xorazmiyning "muhabbatnoma" asari

DOCX 6 sahifa 24,5 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 24,5 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

5.1. xorazmiyning «muhabbatnoma»asari, uning badiiyati xorazmiy o'zbek mumtoz adabiyotining yirik namoyandalaridan biridir. bu iste’dodli ijodkoming hayoti va faoliyati, adabiy merosi haqidagi ma’lumotlar juda kamy etib kelgan. shoiming hozircha bizga ma’lum yagona asari «muhabbatnoma»ning muqaddima va xotimasida uning shaxsi qisman bo'lsa-da, o'quvchiga tanishtiriladi. shuningdek, adabiyotshunos n.mallayevning qayd etishicha, shoiming «muhabbatnoma» asariga ilova qilingan she’riy «hikoyat» ham mavjud bo'lib, unda ijodkoming sharq mamlakatlariga sayohatga chiqqanligi, jumladan, rum va tayfundan o'tib, bir do'sti bilan shomga safar qilganligi haqida ma’lumot beriladi xorazmiyning «muhabbatnoma» asari juda ko‘p sharqshunos olimlaming e’tiborini o‘ziga qaratadi. jumladan, a. m.samoylovich, m.f.ko'prulizoda, am.shcheibak kabi horijiy tadqiqotchilar bu borada qiziqarii ilmiy izlanishlar olib borishdi. shuningdek, o'zbek adabiyotshunoslaridan s.qosimov 195o yilda xorazmiy ijodi bo‘yicha nomzodlik disseitatsiyasini himoya qildi. bulaidan tashqari, n.mallayevning «o‘zbek adabiyoti tarixi»da va boshqa manbalarda shoir haqida ma’lumot beriladi. xorazmiy ijodkoming taxallusi bo‘lib, uning nomi hamon ma’lum emas. «muhabbatnoma»da mazkur taxallus bir necha o'rinlarda keltiriladi. chunonchi, asar xotimasidagi quyidagi baytlarda uning …

2 / 6

r hijriy 754 yilda (melodiy 1353-1354 yillaming qish faslida) sirdaryo atrofida yozilgan. «muhabbatnoma» oltin o‘rda hukmdorlaridan bo‘lgan muhammad jonibekning (1342-1357) sirdaryo muzofotidagi amaldori muhammadxojabekning taklifi bilan qish faslida ijod etilganligi asarda shoir tomonidan quyidagicha bayon etilgan: ko'rinadiki, «shakartek til bila olamni tut»gan xorazmiy «muhabbatnoma»gacha ham badiiy ijod bobida yetarli tajribaga ega qalamkashlardan biri edi. ikki tilni ham (forsiy va turkiy) hayotdan olgan zavqini badiiy va ravon ifodalash darajasida bilgan shoir dastlab zamona zayliga ko‘ra, forsiyda qalam tebratdi. parchada muhammad jonibek tilidan keltirilgan ishoraga muvofiq «muhabbatnoma» uning turkiydagi dastlabki asari bo'lib chiqadi. fikrimizcha, bu badiiy uslub qirrasining satrdagi jilosi bo‘mog‘i lozim. aslida esa xorazmiy «muhabbatnoma»ga qadar ham turkiyda she’riar yaratgan ko‘rinadi. chunki muayyan tajribaga ega bo'lmay turib, bunday yirik she’riy asami bunyod etishni tasawurga sig‘dirish dushvordir. shayx sa’diy «guliston»ining sayfi saroyi tomonidan qilingan (139o-1391) tarjimasining leyden universiteti kutubxonasida saqlanayotgan bir qo'lyozmasi tarkibida xorazmiy taxallusli shoiming quyida matni ko'chiriladigan turkiy g‘azali uchraydiki, …

3 / 6

914 yilda) kitobat qilingan. bu nusxada mustaqil mazmunga ega bo'lgan «xikoyat» asari ilova taizida keltiriladi. «muhabbatnoma» ning xx asrda chop bo'lgan turli majmua va daisliklaxga kiritilgan parchalari uchun arab yozuvidagi o'sha nusxasi asos qilib olingan. mazkur nusxadagi «muhabbatnoma» unga ilova qilingan she’riy «xikoyat» bilan biigalikda, 473 baytdan tarkib topgandir. xorazmiyning «muhabbatnoma» asari muayyan an’analaiga ko'ra, alloh hamdi bilan boshlanadi. shundan so'ng shoir muhammad xo'jabek bilan ko'rishganini bayon qiladi va ikki turkiy hamda bir forsiy g'azal keltiradi. bulardan keyin «muhabbatnoma»dan o'rin olgan masnaviy-«muhammad xo'jabek madhi» hamda «vasful-hol aytur» kabi fasllar berilgan bo'lib, bular asaming muqaddimasini tashkil etadi. asosiy qism nomalardan tashkil topgan. shoir «muhabbatnoma» muqaddimasida quyidagi masnaviyni keltirib, maqsad-muddaosini o'quvchilari bilan baham ko'radi: kitobat boshladim, anjoma yetgay, «muhabbatnoma» misr-u shomga yetgay. bu xon uzra saloyi oma qildim, «muhabbatnoma»ni o‘n noma qildim. qiloyin ikki bobin porsiy ham kim, atlas to‘n yaroshur bo‘isa mu’lam. burun alqissa, bek madhin ayoyin ush andin so‘ngra noma …

