyosiy hayotda bo`lgan katta o`zgarishlar, milliy ongning usishi, millatlararo integrasiyaning kuchayishi natijasida etnopsixologik xususiyatlarni o`rganishga bo`lgan qiziqish bir muncha kuchaydi. buning natijasi o`laroq, milliy psixologik xususiyatlarni o`rganayotgan olimlarimizning bir qancha mazmunli, qiziqarli va muammoli ilmiy maqolalari, kitoblari nashr …

2 / 5

iklari ma’lum bo`ldi. shuning bilan birga muboxasa milliy voqeylikdagi hodisalar, milliy psixologik qiyofani tushunishda olimlarimiz o`rtasida turli qarashlar va yondoshishlar borligini, hatto terminalogik chalkashliklar, noaniqliklar mavjudligini ko`rsatdi. bo`lib o`tgan muboxasa qatnashuvchilarini shartli ravishda ikki guruhga bo`lish mumkin. birinchi guruh qatnashchilari etnopsixologik xususiyatlarni ijtimoiy psixologiyaning real voqeligi va millatning belgisi sifatida tan olishdi. bular, a.g.aga-yev, s.m.arutyunyan, v.m.voxidov, a.i.goryacheva, m.s.junusov, a.sobirov va boshqalar. ikkinchi guruh vakillari esa, etnopsixologik xususiyatlarni ishtimoiy voqelik sifatida mavjudligini inkor etadi.bular t.yu.burmistrova, s.t.kaltaxchyan, v.i.kozlov, p.m.rogachev, m.a.sverdlin va boshqalar. etnopsixologik xususiyatlar va uning asosiy elementi - milliy psixologik qiyofani millat belgisi sifatida o`rganish muxoliflaridan p.m.ragachev va m.a.sverdlinlarning fikricha, bu tushunchalar milliy munosabatlar analiziga mujmallik beradi va sotsialogiyadagi asosiy tushuncha - sinfiylik va internasionallikka soya soladi. s.kaltaxchyan fikriga ko`ra, agar milliy psixologik qiyofani millatning belgilaridan biri sifatida kabo`l qilinadigan bo`lsa, u vaqtda millatni ijtimoiy-tarixiy hodisa sifatida emas, tabiy va doimiy o`zgarmas hodisa sifatida e’tirof etishga to`g`ri keladi. mubohasada qatnashgan t.burmistrova …

3 / 5

ncha illyuziyaga o`xshash bir narsa, degan xulosa qilishga olib keladi. professor s.kalgaxchyan fikriga ko`ra, faqat sinfiy psixologiya bo`lishi mumkin. etnik xususiyatlar va milliy psixologik qiyofa to`g`risida so`z bo`lishi ham mumkin emas. etnik psixologik xususiyatlarni ijtimoiy voqelik sifatida o`rganishning muxoliflari va ular keltirgan dalillarning ba’zilarida, jon bor, albatta. bizda etnopsixologik tadqiqotlarni ma’lum davrlarda repressiyaga uchrashiga, chet ellarda olib borilgan etnik psixologik tadqiqotlar va ulardan olingan natijalarni irqchilik, millatchilik ruhida talqin qilinishligi bo`ldi. bu tadqiqotlarning ayrimlarida irqlar, millatlar, etnik guruhlarning ruhiy jihatdan teng emasligi, ba’zi xalqlarning boshqalardan ustun turishligi “ilmiy” jihatdan asoslashga harakat qilindi. masalan, etnopsixolog r.linton va a.kordinerlar anglo-sakslardan bo`lmagan hamma boshqa xalqlar o`zining ruhiy xususiyati bilan yetuk emas, degan noilmiy g’oyani ilgari surishadi. xuddi shunga o`xshab osiyo, afrika va lotin amerikasidagi ayrim xalqlarni ruhiy jihatdan yetuk emasligini “isbotlovchi” qator tadqiqotlar o`tqazilgan. albatta bu xilda qilinayotgan “kashfiyotlar” olimlar o`rtasida tashvish va xovotirlik tugdirishi tabiiy. muxoliflarning yana bir e’tirozi milliy va sinfiy …

