adabiy tur va janrlar

DOCX 5 pages 20.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.0 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

11-mavzu. adabiy tur va janrlar reja: 1. badiiy adabiyotni adabiy tur jihatdan tasniflash tamoyillari 2. adabiy turlar va ifoda shakllari 3. epos va epik janrlar tasnifi 4. drama va dramaturgik janrlar 5. lirika va g‘arbiy yevropada lirik janrlar 6. liro-epik janrlar tasnifi tayanch tusunchalar: adabiy tur, tamoyil, ifoda shakllari, epos, epik janrlar, drama, dramaturgik janrlar, lirika, lirik janrlar, liro-epik janrlar.i aflotun (mil. av. iv asr) “davlat qonunlar” kitobida adabiy turlar haqida ilk ma’lumot berilgan. bu ibtidoiy ma’lumotlar arastu hakimning “poetika” kitobida qat’iy qonunlashtirgan. arastu adabiy turlarga munosabatda mimefis nazariyasidan kelib chiqqan holda, uch adabiy turni farqlab ko‘rsatgan. san’at o‘xshatish unda inson o‘z tuyg‘ularini voqealar orqali ko‘rsatish eposdir. lirikada esa qalbning tabiiy tebranishlari aks ettirish kerak. lira asbobida kuylar tabiiy chalingani kabi. gegel ta’limotida esa tasnif asosiga obyekt va subyekt munosabati qo‘yadi. shundan kelib chiqib, epos obyektivlik (makon, o‘rin-joy)ni nazarda tutadi. lirika asosida subyekt yotadi va uning holati kechinmalari fikr va …

2 / 5

kanini, u uslub bilan ham, metod bilan ham jiddiy aloqadorlikda taraqqiy etayotgan kategoriya ekanini ta’kidlash lozim. badiiy adaboyotni turlarga ajratish, ya’ni asar tiplarini belgilash aflotun davridan boshlangani an’anaviy tarzda epos, lirika va dramadan iborat ekani e’tirof etiladi. aflotun “davlat” asarida bu adabiy tur farqini shunday tushuntirgan: birinchidan, (muallif) o‘z nomidan to‘g‘ridan to‘g‘ri gapirishi, xuddi difiramblardagi kabi; ikkinchidan, o‘z asarini qahramonlarining “nutq almashinish” ko‘rinishiga qurishi va bunda shoir so‘zlari aralash-masligi; uchinchidan, o‘z so‘zlarini asarda ishtirok etuvchi begonalar so‘zlari orqali aytishi mumkin”. suqrot asarlariga munosabatda aytilgan bu talqin keyinchalik asrlar davomida ad-tni turlarga ajratishda mezon vazifasini bajargan. aflotunning shogirdi arastu bu fikrlarni yanada izchilroq qilib davom ettirgan: “bu sohada asarlar yana aks ettirish usullari jihatidan ham bir-biridan farq qiladi. zotan bir xil narsani bir xil vosita b-n tasvirlagan holda yo muallif voqealarga aralashmay hikoya qilishi va o‘zini xuddi gomerday tutishi mumkin. yoki butun tasvir davomida muallif o‘zligicha qolishi yoxud barcha aks ettiriluvchilarni …

3 / 5

irlik va asoslarni uchratish mumkin, lekin deyarli hamma nazariy manbalarda uch adabiy tur – epos, lirika va drama tarzida (ayrim asarlarda ikkinchi va uchinchi adabiy tur ning o‘rni almashgan holda) qat’iylashgan. adabiy tajribada ayrim asarlarda ikki turga xos xususiyatlar jamlangani, mas., shelling “eposning drama bilan qo‘shilgan” shakli xususida so‘z yuritadi. bu holatni b.brext dramaturgiyasida kuzatgan mutaxassislar unga nisbatan “epik teatr” istilohini qo‘llashgan. ayrim janrlar, mas., doston, ballada va masalda lirik va epik asos birlashgani kuzatiladi. biroq yuqoridagi holatlar zinhor to‘rtinchi, yangi adabiy tur ni vujudga keltirmaydi. aksincha, ularning o‘zaro qorishig‘idan yangi “farzand” – janrlar tug‘ilgani qayd etiladi. xx asr ad-tida adabiy tur dan tashqari (ruscha: vnerodovыe) adabiy shakllar mavjudligi haqida ham kuzatishlar mavjud. bu istiloh rus olimlari tomonidan ocherk, esse janrlariga va “ong oqimi” kuzatilgan romanlarga nisbatan ham qo‘llanilmoqda. demak, adabiy tur ga an’anaviy munosabat b-n bir qatorda noan’anaviy tarzda ularni yangilashga, janrlar diffu-ziyasiga sabab bo‘ladigan mezonlar axtarishga ham intilish …