4 / 6

sar fard bilan yakun topadi. prof. n. mallayev fikricha, birinchi noma taiidbida kelgan g‘azal muhammad xo'jabek tilidan aytilgan ko‘rinadi (mallayev n. o‘zbek adabiyoti tarixi. toshkent, 1976, 23o-bet). shunday qilib, «muhabbatnoma» noma, masnaviy, g‘azal, qit’a, madhiya kabi janr namunalaridan tarkib topadi. «muhabbatnoma» haqida fikr bildirgan aksariyat mualliflaming ishlarida ayrim munozarali mulohazalar ham nazaiga tashlanadi. bunday bahsli o‘rinlar asaming forsiy nomalari, ayniqsa, o‘n birinchi maktubiga tegishlidir. ko‘pchilik mualliflar o‘n birinchi maktubning uslub va vaznida asar tarkibidagi o‘n nomaga nisbatan qandaydir «begonalik» va «saktalik» ko'rishadi. aslida esa «muhabbatnoma»ning turkiy hamda forsiy maktublari o'rtasida hech qanday mazmuniy va uslubiy tafovut nazarga tashlanmaydi. turkiy hamda forsiy misralar qiyosiy o‘rganilganda yuqoridagi fikrga to‘la qanoat hosil qilish mumkin. xorazmiy ayrim forsiy misralami turkiyda va aksincha, turkiy satrlami forsiyda aynan berishga harakat qilgan. aslida yuqoridagi «shubhalar»ning negizi asar boshidagi «о‘п» bilan xotimadagi «o‘n bir»ga kelib taqaladi. muallifning bunday tabiiy ishoralarini bu qadar ishonchsizlik bilan qabul qilish esa yaramaydi. …

5 / 6

tim, qabuliyat yo‘q erkan, salo urdim, salohiyat yo‘q erkan. riyozat bahrig‘a soldim o‘zumni, iborat silkig‘a tortim so‘zumni. tilimda so‘z, alimda xoma bo‘ldi, «latofatnoma» ham o‘n noma bo‘ldi (o‘sha kitob, 411-bet) ko'rinadiki, xo‘jandiy «muhabbatnoma»ning o‘n nomadan iborat bo'lgan nusxasiga javob yozgan. shu o'rinda badiiy ijod tajribasida tez-tez ko'zga tashlanadigan o‘z-o‘zini tahrir hodisasini e’tibordan soqit qilmaslik lozim. asar birinchi tahririni nihoyasiga yetkazgan muallif matnni jiddiy nazardan o'tkazarkan, uning mulammaligiga (ikki til bilan bog‘liq ranginlikka, shir-u shakaiga) yanada quwat berish maqsadida forsiy zabondagi o‘n birinchi nomani qo‘shganligi shak-shubhasizdir. xorazmiy «muhabbatnoma»ni alloh hamdi bilan boshlarkan, sharq mumtoz adabiyoti an’analariga sadoqat saqlaydi va parvardigoming yaratuvchanlik bilan aloqador fazilatlarini ko'rkam badiiy libosda beradi. shu bilan bir qatorda, buyuk bunyodkor mo‘jizaisi bilan vujudga keltirilib, ilohiy ruhdan jon baxsh etilgan inson go‘zalligini ulug'lash ham muallif diqqat markazida turadi. nomalar asaming yetakchi janri bo‘lib, ular oshiqning o‘z ma’shuqasiga yo'llangan she’riy maktublaridir. ularning o‘ntasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ma’shuqaga murojaat bilan boshlanadi. faqat …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xorazmiyning "muhabbatnoma" asari" haqida

5.1. xorazmiyning «muhabbatnoma»asari, uning badiiyati xorazmiy o'zbek mumtoz adabiyotining yirik namoyandalaridan biridir. bu iste’dodli ijodkoming hayoti va faoliyati, adabiy merosi haqidagi ma’lumotlar juda kamy etib kelgan. shoiming hozircha bizga ma’lum yagona asari «muhabbatnoma»ning muqaddima va xotimasida uning shaxsi qisman bo'lsa-da, o'quvchiga tanishtiriladi. shuningdek, adabiyotshunos n.mallayevning qayd etishicha, shoiming «muhabbatnoma» asariga ilova qilingan she’riy «hikoyat» ham mavjud bo'lib, unda ijodkoming sharq mamlakatlariga sayohatga chiqqanligi, jumladan, rum va tayfundan o'tib, bir do'sti bilan shomga safar qilganligi haqida ma’lumot beriladi xorazmiyning «muhabbatnoma» asari juda ko‘p sharqshunos olimlaming e’tiborini o‘ziga qaratadi. jumladan, a. m.samoylovich, m....

Bu fayl DOCX formatida 6 sahifadan iborat (24,5 KB). "xorazmiyning "muhabbatnoma" asari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xorazmiyning "muhabbatnoma" asa… DOCX 6 sahifa Bepul yuklash Telegram