tilshunoslik fanining tarixi

DOCX 28 pages 54.3 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.3 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

1- maʼruza. tilshunoslik fani tarixi. qadimgi xitoy, grek, rim tilshunosligi. o‘rta asrlarda yevropa va arab tilshunosligi. o‘rta osiyoda tilshunoslikning rivojlanishi reja: 1. тilshunoslik fanining shakllanish tarixi. 2. qadimgi hind tilshunosligi. 3. antik davrda grek tilshunosligi. 4. rim tilshunosligining rivojlanishi. 5. qadimgi xitoy tilshunosligi 6. oʻrta asrlarda markaziy osiyoda tilshunoslik. 2- abu nasr forobiy — markaziy hind, 7. osiyoning yirik mutafakkiri. 8. abu rayhon beruniyning tilshunoslik taʼlimoti. 9. ibn sinonining til toʻgʻrisidagi taʼlimoti. 10. mahmud qoshgʻariy- oʻrta osiyo lugʻatshunosligining asoschisi tayanch tushunchalar: sanskrit tili, vedalar, kombinator oʻzgarish, guru morfologiyasi, panini grammatikasi, yaski, yunon tilshunosligi falsafiy va grammatik davr, arab tilshunosligining tuzilishi; rasmul xat (grafika), tajvid (orfoepiya), sarf (morfologiya), nahv (sintaksis), ilmul lugʻa(t) kitobi. arab tilshunosligining tuzilishi; rasmul xat (grafika), tajvid (orfoepiya), sarf (morfologiya), nahv (sintaksis), ilmul lugʻat (leksikografiya va leksikologiya), ilmul-maoniy (semasiologiya), ilmul-bayon (uslubshunoslik) va boshqalar. arab tilining izohli lugʻatlari. arab tilshunosligining tilshunoslik tarixida tutgan oʻrni. arab tilshunosligining rivojida oʻrta osiyolik …

2 / 28

tilshunoslikning ildizlari taxminan eramizdan avvalgi vi ming yillikda hindistonda, iv ming yillikda yunonistonda, iii ming yillikda shumerlar yashagan mesopotamiyada, ii ming yillikda misrliklarda, eramizning i ming yilligi boshida turon qabilalarida vujudga kelgan. eramizdan oldingi vi asrlarda xitoyda mashhur faylasuf konfutsiy (554-449-yy.) tomonidan yozilgan solnomalarda qadimgi xitoy yozma yodgorliklari haqida maʼlumotlar berilgan. “bahor va kuz” deb atalgan ushbu asarlarda eramizdan oldingi 722-481 yillar orasidagi davrlar aks ettirilgan. qadimgi xitoyliklar eramizdan 10 asr ilgari lugʻat tuzganlar, eramizning boshlarida esa ular sinonimlar lugʻatini ham tuzganlar. keltirilgan dalillar tilshunoslik fanining shakllanish davri nihoyatda uzoq va murakkab tarixiy yoʻlni bosib oʻtganligini koʻrsatadi. tilshunoslik fanining eng qadimgi manbalari 2 mintaqada, 2 xil madaniyat oʻchogʻida, yaʼni qadimgi sharq — hindiston va arabiston hamda qadimgi gʻarb — yunoniston va rimda vujudga kelgan. shuning uchun tilshunoslik fanining tarixiy yoʻlini qadimgi tilshunoslik, oʻrta asrlar tilshunosligi, xix asr tilshunosligi va zamonaviy tilshunoslik kabi tarixiy-xronologik davrlarga boʻlib oʻrganish maqsadga muvofiq. qadimgi hind …

3 / 28

utq) orasida ajralish, “ziddiyat” yuzaga keldi. ushbu ziddiyatni, farqlanishni yoʻqotish uchun hind olimlari qadimiy yozma yodgorliklar tilini oʻrganishga, tadqiq qilishga, ularni ommaviylashtirishga jiddiy kirishdilar. ular qadimgi hindistonda alohida eʼtiborga, hurmatga sazovor boʻlgan vedalardagi tushunarli boʻlmagan soʻzlarni aniqlab, ularning maʼnosini izohladilar, sharhladilar. vedalar tiliga oid maxsus izohli lugʻatlar tuzdilar, matnni fonetik va grammatik jihatdan tahlil qildilar. xullas, vedalar tilidagi soʻz va jumlalar maʼnosini, ularning aniq talaffuzini, shaklini saqlab qolishga boʻlgan qatʼiy intilish qadimgi hindistonda tilshunoslikning yuzaga kelishiga asosiy sabab boʻldi. hindlar qadimiy davrda eng buyuk fonetikachi va grammatikachi sifatida tanilganlar. ular fonetika sohasida yunonlardan ham oldin unli va undosh tovushlarni farqlaganlar, portlovchi va sirgʻaluvchi, jarangli va jarangsiz tovushlarni, tovush birikmalarini, boʻgʻin, urgʻu, intonatsiya, choʻziqlik va qisqalik kabi fonetik hodisalarni, jarayonlarni bilganlar. shular yuzasidan mukammal maʼlumotlar qoldirganlar. qadimgi hind tilshunosligida fonema haqida ham muayyan tushunchalar boʻlgan. qadimgi hindlar soʻzlarning faqat maʼno tomonidagina emas, balki tovush tomonida ham oʻzgarishlar boʻlishini bilganlar. shunga koʻra …

