radiatsiyaviy xavfsizlik

DOCX 15 pages 2.8 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

10-amaliy ish radiatsiya. radioaktiv zararlanishni aniqlash. '(2soat) ishdan maqsad: radioaktiv va dozimetrik nazorat asboblari bilan tanishish, ulardan foydalanish bo’yicha amaliy ko’nikmalar hosil qilish. mashgulot rejasi: 1. umumiy ma’lumotlar; 2. radioaktiv nurlanishlarni o’lchash va aniqlash usullari; 3. dozimetrik asboblarning tuzilishi va ishlash jarayoni. kerakli material va vositalar: “hayot faoliyati havfsizligi” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun o’quv materiallari va radiatsiyani aniqlovchi razvedka asboblari komplekti. 2000 yil 31 avgustda o’zbekiston respublikasi prezidenti tomonidan “radiatsiyaviy xavfsizlik to’g’risida” qonun qabul qilindi. qonun 5 bo’lim va 28 moddadan iborat bo’lib, qonunning asosiy maqsadi - radiatsiyaviy xavfsizlikni, fuqarolarning hayoti, sog’lig’i va mol-mulki, shuningdek, atrof-muhitni ionlashtiruvchi nurlanishning zararli ta’siridan muhofaza qilishni ta’minlash bilan bog’liq munosabatlarni tartibga solishdan iborat. yadro qurolining hamma turdagi portlashlarida quyidagi ta’sir etadigan omillar hosil bo’ladi. bular to’lqin zarbali (40-50 %), yorug’lik nurlanishi (30-40 %), radiatsiya to’lqini (5%), radioaktiv zarrachalar (15 %) va elektromagnit impulslar hisoblanadi. neytronli bomba portlaganda esa ajraladigan energiyaning 7-10% to’lqin zarbasiga, …

2 / 15

ylanishi) yoki massa sonining o’zgarishiga olib keladigan jarayon. yadrolarning bu aylanishi radioaktiv nurlanishlarning chiqishi bilan sodir bo’ladi. ular korpuskulyar va elektromagnit nurlanishlarga bo’linadi. yadro aylanishlarining ikki turi ma’lum - radioaktiv parchalanish va yadro reaksiyalari. radioaktiv parchalanishning quyidagi ko’rinishlari mavjud: alfa-nurlanish. alfa zarrachalarning havodagi harakat tezligi 20000 km/s, to’lqin uzunligi 3 dan 11 sm. gacha, biologik to’qimalarga 0,1mm. gacha kiradi. qog’oz varag’i alfa-zarrachalarini butunlay ushlab qoladi. beta-nurlanish. massasi va ionlash qobiliyati bo’yicha beta-zarrachalar alfa-zarrachalarga qaraganda kamdir. beta zarrachalarning havodagi harakat tezligi 270000 km/s, ya’ni yorug’lik tezligiga yaqindir. zarrachalarning energiyasiga bog’liq holda ularning havodan o’tish uzunligi 20 m gacha, biologik to’qimalarda 1 sm gacha bo’ladi. deraza oynasi va bir necha millimetr qalinlikdagi metall to’siq organizmni beta-zarrachalardan himoya qila oladi. kiyim ularni 50 % gacha ushlab qoladi. gamma nurlanish. bu elektromagnit nurlanish bo’lib, radioaktiv aylanishlarda atomlarning yadrolar chiqarishidan hosil bo’ladi. o’z tabiati bilan gamma-nurlanish rentgen nurlariga yaqin, ammo ancha ko’p energiyaga (to’lqin uzunligi …

3 / 15

inshootlari hisoblanadi. ular gamma nurlarini turli darajada susaytiradi. eng ishonchli himoya inshooti - bu qo’rg’oshindan, temirdan, temir-betondan qurilgan boshponalardir. yuqorida keltirilgan fikrlarga asoslanib, ma’lum bo’ldiki, zamonaviy qirg’in vositalaridan foydalanilganda ajraladigan nurlanishlarni barcha turlari inson organizmiga jiddiy ta’sir ko’rsatib hattoki insonni o’limiga olib keladi. zamonaviy qirg’in vositalaridan muhofazani tashkil qilishda raqib tomonidan u yoki bu qurolni qo’llash ehtimolini aniq bilish zarur. har bir shikastlovchi omildan esa maqsadga muvofiq keladigan usullarni, vositalar va muhofazalanish bo’yicha harakatlarni qidirib topish kerak. jumladan qurollardan foydalanish oqibatida ajralayotgan nurlarni aniqlash zarur, chunki radioaktiv nurlanishlar hidga ham, rangga ham ega emas. shuning uchun ularni faqat maxsus asboblar yordamida quyidagi usullar orqali aniqlash mumkin, ya’ni radioaktiv nurlanishlarni aniqlashning bir necha usullari mavjud. fotografik usul - fotoemulsiyaning qorayishi darajasining o’zgarishiga asoslangan. agar fotoplyonka yorug’lik o’tmaydigan kameraga joylashtirilib, gamma-nurlar ta’siriga uchratilsa, fotoplyonka qorayadi. qorayish zichligi nurlanish dozasiga bog’liq. qorayish zichligini etalon bilan solishtirib plyonka olgan nurlanish dozasini aniqlash mumkin. shaxsiy …

