epiteliy to‘qimasi

PPTX 32 pages 215.1 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 215.1 KB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

epiteliy to‘qimasining umumiy xarakteristikasi va klassifikatsiyasi epiteliy to‘qimasining umumiy xarakteristikasi va klassifikatsiyasi epiteliy to‘qimasi chegaralovchi to‘qima bo‘lib, tana yuzasini, hazm qilish nayining, nafas va siydik chiqarish yomlarining ichki yuzasini qoplab turadi. jigar, me’da osti bezi va shuningdek organizm- dagi boshqa ko‘pgina bezlarning tarkibiga kiradi. seroz pardalar ham epiteliy bilan qoplangan. epiteliy to‘qimasi himoya, sekretor, so‘rish va ekskretor funksiyalarni bajarishga moslashgan. ichak bo‘sh- lig‘ida fermentlar ta’sirida parchalangan oqsil, uglevod, yogclar mono- merlar holida hamda suv va mineral tuzlar ximus tarkibidan ichak epitelial hujayralari orqali qon yoki limfaga so‘riladi. modda alma- shinish natijasida hosil bolgan qoldiq mahsulotlar ham epiteliy hujay- ralari orqali organizmdan tashqariga chiqariladi (ekskretsiya). ekskretsiya asosan o‘pkada (karbonat angidrid va qisman suv ajraladi), buyrakda (mochevina, siydik kislotasi ajraladi), terida (ter bilan suv va 5-10 foiz mochevina ajraladi) kechadi. epiteliy to‘qimasi chegara to‘qima bomganligi uchun u o ‘zining ostida joy lashgan tocqimalarni turli ta’sirlardan (kimyoviy, mexanik) himoya qiladi. jarohatlanmagan teri epiteliysi …

2 / 32

boshqa to‘qimalardan farq qiladigan umumiy belgilari ham mavjud. epiteliy to‘qimasi zich joylashgan plast holidagi hujayralar to‘plamidan iborat, hujayralararo modda deyarli bo’maydi. 2. yepiteliy to‘qimasi doimo bazal membranada yotadi. 3. epiteliy hujayralari bazal membranada joylashganligi uchun ular qutbli differensiallash xususiyatiga ega. epiteliy hujayralarining apikal va bazal qismlari tafovut etilib, bu qismlar tuzilishi va funksiyasi bilan bir-biridan farq qiladi. 4. epiteliy to‘qimasida qon tomirlar boimaydi, hujayralar bazalmembrana orqali biriktiruvchi to‘qimadan difiuz yo’li bilan oziqlanadi. 5. epiteliy to‘qimasi yuqori darajada qayta tiklanish xususiyatiga ega. epiteliy kelib chiqishi, tuzilishi va funksiyasi jihatidan bir necha marta klassifikatsiya qilingan, shulardan keng tarqalganlari morfofunk- sional va filogenetik klassifikatsiyalardir. filogenetik klassifikatsiya bo‘yicha piteliy to‘qimasi 5 ga bo’linadi: 1) teri epiteliysi; 2) ichak epiteliysi; 3) buyrak epiteliysi; 4) selomik epiteliy; 5) ependimoglial epiteliy terining epiteliy to’qimasi ko‘p qavatli boilb, himoya funksiyasini bajaradi. ichakning epiteliy to'qimasi bir qavatli bo’lib, himoya va so‘rish funksiyasini o'taydi. buyrakning epiteliy to'qimasi bir qavatli bo‘lib, …

3 / 32

nkaga faqat pastki qavat hujayralari tegib turadi. bir qavatli epiteliy o‘z navbatida bir qatorli va ko‘p qatorli boiadi bir qatorli epiteliyda hamma hujayralar bir xil balandlikka ega boiib, ularning yadrolari bir tekislikda joylashadi. ko‘p qatorli epiteliyda hamma hujayralar bazal membra- naga tegib tursa ham, ular bir xil katta-kichiklikda emas va yadrolari turli tekislikda yotadi. ko‘p qavatli yassi epiteliy muguzlanuvchi va muguzlanmaydigan bo‘ladi. yuqori qavat hujayralari muguz tanachalarga aylanuvchi ko‘p qavatli epiteliy muguzlanuvchi epiteliy deb ataladi. muguzlanish jarayoni kechmaydigan, ya’ni muguz tangachalar hosil bo'lmaydigan ko‘p qavatli epiteliy muguzjanmay- digan epiteliy deb ataladi. ko‘p qavatli epiteliyning maxsus turi o ‘zgaruvchan epiteliydir. bu epiteliy ba’zi a’zolaming (masalan, siydik qopchasi) devorining cho‘zilgan yoki cho‘zilmaganligiga qarab o ‘z ko'rinishini o‘zgartirib turadi va shuning uchun ham о ‘zgaruv- chan epiteliy deb ataladi. epiteliy to’qimasining hujayralari turli xil shaklda bo‘ladi. masalan, yassi, kubsimon, silindrsimon va maxsus tuzilmalari bilan boshqa to‘qimalaming hujayralaridan farqlanib turadi. hujayralarning differensiallanishi natijasida maxsus …