4 / 28

ni qayd etganlar. agar yunon filologlari tovush almashinuvi masalasiga umuman ahamiyat bermagan boʻlsalar, hind tilshunoslari bu jarayonga alohida eʼtibor berganlar, ayni jarayonning oʻziga xosliklarini aniqlab berganlar. qiyoslang: sanskrit tiliga oid soʻzlarda, masalan, vidma soʻzi “biz bilamiz” maʼnosini bersa, veda “men bilaman” tushunchasini, vaidyas soʻzi esa “olim”, “ilmli” maʼnosini berishini koʻrsatib berganlar. qayd etilgan maʼno (tushuncha) oʻzgarishlari esa i – e — ai unli tovushlarning almashinuvi natijasi ekanligi haqida ishonarli, asosli fikrlarni bayon qilganlar. qadimgi hind tilshunoslari grammatika — morfologiya sohasida ham ancha ishlarni amalga oshirdilar. ular bu yoʻnalishda ham grek tilshunoslaridan ancha oʻtib ketdilar. aniqrogʻi, hind tilshunosi guru morfologiyaning uch boʻlimdan tashkil topishini aniq koʻrsatib beradi va unga quyidagilarni kiritadi: 1. soʻzlar tasnifi (soʻz turkumlari). 2. soʻz yasalishi. 3. soʻz oʻzgarishi. hindlar toʻrtta soʻz turkumini farqlaganlar: ot, feʼl, old koʻmakchi va yuklama. hindlarda ot predmet ifodalovchi, feʼl esa harakat, holat ifodalovchi soʻz sifatida beriladi. old koʻmakchilar esa otlarning, asosan, feʼllarning …

5 / 28

ishganlar”. hindlar otlarda yettita kelishikni qayd etganlar: 1) bosh kelishik, 2) qaratqich kelishigi, 3) joʻnalish kelishigi, 4) tushum kelishigi, 5) qurol kelishigi, 6) chiqish (ablativ) kelishigi, 7) oʻrin kelishigi. hind tilshunoslari qoʻshma soʻzlarning oʻttizga yaqin turini farqlaganlar. ular qoʻshma soʻzlarning tuzilishida komponentlar orasidagi munosabatlarga eʼtibor berganlar. masalan: ot+ot//feʼl; sifat// sifatdosh //ravish+ot // sifat//feʼl; son+ot va boshqalar. hind grammatikachilari feʼl turkumining morfologik kategoriyalarini mukammal ishlagan edilar. ular feʼlning uch zamonga birlashadigan yetti xil zamon formasini: hozirgi zamon, oʻtgan zamonning tugallangan, tugallanmagan, uzoq oʻtgan zamon turlarini, kelasi zamon, odatdagi kelasi zamon va juda kam qoʻllaniladigan shart feʼli shaklini ajratganlar. hindlar qadimgi davrlardayoq feʼlning toʻrtta maylini — aniqlik, istak, buyruq va shart mayllarini bilganlar. feʼlning aniq, oʻrta va majhullik nisbatlari ajratilib, har biri alohida taʼriflangan, tavsiflangan. hindlar sanskrit tilida feʼlning uchta shaxs va uchta son: birlik, juftlik va koʻpliklarga koʻra tuslanishni koʻrsatganlar. hind tilshunoslari fikr ifodalash birligi boʻlgan gapning muhimligini inkor qilmagan boʻlsalar-da, …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik fanining tarixi"

1- maʼruza. tilshunoslik fani tarixi. qadimgi xitoy, grek, rim tilshunosligi. o‘rta asrlarda yevropa va arab tilshunosligi. o‘rta osiyoda tilshunoslikning rivojlanishi reja: 1. тilshunoslik fanining shakllanish tarixi. 2. qadimgi hind tilshunosligi. 3. antik davrda grek tilshunosligi. 4. rim tilshunosligining rivojlanishi. 5. qadimgi xitoy tilshunosligi 6. oʻrta asrlarda markaziy osiyoda tilshunoslik. 2- abu nasr forobiy — markaziy hind, 7. osiyoning yirik mutafakkiri. 8. abu rayhon beruniyning tilshunoslik taʼlimoti. 9. ibn sinonining til toʻgʻrisidagi taʼlimoti. 10. mahmud qoshgʻariy- oʻrta osiyo lugʻatshunosligining asoschisi tayanch tushunchalar: sanskrit tili, vedalar, kombinator oʻzgarish, guru morfologiyasi, panini grammatikasi, yaski, yunon tilshunosligi falsafiy va grammatik davr,...

This file contains 28 pages in DOCX format (54.3 KB). To download "tilshunoslik fanining tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik fanining tarixi DOCX 28 pages Free download Telegram