adabiy tanqidning o‘ziga xos xususiyatlari

DOCX 7 pages 55.1 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.1 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

2-mavzu: adabiy tanqidning o‘ziga xos xususiyatlari. reja: 1. adabiy tanqjdning adabiy-tarixiy jarayonda o’rni. 2. adabiy tanqid «harakatdagi estetika»dir. 3. adabiy tanqid ilmiy - estetik hodisa sifatida. mavzu yuzasidan tayanch so‘z va iboralar: harakatdagi estetika, hukm qiluvchi tanqid, obrazli tafakkur-ilmiy tafakkur bilan badiiy tafakkuming uyg'uniashuvi, adabiy tanqidda obrazlilik, adabiy tanqid ilmiy-estetik hodisa, adabiy tanqidda milliylik va umuminsoniylik dialektikasi, akademizm, adabiy tanqidda birlamchi va ikkinchi tili. dars hikmati: “adabiyot va san’at tanqid bilan qo‘l ushlashib boradi va bir-biriga o‘zaro ta’sir ko‘rsatadi” v.belinskiy darhaqiqat, biron bir xalq va muayyan bir davming adabiy-tarixiy jarayonini, adabiy tanqid- ning ishtirokisiz tasavvur etish mumkin emas. hatto adabiy tanqidda yangi fikrlar aytish, yangi xulosalar chiqarish uchun unga, aslida badiiy asarlar asos bo‘lsa-da, ba’zi xalqlarda ayrim tarixiy davrlarda, adabiy tanqidning yutuqlari adabiyot va san'atnmg yutuqlaridan ham salmoqliroq bo‘lib, umumiy jarayondan bir qadar ilgarilagan va hatto adabiyot va san'atning yangi-yangi yutuqlari uchun nazariy zamin yuritish mumkin emas. ma’ruza bayoni: 1. …

2 / 7

i v.g.belinskiyning ayricha o‘rni bor va u shu adabiyotning eng ko‘zga ko‘ringan vakillar qatorida katta rol o'ynaydi. adabiy tanqid san'atkor mahoratining takomillashuviga, kitobxon estetik didining kamol topishiga ko‘maklashadi. u estetika an'analarni rivojlantirish bilan birga g'oyaviy-badiiy jihatdan beriladigan baho va mezonlarning ham teranlashuviga o‘z ta'sirini o‘tkazmog‘i joiz. adabiy tanqid ilmiy-estetik tafakkur taraqqiyotida alohida ahamiyatga ega. shu sababli tanqid tarixini o'rganish faqat tarixiy-ma’naviy jihatdan emas, balki ijtimoiy-estetik jihatdan ham dolzarb ahamiyat kasb etadi: adabiy-badiiy tanqid tarixi saboqlari san'at va adabiyotning bugungi hamda ertangi taraqqiyoti, yo‘llari va vazifalarni tayinlashga yordam beradi. adabiy-badiiy tanqidchilik oldida estetika an'analarini rivojlantirish vazifalari turadi. demak, tanqid: 1) ijtimoiy hayotda ham; 2) ijodkor faoliyatida ham; 3) kitobxon estetik kechinmalarida ham o‘z o‘rmga ega. u: a) ijtimoiy hayotdagi dolzarb masalalarni; b) ijodkor dunyoqarashi va mahoratini; d) kitobxonning estefik talab va badiiy ehtiyojlarini inobatga olgan holda san'atning o‘z-o‘zini anglash shakli sifatida ko‘rinadi, muayyan davr, xalq va millat estetik tafakkurining umumiy va …

3 / 7

oniy tanqid hamisha jamiyatning o‘y va orzularini ifodalaydi, degan edi. tanqid, yuqorida qayd etilganidek, imkoniyatlar doirasida davr va ruhiyat uchun tamoman yangi haqiqatlarni kashf etib. zamonasining san'at va adabiyoti rivojida yangi bosqich boshlanishiga asos solishi mumkin. ammo bu hodisa, belinskiyning ta'bi bilan aytganda9, «buyuk va nodir hodisadir». . tanqid «o‘z zamonasining go'zallik haqidagi hukmdor tushunchalarini aniqlash va ommalashtirish»ni ham o‘z oldiga vazifa qilib oladi. «nazariya go'zallik qonunlarining tizimli va uyg‘un birligidir ammo uning bir kemtik tomoni bor: u ma'lum vaqt doirasida qolib ketadi. adabiy tanqid esa beto‘xtov davom etadi, olg'a boradi, fan uchun, yangi materiallar, yangi ma’lumotlar yig'adi. bu harakatdagi estetikadir. adabiy jarayon hodisalarini va adiblarning ayrim asarlarini tahlil etib, ularning qimmatini keng ommaga yetkazib berishga va ommaning estetik didini tarbiyalashga mo'ljallangan tanqid. yangi uyg‘onish davri hisoblangan xx asr tongidagi o‘zbek tanqidchiligi. mustaqillikning dastlabki yillaridagi o‘zbek tanqidchiligi tarixi buning yorqin dalilidir. xix asrning birinchi yarmida belinskiy: «tanqid allaqachon ommaning (o‘quvchilar …

