ер туғрисидаги умумий маълумотлар

PPT 31 pages 2.8 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPT

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

мавзу: грунтларнинг турлари ва инженер геологик хусусиятлари ер туғрисидаги умумий маълумотлар режа: 1. ернинг шакли, ўлчами ва тузилиши 2. ернинг иссиклик режими 3. ернинг зичлиги ва босими 4. ер пустининг кимёвий таркиби 5. ернинг пайдо бўлиши ҳакидаги гипотезалар ернинг шакли, ўлчамлари ва тузилиши ернинг шакли ва ўлчамлари тўғрисида ҳозирги даврдаги илмий тасаввурлар бирданига пайдо бўлган эмас. ер, шар шаклига эга деган хулосани биринчи бўлиб қадимги юнон олими пифагор (эрамизгача бўлган 580-500-йиллар) айтиб ўтган. аристотел эса эрамиздан олдинги iv асрда бу хулосани илмий асосда исбот қилиб берди. қадимги юнон олими эратосфен киренский эса (эрамизгача ii- аср) биринчи бўлиб бир мунча аниқликда ер шарининг радиусини аниқлади xvii-xviii аср (1643-1727) оралиғида англиялик олим исаак ньютон ернинг аниқ шар шаклида эмас эканлигини исбот қилди. ньютоннинг ҳисоблари бўйича ернинг ўз ўқи атрофида айланиши оқибатида, унинг экваторида ривожланадиган марказдан қочирма кучнинг оғирлик кучидан катталиги ҳисобига, ер қутбда сиқилган эллипсоид шаклини эгаллайди. и.б.листинг (1873 йил) ернинг шаклини …

2 / 31

мотлар ф.н.красовский ва а.а.изотовлар томонидан олинган. уларнинг ҳисобига кўра ер шакли уч ўқли эллипсоид айланасига яқин ва унинг кичик (қутбий) ўқи айланиш ўқи ҳисобланади. ернинг экваториал радиуси 6378,2 км қутбий радиуси эса 6356,9 км. ернинг юзаси 510 100 934 км2 га тенг. сейсмологик маълумотларга кўра ҳозирги кунда ер бағрида йигирматача ажратувчи чегара қайд этилади ва улар умумий тарзда енинг концентрик зонал қатламли тузилиши тўғрисида далолат беради. бу чегаралар орасида иккитаси: континентларда 30-70 км чуқурликларда ва океанлар остида 5-10 км да ётувчи мохоровичич юзаси (мохо ёки оддий м) ҳамда 2900 км чуқурликдаги жойлашган вихерт - гутенберг юзаси асосий саналади. бу чегаралар сайёрамизни учта асосий қобиқларга ёки геосфераларга ажратади: ер пўсти - мохоровичич юзаси устида жойлашган ернинг ташқи тош қобиғи; ер мантияси - мохоровичич (юқоридан) ва вихерт -гутенберг (пастдан) юзалари билан чегараланган оралиқ силикатли қобиқ; ер ядроси - вихерт - гуттенберг юзасидан пастда жойлашган сайёрамизнинг марказий танаси. кишиларнинг амалий фаолияти учун ер …

3 / 31

азальт қатлами ер пўсти, ер юзасидан чўкинди тоғ жинслари (гиллар, қумлар, қумтошлар, шағаллар, гипслар, оҳактошлар) дан ташкил топган ва қалинлиги 15 километргача бўлиши мумкин. пастда (суюқ) суюлган силикат маҳсулот - магманинг совушидан ҳосил бўлган магматик тоғ жинслари жойлашади. ер пўстининг юқори қисмида магматик жинслардан уларнинг енгил (нордон) турлари "гранит" қатламини ҳосил қилувчи жинслар жойлашади. гранит қатлами тагида хусусияти жиҳатидан базальтга яқин бўлган тоғ жинслари ётади. 2-расм. литосферанинг кўндаланг кесими. 1-сув, 2-чўкинди қатлам, 3-гранит қатлам, 4–базальт қатлам, 5–мантия. литосферанинг турли худудлардаги қалинликлари худудларнинг номи қалинликлари, км худудларнинг номи қалинликлари, км тибет тянь-шань кавказ европа (текислик) шимолий америка (текислик) 70 80 50 28 30 тинч океанининг шимолий кисми(океан ботиклиги) тинч океанининг марказий кисми атлантика океанининг марказий кисми 8 18 16 ер пўстидан 2900 километр чуқурликгача мантия қавати жойлашади. бу қават тузилиши, таркиби, хусусияти ва бошқа белгиларига қараб уч қатламга бўлинади: в катлами 200-400 километр, с катлами 700-900 километр, д катлами 2900 километргача …