4 / 5

ida nasr va nazmning lug‘aviy ma’nolaridan kelib chiqib, nasrni “sochim” va nazmni “tizim” shakllarida tarzida ishlatgan. sharq mumtoz adabiyotida nasr va nazm shakllari o‘zaro farqlanar ekan, ularning ifoda yo‘sinidan kelib chiqib she’riy va nasriy janrlar farqlangan. epik janrlar. g‘arb klassik adabiyotida quyidagi epik janrlar farqlangan: epopeya, roman, qissa, hikoya, novella. epopeyada kopgina voqealar, rivoyatlar tushuniladi. unda qahramon xalq bo‘ladi. hozir u ikki ma’noda qollaniladi: 1. xalq eposi (dostonlari); 2. yirik hajmli bir necha kitobdan iborat kitob. roman xvii asrdan boshlab roman tilllari (italiyan, ispan, portugal, fransu) da yozilgan epik asarlar shu nom bilan yuritilgan. syujet nuqtayi nazardan ko‘p tarmoqli romaniy tafakkur ostiga quriladi. asosiy qahramonlari bir yoki bir nechta shaxs bo‘lishi mumkin; polifonik ko‘p ohangli harkterga ega bo‘lishi mumkin. jahon adabiyotida birinchi she’riy roman dantening “ilohiy komediya”. nasrda yozilgan roman servantesning “don kixot” asaridir. rus adabiyotida birinichi she’riy roman “yevgeniy onegin”, nasriy asar esa lermontovning “zamonamiz qahramoni” asari. qissa bir …

5 / 5

harakat birliklari sifatida nutq, imo-ishora va jismoniy harakatlar nazarda tutiladi. ifodadagi harakatning mazmuni, yo‘nalishi, shakllari va birliklaridan kelib chiqib, dramaturgiya bir necha janrlarni o‘z ichiga oladi. tragediya (fojea) dramaturgiyaning eng yuksak janri bo‘lib, voqealar oqimi shiddat bilan rivojlanadi, syujet elementlarida, xususan, ekspozitsiya va tugunda yechilishi lozim bo‘lgan masalalar kun tartibiga qo‘yiladi yoki prologda bo‘lajak voqealar rivojiga turtki beradigan alohida bir kichik voqea beriladi. tragediyada dastlabki ko‘rinishdayoq bo‘lajak fojeaning olis shabadalari esib turadi, voqea va harakatlar rivoji muallif ixtiyoridan tashqari fojea sari oqib boradi. ayrim hollarda asar so‘nggida fojea berishi shart emas, aksincha, prologda yoki dastlabki voqeada ko‘rsatilgan voqea sabablari asar davomida yechilishi mumkin. demak, tragediyaning asosida fojeaviylik yotadi. beliniskiy “poeziyaning tur va janrlarga bo‘linishi” asarida “drama poeziyaning gultoji bo‘lsa, tragediya dramaning gultojidir”- degan xulosaviy fikr bayon qilgan. dastlabki tragediyalar yunon adabiyotida esxil, evripid va sofoklga tegishli bo‘lib ular tragediyani janrlar otasi deb bilishgan. komediya – dramaturgik yana biri hisoblanib, u …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy tur va janrlar"

11-mavzu. adabiy tur va janrlar reja: 1. badiiy adabiyotni adabiy tur jihatdan tasniflash tamoyillari 2. adabiy turlar va ifoda shakllari 3. epos va epik janrlar tasnifi 4. drama va dramaturgik janrlar 5. lirika va g‘arbiy yevropada lirik janrlar 6. liro-epik janrlar tasnifi tayanch tusunchalar: adabiy tur, tamoyil, ifoda shakllari, epos, epik janrlar, drama, dramaturgik janrlar, lirika, lirik janrlar, liro-epik janrlar.i aflotun (mil. av. iv asr) “davlat qonunlar” kitobida adabiy turlar haqida ilk ma’lumot berilgan. bu ibtidoiy ma’lumotlar arastu hakimning “poetika” kitobida qat’iy qonunlashtirgan. arastu adabiy turlarga munosabatda mimefis nazariyasidan kelib chiqqan holda, uch adabiy turni farqlab ko‘rsatgan. san’at o‘xshatish unda inson o‘z tuyg‘ularini voqealar orqali ko‘rsatish eposd...

This file contains 5 pages in DOCX format (20.0 KB). To download "adabiy tur va janrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy tur va janrlar DOCX 5 pages Free download Telegram