4 / 7

his-hayajonni ham ifodalab berishi lozim. shu nuqtada adabiy tanqidning ilm va san'at bilan uyg‘unlashgan o‘ziga xos xususiyati ko'zga tashlanadi: tanqidchi ilmiy tafakkuriga, mantiqiga o‘z badiiy tafakkurini singdirganda, ularning o‘zaro birligini ta'minlaganda vazifasini teran ado etadi. chunki his-hayajon va obrazlilik bilan charxlangan fikr sovuqqon, hissiz fikrga nisbatan o‘quvchida kuchli ishonch hosil qiladi va lfoda etdayotgan tuyg‘u ham muayyan balog‘at kasb etadi. tanqidchi obrazli fikrlashi kerak, lekin obrazli fikrlash zo‘rma- zo'raki bo‘lmasligi, haddan ortiq estetchilikka berilib ketmasligi kerak. u ilmiy ftkrlashga bo‘ysunishi va bu tabiiy ravishda kechishi shart. bunda tanqiddagi obrazlilikni adabiyotdagi obrazlilik tushunchasiga tenglashtirmaslik, badiiy tafakkurni ilmiy tafakkurdan yuqori qo‘ymaslik lozim. rus yozuvchisi e. vinokurov: “men adabiy-tanqidiy maqolalar to'plamini roman kabi o‘qishni xohlardim”, - deganida tanqidiy asardan roman fazilatlarini emas, uning o'qishliligidagi jozibani, fikrlash tarzidagi esse uslubini, fikrlar ifodalashdagi ommaboplikni nazarda tutadi. tanqidchi, albatta, obrazli fikrlashi mumkin, obrazli fikrlashi shart ham, biroq obrazli tafakkur ilmiy tafakkurga bo‘ysunishi va tabiiy bo‘lmog‘i lozim. …

5 / 7

kkur mashhur fiziolog i.p. pavlov[footnoteref:1] asarlarigacha uchrab turadi. ammo bu asarlarga biz san'at asarlari sifatida emas fan asari sifatida qarash lozimligini yaxshi bilamiz. va tanqidiy asarlarda esa san'at sifatlarini ham ko'rgimiz keladi. bu shunchaki istak emas, ayni vaqtda biologik jarayon hamdir. lekin bundan qat’i nazar, adabiy-tanqidiy fikrni badiiy tafakkur sintezidan o‘tmagan maqolalarni tanqid asari deyish qiyin. [1: ] ayni vaqtda tanqidchi obrazli fikr yuritsa-yu, san'atkor tomonidan yaratilgan asarni hayot bilan taqqoslash asosida jonlantirib ko‘rsata olmasa, u o‘zini haqiqiy adabiy tanqidchi sifatini namoyon etolmaydj, chunki haqiqiy tanqidchi tahlil jarayonida kitobxonga badiiy asarni faqat tushuntirib berish bilan cheklanmaydi, o‘qilgan narsani birgalikda o‘zlashtirib oilishga yordam beradi. badiiy asardan kitobxon olgan zavq, qayg'u va shodlikni, badiiy taassurotni to‘latadi jonlantiradi. kitobxonga ana shu taassurotni yuqori saviyada ravshan va tushungan holda yana bir karra boshidan kechirishga, mazkur asar haqida to‘g‘ri tasavvur hosil qilishga imkoniyat beradi. qisqasi, kitobxon tanqidiy asardagi munaqqidning jo‘shqin hissiyotini, ehtirosini sezib turishi lozim. …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy tanqidning o‘ziga xos xususiyatlari"

2-mavzu: adabiy tanqidning o‘ziga xos xususiyatlari. reja: 1. adabiy tanqjdning adabiy-tarixiy jarayonda o’rni. 2. adabiy tanqid «harakatdagi estetika»dir. 3. adabiy tanqid ilmiy - estetik hodisa sifatida. mavzu yuzasidan tayanch so‘z va iboralar: harakatdagi estetika, hukm qiluvchi tanqid, obrazli tafakkur-ilmiy tafakkur bilan badiiy tafakkuming uyg'uniashuvi, adabiy tanqidda obrazlilik, adabiy tanqid ilmiy-estetik hodisa, adabiy tanqidda milliylik va umuminsoniylik dialektikasi, akademizm, adabiy tanqidda birlamchi va ikkinchi tili. dars hikmati: “adabiyot va san’at tanqid bilan qo‘l ushlashib boradi va bir-biriga o‘zaro ta’sir ko‘rsatadi” v.belinskiy darhaqiqat, biron bir xalq va muayyan bir davming adabiy-tarixiy jarayonini, adabiy tanqid- ning ishtirokisiz tasavvur etish mumkin emas. ...

This file contains 7 pages in DOCX format (55.1 KB). To download "adabiy tanqidning o‘ziga xos xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy tanqidning o‘ziga xos xu… DOCX 7 pages Free download Telegram