4 / 31

ҳаво қатламидир. атмосфера массасининг кўпгина қисми (90%) 16 км ли оралиқда жойлашган. атмосфера уч қисмдан: тропосфера, стратосфера ва ионосфералардан ташкил топган (20-расм). тропосфера – атмосфера моддасининг аксарият қисмини (80%) ташкил этиб, қалинлиги 8-12 км га, экваторда эса 17 км га тенг, ҳаво ҳарорати бир хилда эмас. стратосфера - 50-55 км гача бўлиб, ҳарорати юқори, унинг таркибида тирик организмлар фаолиятида ўта муҳим ўринни эгаллайдиган озон қатлами (25-30 км) жойлашган. ионосфера - мезосфера, термосфера, экзосфераларга бўлинади. ҳарорати жуда юқори (2000°с) бўлиб, унда ҳаво ультрабинафша нурлар таъсирида ионлашган ҳолатдадир. атмосферанинг юқори чегараси 1300 км. гача боради. ундан юқори қисми-нинг таркиби сайёралараро бўшлиқ тарки-бига яқиндир. ернинг иссиқлик режими ер маълум миқдордаги иссиқликни ишлаб чиқаради. ички иссиқлик энергиясининг асосий манбаи бўлиб радиоактив элементларнинг парчаланиши ҳисобланади. ер юзидан чуқурлашиб борилган сари ҳароратнинг (кунлик, йиллик, куп йиллик) ўзгариши камайиб боради ва ер юзидан маълум бир чуқурликда узгармай қуяди. ҳарорат доимий бўлган ва қуёш иссиқлигининг таъсири булмай қолган …

5 / 31

.а.магницкийнинг хисобларига кура, 15-20 километр чукурликгача геотермик боскич уртача 33 метрни ташкил килади. бу чукурликдан пастда хароратнинг узгариши кескин камайиб кетади ва 100 километр чукурликда харорат 1300 ос, 400 километр чукурликда 1700 ос, 2900 километр чукурликда 3500 ос, 5000 километр чукурликда эса 5000 ос ни ташкил килади. температуранинг бундай узгариб бориши геотермик боскич деб аталади. бошкача килиб айтганда, чукурликнинг температура 1°с ошадиган интервали геотермик боскич деб аталади. бу чукурлик ер шарининг турли жойда хap хил булади. масалан, бокуда 26 м, донбасс- да 28 м, харьковда 37,7 м, москвада 38,4 м, парижда 28 м. узгармас температура зонасидан ер остига хар 33 м тушган сари температура 1°с ортади. шуни хам айтиб утиш керакки, якинда вулкан отилган ёки хозир харакатдаги вулканлар бор районларда, шунингдек, ер тагида иссик сувлар кенг таркалган районларда геотермик боскич 5—7 м га хамаяди. узбекистоннинг тоглик районларида эса аксинча, геотермик боскич куп булиб 50—70 м га тенг, баъзи тоглик районларда …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ер туғрисидаги умумий маълумотлар"

мавзу: грунтларнинг турлари ва инженер геологик хусусиятлари ер туғрисидаги умумий маълумотлар режа: 1. ернинг шакли, ўлчами ва тузилиши 2. ернинг иссиклик режими 3. ернинг зичлиги ва босими 4. ер пустининг кимёвий таркиби 5. ернинг пайдо бўлиши ҳакидаги гипотезалар ернинг шакли, ўлчамлари ва тузилиши ернинг шакли ва ўлчамлари тўғрисида ҳозирги даврдаги илмий тасаввурлар бирданига пайдо бўлган эмас. ер, шар шаклига эга деган хулосани биринчи бўлиб қадимги юнон олими пифагор (эрамизгача бўлган 580-500-йиллар) айтиб ўтган. аристотел эса эрамиздан олдинги iv асрда бу хулосани илмий асосда исбот қилиб берди. қадимги юнон олими эратосфен киренский эса (эрамизгача ii- аср) биринчи бўлиб бир мунча аниқликда ер шарининг радиусини аниқлади xvii-xviii аср (1643-1727) оралиғида англиялик олим исаак н...

This file contains 31 pages in PPT format (2.8 MB). To download "ер туғрисидаги умумий маълумотлар", click the Telegram button on the left.

Tags: ер туғрисидаги умумий маълумотл… PPT 31 pages Free download Telegram