botanika 5: umumiy o‘rta ta'lim maktablarining 5-sinf uchun darslik

PDF 97 pages 1.2 MB Free download

97 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PDF

Pages 97

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 97

o‘. pratov, a. to‘xtayev, f. azimova «o‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent – 2015 o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinf o‘quvchilari uchun darslik sifatida tavsiya etgan to‘ldirilgan va qayta ishlangan to‘rtinchi nashri respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi savollar tabiatga sayohat topshiriqlar testlar maqol topishmoq qo‘shimcha ma’lumot laboratoriya mashg‘uloti darslikdagi shartli belgilar: (amaliy mashg‘ulotlar) uo‘k 85(075)811.512.133 kbk 28.5ya72 p 83 тaqrizchilar: sh. kenjayev – toshkent shahridagi 173-maktabning biologiya fani o‘qituvchisi, g.a. shaxmurova – nizomiy nomidagi tdpu «biologiyani o‘qitish metodikasi» kafedrasi mudiri, b.f.n., professor. pratov, o‘ktam. botanika 5: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinf o‘quvchilari uchun darslik/o‘. pratov, a.s. to‘xtayev, f.o‘. azimova. – «o‘zbekis ton». т.: 2015. – 96 bet. i. to‘xtayev, anvar sultonovich. ii. azimova, flora o‘ktamovna. isbn 978-9943-01-691-0 uo‘k 85(075)811.512.133 kbk 28.5ya72 p 83 isbn 978-9943-01-691-0 © o‘. pratov va boshq., 2005, 2015 © «o‘zbekiston» nmiu, 2005, 2015 3 so‘zboshi ma’lumki, ona tabiatni rang-barang o‘simliklar …

2 / 97

yo, ko‘l va ka nal larda, shuningdek, botqoq liklarda o‘sadigan o‘simliklar ham kam emas. o‘simliklar uzoq yil lar davomida turli sharoitda o‘sish ga moslashgan. tabiatshunoslik darslarida olgan bilimingiz siz uchun yan gi fan – biologiyaning bir bo‘li mi – botanikani yanada mukammal o‘rganishingizda katta yordam beradi. botanika – yunoncha «botane» – ko‘kat, o‘t, o‘simlik degan ma’noni bildiradi. bu fan o‘simliklarning paydo bo‘lishi, hayoti, tashqi va ichki tuzilishi, rivojlanishi, yer yuzida tarqalishi, tabiat bilan bog‘liqligini, ulardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza qilish usullarini o‘rganadi hamda o‘rgatadi. 44 o‘simliklarning o‘sishi va rivojlanishini mukammal o‘rganganimiz sari tabiatni asrab-avaylashimiz zarurligini to‘liqroq anglab boramiz. madaniy o‘simliklarni to‘g‘ri parvarish qilishni bilishimiz esa ulardan yuqori hosil olish imkonini beradi. biz yashab turgan jonli tabiatni o‘simliklar olamisiz tasavvur etib bo‘lmaydi. yashil o‘simliklar barcha tirik mavjudot uchun hayot manbayi hisoblanadi. ulardan hayvonlar, qushlar, hasharotlar hamda suvda yashovchi hayvonlar oziq sifatida foydalanadi. o‘simliklar havodagi kislorodni boyitadi. kislorod bilan esa barcha …

3 / 97

). tabiatda o‘zi va mevasi iste’mol qilinadigan o‘simliklar juda ko‘p. rovoch, qulupnay, malina, ukrop, do‘lana, tut, olxo‘ri va hokazo o‘simliklarni bunga misol qilib keltirish mumkin (2-rasm). aksariyat o‘simlik turla ri – shuvoq, yantoq, beda, sebarga, izen, keyreuk, saksovul, jav dar kabilar chorva mol lari uchun to‘yimli ozuqa hisoblanadi (3-rasm). o‘simliklar hayotimiz ko‘rki va tabiat go‘zalligidir. hovliga, maktab tajriba dalasi va istirohat bog‘lariga ekilgan rang-barang gullar, mevali hamda manzarali o‘simliklarni ko‘rib bahri di lingiz ochiladi. shu sababli ham o‘simliklar olamiga qiziqish, uni o‘rganish juda qadimdan boshlangan. o‘rta osiyo hududida ham tabiiy o‘simliklar juda qadimdan o‘rganib kelinmoqda. o‘rta osiyo, shu jumladan hozirgi o‘zbekiston o‘simliklariga oid ma’lumotlarni bundan bir necha yuz yillar ilgari yashagan mashhur allomalarimizning asarlarida uchratamiz. jumladan, abu rayhon beruniy 7 (973–1048) tabobatga bag‘ishlangan “кitob as-saydana fi t- tibb” nomli asarida diyorimizda o‘sadigan juda ko‘p dorivor o‘simliklar haqida ma’lumotlar bergan. abu ali ibn sino (980–1037) “tib qonunlari” va “kitob ush-shifo” nomli …

