alkanlar. olinishi, fizik va kimyoviy xossalari

PPTX 15 pages 385.2 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 385.2 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

алканлар (сnh2n+2) alkanlar. olinishi, fizik va kimyoviy xossalari алканлар (сnh2n+2) uglerod atomlari o’zaro bir-biri bilan oddiy kovalent (-bog’) bilan bog’langan va qolgan valentliklari vodorod bilan to’yingan organik birikmalarga to’yingan uglevodorodlar- alkanlar deb ataladi. toyingan uglevodorodlarda uglerod atomlari birinchi valentlik holatida (sp3- gibridlangan holatda) bo’lib, uglerod zanjirini hosil qilishda sarf bo’lmagan valentlik birliklari vodorod atomlari bilan to’la to’yingan bo’ladi. shuning uchun ular to’yingan uglevodorodlar deb ataladi. to’yingan uglevodorodlar cnh2n+2 umumiy formulaga muvofiq keladigan gamologik qatorni hosil qiladilar. bu yerda n=1,2,3 … va h.o. butun son. ratsional nomenklatura. xix asrning birinchi yarmidan boshlab racional (lotincha «ratio» aql, idrok, fikr so`zidan olingan) nomenklatura qo`llanila boshlandi. bu nomenklaturaga asosan barcha to`yingan uglevodorodlar metanning hosilalari, ya`ni metan moleklasidagi bir yoki bir necha vodorod atomlarining uglevodorod radikallariga almashinishidan hosil bo`lgan moddalar deb qaraladi. uglevodorodni nomlash uchun markaziy atom bilan bevosita bog`langan barcha uglevodorod radikallarining nomi oddiydan murakkabga qarab, oxiriga «metan» so`zi qo`shib aytiladi. agar bir necha …

2 / 15

deb qabul qilinadi va bu zanjirning nomerlanishi yon zanjir yaqin turgan tomondan boshlanadi. masalan: 2-metil –4- metoetilgeptan 1960 yilda organik moddalarning iupac (international union of pure applied chemistry) yoki iyupak (sof va amaliy ximiya halqaro ittifoqi) komissiyasi tomonidan ishlab chiqilgan yangi nomenklaturasi e`lon qilindi. bu nomenklaturada jeneva nomenklaturasi takomillashtirilgan, ya`ni u tartibga solingan va unga ayrim tuzatish hamda qo`shimchalar kiritilgan. sistematik nomenklatura n-butan izobutan n-pentan izopentan neopentan izomeriyasi. metan, etan va propanning izomeri yo`q. lekin butanda uglerod atomlari o`zaro ikki xil, pentanda uch xil, tartibda birikishi mumkin. demak, butan ikki, pentan esa uchta izomerga ega. olinishi. a) tabiiy birikmalardan ajratib olish. b) sanoat usuli. 1. sanoatda to’yinga n uglevodorodlarni сo va vodoroddan, neftni krekinlab, to’yinmagan uglevodorodlarga vodorod biriktirib olish mumkin. ko‘mirni katalitik gidrоgеnlash 2. tоshko‘mir yoki qo‘ng‘ir ko‘mirni 450-4700c harоrat va 250 atm bоsimda temir katalizatоri ishtirоkida vоdоrоd bilan gidrоgеnlaganda suyuq alkanlararalash masi hosil bo‘ladi. nc +( n+1)h2 cnh2n+2 3. …

3 / 15

dlarning galogenli – yodli, bromli ayrim hollarda esa xlorli hosilalari (galoid alkillar)ga natriy metali ta’sir ettirish orqali amalga oshiriladi. viyurs reaksiyasi. agar reaksiya uchun har xil tuzilishga ega bo’lgan galoid alkillar olinsa, uch xil uglevodorodlarning aralashmasi hosil bo’ladi, ya’ni bu reaksiyaning mexanizmini rus olimi p.p. sharigin o’rgangan bo’lib, bunga ko’ra reaksiya ikki bosqichda boradi: dastlab galoid alkil natriy metali bilan oraliq mahsulot natriy organik birikmani hosil qiladi: oraliq mahsulot galoid alkilning ikkinchi molekulasi bilan ta’sir etib to’yingan uglevodorodlarni hosil qiladi: kimyoviy xossalari. to’yingan uglevodorodlar kimyoviy jihatdan deyarli inert birikmalar bo’lib, tegishli sharoit yaratilgandagina parchalanish va almashinish jarayonlariga kirisha oladilar. galogenlash. to’yingan uglevodorodlar galogenlar bilan yorug’lik ta’sirida reaksiyaga kirishadilar. reaksiya ftor bilan portlash (ayrim hollarda xlor bilan ham) orqali sodir bo’ladi. metanni xlorlash reaksiyasi: to’yingan uglevodorodlarni yorug’lik ta’sirida (foto kimyoviy) xlorlash reaksiyasi radikal zanjirli mexanizm bilan borishi isbotlangan. n.n. semenov metanni xlorlash reaksiyasi mexanizmi quyidagicha borishini tavsiya etgan: bromlash reaksiyasi xlorlashga …

