o'zbek xalqining etnik shakllanishi

PDF 27 pages 4.7 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.7 MB

File type PDF

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

markaziy osiyo siv mavzu: o‗zbek xalqining etnik shakllanishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dots., a.xudayorov reja: 1. o‗zbek xalqining etnogenezi. 2. ―o‘zbek‖ atamasi. 3. o`zbekistonning milliy mustaqillik davridagi etnik holati va bu sohadagi o`zgarishlar 3 etnogenez masalalari, 0‘rta osiyo xalqlari, jumladan o‘zbek xalqining kelib chiqishi tarixi bo'yicha turli yillarda a.yu.yakubovskiy, s.p.tolstov, l.v.oshanin, a.n.bernshtam, t.k.xodjayov, lm.jabborov, k.sh.shoniyozov, a.a.asqarov kabi olimlar tadqiqot ishlari olib borganiar. etnogenez yoki birorta xalqning kelib chiqish tarixi masalalari tarix fanining yutuqlari bilan chambarchas bog'liqligi ko'pchilik tadqiqotchilar tomonidan e‘tirof etilgani ma‘lum. ammo tarix fanining boshqa yo'nalishlariga (arxeologiya, etnografiya, antropologiya va boshq.) nisbatan o'zbek xalqi etnogenezi hamon jiddiy tadqiqotlar talab etadi. xix-xx asr boshlarida olib borilgan tadqiqotlar nisbatan samarali bo'lishiga qaramay ular ham xalqlarning kelib chiqishi, madaniyati va tillaridagi o'xshashlik sabablari va mohiyatini to‗la ochib bera olmadi. etnogenez (etno…va …genez) – xalqning kelib chiqishi. etnogenez ilgaridan mavjud bo‘lgan bir necha etnik birlashmalar asosida yangi etnos(elat)ning vujudga kelishiga aytiladi. …

2 / 27

rixiy adabiyotlardan bizga ma‘lumki, xalqlar haqidagi fanga bundan 2,5 ming yil ilgari oadimgi yunonistonda asos solingan. shuning uchun bam zamonaviy fanda yunon tilidan olingan so'zlar ko‗p uchraydi. bunday so‘zlarni xalqlar haqidagi fanlarda ham uchratish mumkin. qadimgi yunonlarda ―xalq― tushunchasini ifodalovchi bir necha so'zlar bo'lgan. shulardan biri “demos” bo'lib, bu so'z orqali aholining asosiy qismi tushunilgan (―demokratiya‖ - ―xalq hokimiyati‖, ―demografiya‖ - ―xalqlarni ta‘riflash‖ va boshq.). shunday so'zlardan yana biri ―etnos‖ bo'lib aynan tarjimasi ―xalq‖ demakdir. etnografik tadqiqotlar natijalariga ko‗ra, har qanday etnos o'z shakllanishining dastlabki pallasida bir-biri bilan iqtisodiy jihatdan o'zaro bog'liq odamlar jamoasidan iborat bo'ladi. 6 ta‘kidlash joizki, xalqlarning kelib chiqishi tarixini organishda ijtimoiy-gumanitar fanlarda «etnik birlik» va «etnos» atamalari ishlatiladi. etnik birlik - ma‘lum bir ijtimoiy tuzumda, tabiiy-tarixiy taraqqiyot jarayonida vujudga kelgan ijtimoiy va etnik uyushmadir. ularning sinonimi esa etnosdir. ammo, etnik birlik «xalq» tushunchasiga nisbatan ma‘no jihatdan aniq tushunchadir. etnos atamasi, ya‘ni xalq juda keng ma noda …

3 / 27

gan. fanda etnik birlikning uch bosqichi, ya’ni uch turi mavjud: qabila, elat (xalq) va millat. ketma-ket kelgan bu atamalar turli davrda vujudga kelgan bo'lib, ular o‘z davriga xos xususiyatlari bilan bir-biridan farqlanadi. 8 «elat» atamasi turkiy va forsiy tilli aholi o‘rtasida qabila, qabila ittifoqi, davlat yoki ma’lum hudud aholisiga nisbatan «xalq» atamasi o'rnida ishlatib kelingan. shuning uchun «elat» atamasi turkiy va forsiy til muhiti hukmron doirasida yaratilgan og‘zaki yer egali manbalarda uchraydi. keyinchalik, o‘troq hayot uzoq vaqt kundalik turmush tarziga aylangan etnik birliklar uyushmasiga nisbatan «xalq» atamasi «el», «clat» o'rnida ishlatib kelinadi. 9 etnografik guruh - ma‘lum bir etnosning ajralmas qismi, uning tarkibidagi bo'linmalaridan biri bo‗lib, o'ziga xos lahjasi, xo'jalik faoliyati, turmush tarzining ba‘zi bir tomonlari bilan muayyan elatdan farq qiladi. etnografik guruh deb, odatda bir qabila yoki elatning boshqa yerga borib, ikkinchi bir xalq tarkibiga hali mutlaqo singib ketmay, balki u birga yashab kelayotgan etnik birlikka aytiladi. tarixdan bizga …