4 / 97

lmiy izlanishlar bilan bir qatorda darslik va boshqa asarlar yozishda o‘zlarining katta hissalarini qo‘shib kelishmoqda. hozirgi kunda respublikamizda o‘sadigan o‘simliklardan oqilona foydala nish va ularni muhofaza qilishga jiddiy e’tibor berilmoqda. o‘z bekistonda yo‘qolish xavfi ostida bo‘lgan o‘simlik turlari o‘z bekiston respublikasining «qizil kitob»iga kiritilgan (4-rasm). o‘z bekistonda «tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi» tashkil etilgan. tabiatni muhofaza qilish, uni asrab-avaylash, boyliklarini ko‘paytirish har bir kishining muqaddas burchidir. hech shubha yo‘qki, mak tab o‘quvchilari ham bu ishga o‘zlarining munosib hissalarini qo‘shadilar. 88 5-rasm. 1– bug‘doy; 2– g‘o‘za. 1 2 1. botanika fani nimalarni o‘rgatadi? 2. o‘simliklar tabiatda qanday ahamiyatga ega? 3. o‘simliklarning odamlar hayotida tutgan o‘rni nima lardan iborat? 4. o‘zbekistonda botanika fanining rivojlanishiga hissa qo‘shgan yana qaysi olimlarni bilasiz? 5-rasmda keltirilgan o‘simliklar odamlar hayo- tida qanday ahamiyatga ega ekanligini va ulardan qaysi maqsadlarda foydalanish mumkinligini mi- sollar yordamida tushuntirib bering. mevali daraxt yerga engashar, mevasiz daraxt ko‘kka tirmashar. oltin kosada toshib …

5 / 97

uli; 3–ko‘sagi; 4–ochilgan ko‘sagi. 2 3 4 1 1010 o‘simliklar dunyosi million yillar davomida turlicha iq- lim sharoitiga, tuproqqa va namlikka moslashib shakllangan. ularning organlari, ichki tuzilishi, ajoyib xossalari, xususan, hayotiy shakllari, yirik guli va mevasi, ildizi, salobatli shox- shab basi, umr boqiyligi, ayrim mayda jonzotlar bilan oziq- lanishi, kelgusi naslni o‘z bag‘rida voyaga yetkazib, mustaqil hayotga yo‘llanma berishi kabi irsiy belgilari bilan necha asr lardan beri odamlarni o‘ziga jalb etib kelmoqda (7-rasm). har bir o‘simlik turining o‘ziga xos ajoyib xossalari bor. o‘simliklarning xilma-xil ligini aks ettiruvchi misollar juda ko‘p. bularga seyshel orolidagi o‘n yillar mo baynida pishib yetiladigan, og‘irligi 25 kg ga yetadigan seyshel palmasi yong‘oqlari, tanasida 200 l gacha suv saqlaydigan mek sika kak tuslari, kanar orol larida 6000 yilgacha umr ko‘ ra digan ajdar daraxtlari, sumatra orolidagi diametri 1 m ga yetadigan rafl eziya kabi ulkan gullar misol bo‘ladi. bunday ajoyibot- 7-rasm. hasharotxo‘r o‘simliklar: 1– nepentеs (kuvacha); …

Want to read more?

Download all 97 pages for free via Telegram.

Download full file

About "botanika 5: umumiy o‘rta ta'lim maktablarining 5-sinf uchun darslik"

o‘. pratov, a. to‘xtayev, f. azimova «o‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent – 2015 o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinf o‘quvchilari uchun darslik sifatida tavsiya etgan to‘ldirilgan va qayta ishlangan to‘rtinchi nashri respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi savollar tabiatga sayohat topshiriqlar testlar maqol topishmoq qo‘shimcha ma’lumot laboratoriya mashg‘uloti darslikdagi shartli belgilar: (amaliy mashg‘ulotlar) uo‘k 85(075)811.512.133 kbk 28.5ya72 p 83 тaqrizchilar: sh. kenjayev – toshkent shahridagi 173-maktabning biologiya fani o‘qituvchisi, g.a. shaxmurova – nizomiy nomidagi tdpu «biologiyani o‘qitish metodikasi» kafedrasi mudiri, b.f.n., professor. pratov, o‘ktam. botanika 5: umumiy o...

This file contains 97 pages in PDF format (1.2 MB). To download "botanika 5: umumiy o‘rta ta'lim maktablarining 5-sinf uchun darslik", click the Telegram button on the left.

Tags: botanika 5: umumiy o‘rta ta'lim… PDF 97 pages Free download Telegram