4 / 32

bir qavatli bir qatorli epiteliy. bu epiteliy tuzilishini ta’riflanganda ko‘pincha «bir qatorli» termini tushirib qoldiriladi va faqat «bir qavatli epiteliy» deb yuritiladi. hujayralaming shakliga qarab bir qavatliyassi, kubsimon, silindrsimon yoki prizmatik epiteliylar tafovut qilinadi. mezoteliy tanaliing ikkilamchi bo4shlig‘i yoki selom bo‘shlig‘ini hosil qiluvchi mezodermaning hosilasidir. mezoteliy seroz pardalar — plevra va qorin pardasining pariyetal va visseral varaqlarini, yurak oldi xaltachasi devorlarini qoplab turadi. mezoteliy hujayralari (masalan, charvining yaxlit preparati) ust tomondan qaraganda notekis chegarali va turli shaklda ekanligi yaqqol ko‘rinadi. bu hujayralaming ikki yoki uchta yassilashgan yadrolari bo'lib, ular joylashganjoybiroz bo‘rtib turadi. elektron mikroskopik tekshirishlar natijasida yassi epiteliy hujayralarining qorin bo‘shiig‘iga qaragan erkin yuzasida mikrovorsinkalar borligi aniqlandi. mikrovorsinkalar mezoteliy yuzasini ancha kengay- tiradi. hujayralar bir-biri bilan desmosomalar yordamida bogmanadi. mezoteliy yuzasi silliq bomganligi sababli ichak peristaltikasida, yurakning qisqarishi, o ‘pkaning nafas ekskursiyasida, organlaming sirpanma harakatlarida muhim rol o ‘ynaydi, hamda organlaming o‘zaro yopishib qolmasligini ta’minlaydi. bundan tashqari, mezoteliy hujayralari fagotsitoz …

5 / 32

toneal) suyuqligida muallaq holatda uchraidi. ajralib tushgan hujayralar o’mini qo‘shni hujayralar surilib to‘ldiradi. ularning atrofida esa boshqa hujayralaming bomishini ko‘rish mumkin. mezoteliyning shikastlangandan keyingi qayta tiklanishi turli xil umurtqalilarda turlicha bomadi. masalan, sut emizuvchi hayvonlarda mezoteliyning shikastlanishi seroz pardalami yallig‘lanishga olib keladi. bu paytda hujayralar shishib, ular orasidagi bog‘lanish bo‘shashadi va hujayralar degenerativ o‘zgarishlarga uchrab ajralib tushadi. shikastlangan joyning yonida hujayralarning mitoz bo‘linishi ko4rinadi va pirovardida ko4p yadroli hujayralar paydo bo‘iadi. hujayralarning shikastlangan joyga sekin-asta surilishi natijasida ajralib tushgan hujay- ralar o‘mi to’lib boradi. patologik holatlarda esa ajralib tushgan hujay- ralar o ‘mida teshikchalar hosil bomadi va ular stomatalar deb ataladi. bir qavatli kubsimon epiteliy. buyrak kanalchalarida, bezlarning chiqaruv naylarida, kichik bronxlarda uchraydi. terminal bronxiolani qoplagan kubsimon hujayralarning apikal qismida kiprikchalar kolrinadi. buyrak kanalchalarining devorida joylashgan hujayralarning apikal qismida esa jiyak bo‘lib, u barmoqsimon o‘simtalardan — mikrovorsinkalardan tuzilgan, ular so‘rilish yuzasini kengaytiradi. bir qavatli silindrsimon yoki prizmatik epiteliy asosan hazm …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "epiteliy to‘qimasi"

epiteliy to‘qimasining umumiy xarakteristikasi va klassifikatsiyasi epiteliy to‘qimasining umumiy xarakteristikasi va klassifikatsiyasi epiteliy to‘qimasi chegaralovchi to‘qima bo‘lib, tana yuzasini, hazm qilish nayining, nafas va siydik chiqarish yomlarining ichki yuzasini qoplab turadi. jigar, me’da osti bezi va shuningdek organizm- dagi boshqa ko‘pgina bezlarning tarkibiga kiradi. seroz pardalar ham epiteliy bilan qoplangan. epiteliy to‘qimasi himoya, sekretor, so‘rish va ekskretor funksiyalarni bajarishga moslashgan. ichak bo‘sh- lig‘ida fermentlar ta’sirida parchalangan oqsil, uglevod, yogclar mono- merlar holida hamda suv va mineral tuzlar ximus tarkibidan ichak epitelial hujayralari orqali qon yoki limfaga so‘riladi. modda alma- shinish natijasida hosil bolgan qoldiq mahsulotlar ham...

This file contains 32 pages in PPTX format (215.1 KB). To download "epiteliy to‘qimasi", click the Telegram button on the left.

Tags: epiteliy to‘qimasi PPTX 32 pages Free download Telegram