4 / 27

i avesto xitoy va xind manbalarida skiflar massaget sak dai (daxlar) saklar xaumvaraka tigraxaudaa tiay-tara darayya shak tat daxiylar ko‘chmanchi qabilalar saki ko‘chmanchi xalqlar nomlari 12 o‟rta osiyo aholisining etnik tarkibi baqtriyaliklar -surxondaryo -qashqadaryo, qisman zarafshon -amudaryoning yuqori oqimi - janubiy tojikiston -shimoliy afg‘oniston sug‟diylar -samarqand -qashqadaryo - navoiy - buxoro viloyati -tojikiston hududining so‘g‘d viloyati xorazmliklar -amudaryo quyi oqimi -qoraqalpog‘iston -xorazm -toshovuz viloyati parkanaliklar farg‘ona vodiysi saklar massagetlar -kaspiy dengizining sharqi (qoraqum) -amudaryo va sirdaryoning quyi oqimi saka -tigraxauda ―uchli qalpoq kiyib yuruvchi saklar‖ -amudaryoning quyi oqimi -toshkent viloyati - janubiy qozog‘iston saka-tiya-tara-darayya ―daryoning narigi tomonida yashovchi saklar‖ -orol dengizi bo‘ylari -sirdaryoning quyi oqimi -kaspiy shimoli -ural tog‘ oldi mintaqasi saka-xaumovarka ―xaumoni tayyorlovchilar‖ -murg‘ob vodiysi - amudaryoning yuqori oqimi - oloy - farg‘ona vodiysi 14 maʼlumotlarga ko‘ra, “oʻzbeklar” atamasi ilk bor viii asrda oʻrxun- enasoy bitiklarida “oʻgʻuz beklari” tarzida ishlatilgan. etnonim sifatida "oʻzbeklar" atamasi oʻzbekxon (1313-1341) hukmronligidan boshlab, oltin …

5 / 27

oiri turdiy farogʻiy (1640-1699) oʻzbekiston atamasini birinchi boʻlib sheʼrga solgandi: dur ahdu, tang chashmu, besaru yaʼjuj vaz, muxtalif mazhab, guruhi oʻzbekistondur bu mulk... joyi islomu musulmonligʻ, farogʻiy, istama, poytaxti kishvari subhonqulixondur, bu mulk. toʻgʻri, bu oʻrinda oʻzbekiston nomi bugungidek faxru iftixor, gʻurur bilan emas, bir muncha tanqid va istehzo bilan tilga olinsa-da, shu satrlarning oʻzi vatanimiz nomi nari borsa bir asrlik tarixga ega, degan puch daʼvolarni inkor etishga kifoya qiladi. ma'lumot uchun 1735-yilda nyurnbergda nashr etilgan xarita muallifi gollandiyalik kartograf avraam maas pyotr i saroyida xizmat qilgan ўзбек халқи тарихий аждодлари бехистун қоясидаги тасвирлар қадимги халқлар 1. кўчманчи ва ўтроқ бўлинган 2. хорезмликлар, согдийлар 3. бактрияликлар 4. европоид иркига мансуб бўлган шаркий-эрон тилида сўзлашган қадимги туркий халқларнинг тикланган қиёфалари ўзбек халқи этногенезининг босқичлари ii босқич i босқич iii босқич мил.ав iv-iii минг йилликлардан мил.ав. i минг йилликкача. - дастлабки этник қатлам - ўзбек халқининг тарихий аждодлари шаклланди мил.ав. ii-i асрлардан- …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek xalqining etnik shakllanishi"

markaziy osiyo siv mavzu: o‗zbek xalqining etnik shakllanishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dots., a.xudayorov reja: 1. o‗zbek xalqining etnogenezi. 2. ―o‘zbek‖ atamasi. 3. o`zbekistonning milliy mustaqillik davridagi etnik holati va bu sohadagi o`zgarishlar 3 etnogenez masalalari, 0‘rta osiyo xalqlari, jumladan o‘zbek xalqining kelib chiqishi tarixi bo'yicha turli yillarda a.yu.yakubovskiy, s.p.tolstov, l.v.oshanin, a.n.bernshtam, t.k.xodjayov, lm.jabborov, k.sh.shoniyozov, a.a.asqarov kabi olimlar tadqiqot ishlari olib borganiar. etnogenez yoki birorta xalqning kelib chiqish tarixi masalalari tarix fanining yutuqlari bilan chambarchas bog'liqligi ko'pchilik tadqiqotchilar tomonidan e‘tirof etilgani ma‘lum. ammo tarix fanining boshqa yo'nalishlar...

This file contains 27 pages in PDF format (4.7 MB). To download "o'zbek xalqining etnik shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek xalqining etnik shakllan… PDF 27 pages Free download Telegram