4 / 15

dlar bilan oson, faqat birlamchi uglerod atomlarigina bo’lgan uglevodorodlar bilan qiyinroq boradi. nitrolash. konsentrlangan nitrat kislota alkanlarga past haroratda ta’sir etmaydi. yuqori haroratda esa ularni oksidlab yuboradi. alkanlarni nitrolash suyultirilgan (13-40% li) nitrat kislota bilan yuqori haroratda (175-5500c) olib boriladi (konovalov m.i. reaksiyasi). oksidlash. alkanlarga oksidlovchilar – havo kislorodi, kaliy permanganat, kaliy bixromat, kaliy xromat, nitrat kislota va boshqalar oddiy sharoitda ta’sir etmaydilar. yuqori haroratda esa ular uglerod-(iv)-oksidgacha oksidlab yuboradi. uchlamchi alkillarning peroksidi quyidagicha parchalanishi mumkin: ikkilamchi alkillarning peroksidlarni past haroratda (a) spirtlar va ketonlarga, yuqori haroratda (b) esa aldegidlar va spirtlarga parchalanadilar: birlamchi alkillarning peroksidlari ham yuqoridagilarga o’xshash parchalanadi. bunda -holatdagi vodorod yoki radikal uziladi. uglevodorodlarning yuqori haroratda parchalanishi. to’yingan uglevodorodlar harorat ta’siriga chidamli. metan 20000c dan keyingina uglerod bilan vodorodga parchalana boshlaydi: agar uglevodoroddagi uglerodlar soni toq bo’lsa, pachalanish natijasida kichik molekulyar massali etilen uglevodorodi, katta molekulyar massali to’yingan uglevodorod hosil bo’ladi. uglevodorodlarning suv bug’i ta’sirida parchalanishi. bu …

5 / 15

alkanlarga izоmеrlanadi. alkan mоlеkulasida uglеrоd atоmlarining sоni qancha ko‘p bo‘lsa, izоmеrlanish shuncha оsоn bоradi. masalan, 100оc da alcl3 ishtirоkida n-pеntan izоpеntanga aylanadi. 1867-yilda a.m.butlerov alkanlarda izomerlanish butandan boshlanishi va butannig 2 ta izomeri borligini taxmin qilib, izobutanni sintez qilgan to’yingan uglevodorodlarning ishlatilishi. to’yingan uglevodorodlar arzon sanoat xom ashyosi bo’lib, ular kimyo sanoatida turli birikmalarni olishda keng qo’llaniladi. bular orasida metanning ahamiyati g’oyat kattadir. etan, propan, butan va pentanlar sanoatda etilen va diyen uglevodorodlarini olishda ishglatiladi. suyuq uglevodorodlardan motor yoqilg’isi sifatida foydalaniladi. bular orasida izooktan – 2,2,4-trimetilpentanning ahamiyati katta. uning oktan soni 100 ga teng. sanoatda izooktan izobutilenga izobutanni katalizator ishtirokida biriktirib olinadi. katta molekulyar massaga ega bo’lgan alkanlar texnikada dizel yoqilg’isi sifatida, surkov moylari sifatida ishlatiladi. image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png image10.png image11.png image12.png image13.png image14.png image15.png image16.png image17.png image18.png image19.png image20.png image21.png image22.png image23.png image24.wmf image25.png image26.png image27.png image28.png image29.png image30.png image31.png image32.png image33.png image34.png image35.png …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alkanlar. olinishi, fizik va kimyoviy xossalari"

алканлар (сnh2n+2) alkanlar. olinishi, fizik va kimyoviy xossalari алканлар (сnh2n+2) uglerod atomlari o’zaro bir-biri bilan oddiy kovalent (-bog’) bilan bog’langan va qolgan valentliklari vodorod bilan to’yingan organik birikmalarga to’yingan uglevodorodlar- alkanlar deb ataladi. toyingan uglevodorodlarda uglerod atomlari birinchi valentlik holatida (sp3- gibridlangan holatda) bo’lib, uglerod zanjirini hosil qilishda sarf bo’lmagan valentlik birliklari vodorod atomlari bilan to’la to’yingan bo’ladi. shuning uchun ular to’yingan uglevodorodlar deb ataladi. to’yingan uglevodorodlar cnh2n+2 umumiy formulaga muvofiq keladigan gamologik qatorni hosil qiladilar. bu yerda n=1,2,3 … va h.o. butun son. ratsional nomenklatura. xix asrning birinchi yarmidan boshlab racional (lotincha «ratio» aql, i...

This file contains 15 pages in PPTX format (385.2 KB). To download "alkanlar. olinishi, fizik va kimyoviy xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: alkanlar. olinishi, fizik va ki… PPTX 15 pages Free download Telegram