4 / 15

fsha nurlari bilan qizdirilganda yoki yoritilganda laboratoriya sharoitida o’lchash mumkin bo’lgan energiyani beradi (termolyuminessent va oynali dozimetrlar). ionlash usuli - mohiyati yadroviy nurlanishlar ta’sirida ma’lum hajmdagi havo yoki gazning ionlanishidan iborat. bunda elektr neytral atomlardan musbat va manfiy zaryadlangan ionlar hosil bo’ladi. agar mana shu xajmga 2 ta elektrod kiritilib, ularga o’zgarmas kuchlanishli elektr toki ulansa, elektrodlar orasida elektr maydoni paydo bo’ladi, bunda zaryadlangan zarrachalarning yo’nalgan harakati yuzaga keladi: manfiy zaryadlangan ionlar anodga, musbat zaryadlanganlari katodga tortiladi, natijada elektrodlar o’rtasidagi potensiallar ayirmasi kamayib boradi. shunday qilib, ionizatsiya toki deb ataluvchi tok hosil bo’ladi. uning kattaligini o’lchab, radioaktiv nurlanishlarning intensivligi to’g’risida tasavvur hosil qilinadi. keltirilgan usullarga asoslanib nazorat asboblari orqali nurlanishlarni aniqlash mumkin. indikatorlar - eng sodda radiatsiyaviy razvedka asbobi bo’lib, ular yordamida nurlanish borligini aniqlash hamda asosan doza quvvatiga taxminiy baho berish vazifasi hal qilinadi. (dp-63, dp-63a, dp-64). rentgenometrlar - rentgen yoki gamma nurlanish dozasi quvvatini o’lchashga mo’ljallangan (dp3, dp-5a,b,v …

5 / 15

sh darajasini aniqlash uchun ishlatiladi (dp-100m, dp-100a,d,m va boshqalar.) 1- shakl. radiometrik asboblarining ishlash jarayoni sxemasi. 1-ionlash kamerasi; 2-elektrometrik lampa; 3- qarshilik; 4-milliampermetr; 5-energiya manbai qabul qiluvchi qurilma (datchik yoki nurlar detektori) - ta’sir etuvchi radioaktiv nurlar energiyasini boshqa turdagi (elektr, kimyoviy, yorug’lik) energiyaga aylantirish uchun mo’ljallangan. qabul qiluvchi qurilma sifatida dala asboblarida ionlash kamerasi va gazorazryad hisoblagichlar qo’llaniladi. ionlash kamerasi - havo bilan to’ldirilgan germetik idish bo’lib, unga korpusdan ajratilgan markaziy elektrod o’rnatilgan. kamera devorlari ixotalovchi materiallardan tayyorlangan bo’lib, ularning ichki tomoni tok o’tkazuvchi materiallar bilan qoplangan. tashqi manbadan kameraga elektr toki kuchlanishi berilib, bu markaziy elektrod va kamera devorining tok o’tkazuvchi qavati o’rtasida potensiallar ayirmasi hosil qiladi. radioaktiv nurlar yo’q bo’lganda, havo elektrodlar orasida ixotalovchi bo’lib xizmat qiladi, kamera zanjirida tok bo’lmaydi. radioaktiv nurlar ta’sirida havo kamerasida ionlanish sodir bo’ladi, kamera zanjirida ionlash toki paydo bo’ladi. bu tok kattaligi kamera orqali o’tayotgan radioaktiv nurlar dozasi quvvatiga bog’liq bo’ladi. …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radiatsiyaviy xavfsizlik"

10-amaliy ish radiatsiya. radioaktiv zararlanishni aniqlash. '(2soat) ishdan maqsad: radioaktiv va dozimetrik nazorat asboblari bilan tanishish, ulardan foydalanish bo’yicha amaliy ko’nikmalar hosil qilish. mashgulot rejasi: 1. umumiy ma’lumotlar; 2. radioaktiv nurlanishlarni o’lchash va aniqlash usullari; 3. dozimetrik asboblarning tuzilishi va ishlash jarayoni. kerakli material va vositalar: “hayot faoliyati havfsizligi” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun o’quv materiallari va radiatsiyani aniqlovchi razvedka asboblari komplekti. 2000 yil 31 avgustda o’zbekiston respublikasi prezidenti tomonidan “radiatsiyaviy xavfsizlik to’g’risida” qonun qabul qilindi. qonun 5 bo’lim va 28 moddadan iborat bo’lib, qonunning asosiy maqsadi - radiatsiyaviy xavfsizlikni, fuqarolarning hayoti, so...

This file contains 15 pages in DOCX format (2.8 MB). To download "radiatsiyaviy xavfsizlik", click the Telegram button on the left.

Tags: radiatsiyaviy xavfsizlik DOCX 15 pages Free download Telegram