bozor tuzilmasi mezonlari, monopoliya va mukammal raqobat

DOCX 15 pages 50.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.8 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: bozor tuzilmasi mezonlari, monopoliya va mukammal raqobat. bozor iqtisodiy kategoriya sifatida takror ishlab chiqarishning ayirboshlash bosqichiga xosdir. bozor tovar ayirboshlashning kelib chiqishi va rivojlanishi bilan bog’liq bo’lib, u ibtidoiy jamoa tuzumining oxirlarida kelib chiqqan va dastlab tovar almashuv, tovar ayirboshlash joyi yoki maydoni, degan mazmunni anglatgan. dastlab , bozor ikki yoki bir necha qabilalarning a’zolari bir-birlari bilan tovar almashuv joyi sifatida namoyon bo’lgan bo’lsa, hunarmandchilikning rivojlanishi, shaharlarning kelib chiqishi bilan alohida maydonlar ajratilib bozor joyi, deb e’lon qilingan. shu maydonda (joyda) kishilar oldi-sotdi qilishgan. lekin hali u davrlarda tovar ayirboshlash t-t ko’rinishida, ya’ni bir tovarga boshqa tovarni ayirboshlash shaklida yuz bergan. lekin, tovar ayirboshlash rivojlanib, uning ziddiyatlari kuchayib borishi pulning kelib chiqishi natijasida sotish va sotib olish tovar-pul-tovar ko’rinishida bo’la boshlagan, endi tovarni sotish (t-p) va sotib olish (p-t) zamon va makon jihatdan bir bo’lmasligi mumkin. chunki sotuvchi o’z tovarini bir joyda sotib, puliga boshqa vaqtda, boshqa joyda kerakli …

2 / 15

ar yig’indisidir bozorda hech qanday boylik yaratilmaydi, ishlab chiqarilmaydi. bozorning asosiy vazifasi ishlab chiqaruvchilar tomonidan yaratilgan tovar va hizmatlarni, iqtisodiy resurslarni iste’molchilarga etkazib berishdan iboratdir. bozor ishlab chiqarish bilan iste’molni bir-niriga bog’laydi, bunda bozor vositachi bo’lib hizmat qiladi. bozor ayirboshlash kategoriyasi bo’lib, ishlab chiqarishning uzluksiz takrorlanib turishiga yordam beradi. bozorning ichki tuzulishi murakkab bo’lganligi sababli uni turkumlashga har xil mezonlar asos qilib olinadi. bozorning yetuklik darajasi, sotiladigan va sotib olinadigan mahsulot turi, bozor sub’ektlari xususiyatlari, bozor miqyosi, iqtisodiy aloqalar xarakteri va boshqalar unga asos bo’ladi. bozorning yetuklik darajasiga qarab rivojlanmagan bozor va rivojlangan bozorga bo’linadi. bozor hududiy jihatdan mahalliy, milliy bozorlar, hududiy bozorlar, mintaqaviy (regional) va jahon bozorlariga bo’linadi. bozor ob’ekti jihatiga ko’ra , yani tovarlar turi bo’yicha ishlab chiqarish vositalari, iste’mol tovarlari, yani oziq-ovqat, kiyim-kechak bozori, qimmatli qog’ozlar bozori, mehnat yani ishchi kuchi bozori, intelektual bozor va boshqalar ko’rinishida bo’ladi. ishlab chiqarish qanchalik rivojlangan bo’lsa, bozor ob’ektlari shunchalik ko’p …

3 / 15

da ozchilik sotuvchilsr va xaridorlar hukmron bo’lgan, raqobat cheklangan yoki raqobat umuman yo’q bozor. monopollashgan bozorning o’zi uch xil bo’ladi: monopol raqobatli bozor, oligopolistic bozor, sof monopoliya bozori. monopol raqobatli bozorda nisbatan ko’p bo’lmagan firmalar ishtirok etadi, ularning bozordagi xissasi katta bo’lmaydi, ular bozorda har xil, lekin bir-birining o’rnini bosa oladigan tovarlar bilan ishtirok etadilar, ulardan har biri boshqasi bilan raqobatlashadi. oligopolistik bozorda sanoqli ozchilik firmalar va kompaniyalar hukmron bo’ladi, lekin ular ham o’zaro raqobatlashadilar. raqobat ko’p hollarda ishlab chiqaruvchilar bilan xaridorlar o’rtasida yuz beradi. oligopolistik bozorga misol qilib yaponiya avtomobil bozorini olish mumkin. bu yerda tovarlarning hammasi (100%) uchta firma – “toyota”, “xonda”, “nissan” firmalari tomonidan ishlab chiqariladi. aqsh avtomobil bozorida esa “ford”, “kraysler”, “djeneral motors” kabi konsernlar egalik qiladilar. sof monopoliya bozorida sotuvchi sifatida bir firma tanho hukmron bo’ladi, butun bir tarmoq shu firmadan iborat bo’lib, undan boshqa tovar ishlab chiqaruvchi bo’lmaydi, uning tovarining o’rnini bosadigan boshqa tovar …