4 / 5

rganish “qiyin obyekt” ekanligini ta’kidlashadi. darhaqiqat, bu masala tekshirish va o`rganish uchun murakkab va shuning bilan birga eng dolzarb, kam o`rganilgan muammo hamdir. etnopsixologik xususiyatlarni o`rganishdagi qiyinchiliklar quyidagilar asosida vujudga kelgan: - milliy psixologik qiyofani o`rganuvchi etnopsixologiya fanining bizda endi rivojlanib kelayotganligi va uning umumiy masalalarini hozirgi qadar to`la ishlab chiqilmaganligi; - etnik xususiyatlar ko`zga yaqqol tashlanib to`rgan xolda, uni tashkil etuvchi ruhiy hislatlar yashirin bo`lib, uni bevosita emas, bavosita, ya’ni ularning mahsullariga qarabgina baho berish mumkin; - yuqorida zikr qilinganidek, ayrim olimlarning bu masalani butunlay obro`sizlantirib yuborishgani uchun, etnopsixologiya fani uzoq vaqt ijtimoiy-gumanitar fanlar tizimida o`z o`rnini topa olmadi. lekin bu qiyinchiliklar milliy psixologik qiyofa, milliy xarakter kabi millatning ruhiy xususiyatlari mavjud ekanligini inkor etishga asos bo`la olmaydi. bu sohada muvaffaqiyati ish olib borish uchun ilmiy tekshirishlar metodikasini takomillashtirish va qator fan vakillari-faylasuf, tarixchi, etnolog, sotsialog, psixolog, adabiyotshunos, san’atshunoslarning hamkorlikda ish olib borishi zarur. milliy masalalar va etnopsixologiya bo`yicha …

5 / 5

g`risida bir qancha subyektiv fikrlar aytilgan, ba’zi qarashlarda jiddiy ixtiloflar mavjudligiga qaramay, jurnal o`zining yakunlovchi maqolasida, etnopsixologik xususiyatlar real mavjud, deb ta’kidladi. darhaqiqat, tarixiy, ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotdagi tengsizlik, turfa xil tabiy-geografik sharoitlar xalqlar o`rtasida ma’lum psixologik tafovutlarni vujudga keltirgan. turli xalqlarda oila a’zolari o`rtasida bo`ladigan munosabatlarning bir xil bo`lmasligi, urf-odat va an’analardagi farqlar, narsa-hodisalarni idrok etishda mavjud bo`lgan turfa xillikni etnopsixologik xususiyatlar bilangina tushuntirib berish mumkin. fan mana shu xususiyatlarni o`rganishdan voz kecha olmaydi. savollar: 1. antik davr mutakfakkirlari-aristotel, gerodot, gippokrat va pifagor qarashlarining bir-biridan farqi? 2. etnopsixologik xususiyatlarni o`rganishda beruniy yaratgan usulning mohiyati nimadan iborat? 3. etnopsixologiyada “geografik determinizm” yo`nalishini yaratgan olim va uning izdoshlari? 4. “xalq ruhi” va “mutloq ruh” g’oyalarining asosiy mohiyati? 5. xx asr boshlarida etnopsixologiya fanining o`rganishga bo`lgan qiziqish sabablari va uning ortib borishi nimalarda namoyon bo`ladi? 6. xvii—xviii asrlarda va xix asr boshlarida o’rta osiyoda qanday ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar yuz berdi? 7. etnopsixologiya fanining qatag’onga uchrashi …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etnopsixologik tadqiqotlarni sobiq ittifoq olimlari tomonidan o`rganilishi"

etnopsixologik tadqiqotlarni sobiq ittifoq olimlari tomonidan o`rganilishi. reja: 1. xx asr 20-40-yillarida o`rganilishi. 2. prof. g.shpetning etnopsixologiya predmeti haqidagi qarashlari. 3. etnopsixologiyaning qatog`onga uchrash sabablari. 4.60-yil o`rtalarida etnopsixologiya muammolariga oid bo`lib o`tgan munozaralar. 5. tarafdorlar va muxoliblar. etnopsixologiya muammolarni o`rganishda 20-30-yillari bir muncha jonlanish bo`lsa ham, lekin bu masalani o`rganishdagi subyektivizim va ayrim garb olimlarining irqchilik va millatchilik nazariyalari bu fanni keng jamoatchilik oldida obro`sizlantirib, fanning rivojiga soya solib kuygan edi. shuning uchun ham bizda 30-yillarning o`rtalariga kelib “etnopsixologiya”, “milliy psixologiya”, “milliy xarakter”, “milliy psixologik qiyofa” terminlari fa...

This file contains 5 pages in DOCX format (16.9 KB). To download "etnopsixologik tadqiqotlarni sobiq ittifoq olimlari tomonidan o`rganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: etnopsixologik tadqiqotlarni so… DOCX 5 pages Free download Telegram