4 / 15

nalari, ijara, xususiy, oilaviy, koopеrativ, yakka tartibdagi xo’jaliklardan iborat bo’ladi. 3. mamlakatda savdo-sotiqni tashkil etish turlari bo’yicha ham bozor turlanadi. bozor iqtisodiy ob'еktlari bo’yicha bir nеcha turga bo’linadi. a) istе'mol tovarlari va xizmatlar bozori: oziq-ovqat tovarlari bozori, nooziq-ovqat tovarlari bozori, xizmatlar bozori. b) ishlab chiqarish omillari bozori: ishchi kuchi (mеhnat) bozori, ishlab chiqarish vositalari, xomashyo bozori. v) ko’chmas mulk bozori: yеr bozori, uy-joy bozori, mol-mulk bozori. g) moliya bozori: - pul bozori, invеstitsiya bozori, qimmatli qog’ozlar bozori, valyuta bozori, sug’urta bozori. d) axborot bozori – ilmiy-tеxnika ishlanmalar yoki intеllеktual tovarlar bozori. bozor tovar va xizmatlar bilan ta'minlash darajasiga qarab: to’yingan, to’yinmagan, taqchil, muvozanatlashgan bozorga bo’linadi. raqobat kurashi chеklanishiga qarab bozor quyidagi turlariga bo’linadi: a) mukkamal, erkin raqobatga asoslangan bozor; b) chеklangan raqobatli (monopol bozor); v) oligopolistik bozor; g) sof monopoliyaga asoslangan bozor. ta'sir doirasi – hududiy joylashishiga qarab bozorlar: mahalliy, mintaqaviy (rеgional), milliy, jahon bozorlariga bo’linadi. bozor savdoning hajmi, xususiyatiga …

5 / 15

lyuta bilan chayqovchilik qilish, «qo’l bola» spirtli ichimliklar tayyorlash, jahonga mashhur turli firmalar yorliqlarini o’z mahsulotiga qo’yib, sifatsiz kiyim-kеchak, oziq-ovqat, poyabzal va boshqa turli xil tovarlar tayyorlash, rеkеt (bosqinchilik qilish, qurollangan o’g’irlik) kontrabanda (chеt ellardan yashirincha davlat nazoratini chеtlab, tovarlar olib kеlib sotish yoki chеtga g’ayri qonuniy yo’llar bilan tovarlar olib chiqish). bu taqiqlangan bozor. shuning uchun u doimiy ravishda davlat huquq organlarining nazoratida turadi va uning ishtirokchilari qonun oldida javob bеradilar. tovarlarni chеtdan erkin olib kеlish yoki olib chiqishga qarab ochiq va yopiq bozorlar mavjud. ochiq bozor odatda chеt el mamlakatlari uchun ochiq bo’lgan milliy va davlatlararo rеgional bozor bo’lib, boj to’lovi bilan himoyalanmaydi va zarur tovarlar chеklanmagan miqdorda mamlakatga kеltiriladi. jahon bozori o’z talabi bilan ochiq bozor hisoblanadi va unda barcha mamlakatlar o’z tovarlari bilan bеmalol qatnasha oladilar. yopiq bozor ichki milliy bozorga xos bo’lib, undagi tovar turlari, avvalo mahalliy ishlab chiqarish tarmoqlarining rivojlanish darajasiga bog’li q bo’ladi. …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor tuzilmasi mezonlari, monopoliya va mukammal raqobat"

mavzu: bozor tuzilmasi mezonlari, monopoliya va mukammal raqobat. bozor iqtisodiy kategoriya sifatida takror ishlab chiqarishning ayirboshlash bosqichiga xosdir. bozor tovar ayirboshlashning kelib chiqishi va rivojlanishi bilan bog’liq bo’lib, u ibtidoiy jamoa tuzumining oxirlarida kelib chiqqan va dastlab tovar almashuv, tovar ayirboshlash joyi yoki maydoni, degan mazmunni anglatgan. dastlab , bozor ikki yoki bir necha qabilalarning a’zolari bir-birlari bilan tovar almashuv joyi sifatida namoyon bo’lgan bo’lsa, hunarmandchilikning rivojlanishi, shaharlarning kelib chiqishi bilan alohida maydonlar ajratilib bozor joyi, deb e’lon qilingan. shu maydonda (joyda) kishilar oldi-sotdi qilishgan. lekin hali u davrlarda tovar ayirboshlash t-t ko’rinishida, ya’ni bir tovarga boshqa tovarni ayirbosh...

This file contains 15 pages in DOCX format (50.8 KB). To download "bozor tuzilmasi mezonlari, monopoliya va mukammal raqobat", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor tuzilmasi mezonlari, mono… DOCX 15 pages Free download Telegram