o‘lchash xatoliklari va noaniqlik

PPT 22 pages 352.5 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 352.5 KB

File type PPT

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

слайд 1 mavzu: o‘lchash xatoliklari va noaniqlik reja: 1. xatoliklarning kelib chiqish sabablari. 2. xatoliklarning turlari. 3. muntazam xatoliklarni kamaytirish usullari. 4. tasodifiy xatoliklar. 5. o`lchash noaniqligi o‘lchash xatoliklarining tabaqalanishi o‘lchash xatoligi – o‘lchash natijasini chinakam (haqiqiy) qiymatdan chetlashuvini (og‘ishuvini) ifodalovchi o‘lchashning sifat mezoni. o‘lchash xatoliklari turli sabablarga ko‘ra turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘lishi mumkin. bu sabablar qatoriga quyidagilarni kiritishimiz mumkin: – o‘lchash vositasidan foydalanishda uni sozlashdan yoki sozlash darajasini siljishidan kelib chiquvchi sabablar; – o‘lchash ob’yektini o‘lchash joyiga (pozitsiyasiga) o‘rnatishdan kelib chiquvchi sabablar; – o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma’lumotini olish, saqlash, o‘zgartirish va tavsiya etish bilan bog‘liq sabablar; – o‘lchash vositasi va ob’yektiga nisbatan tashqi ta’sirlar (harorat yoki bosimning o‘zgarishi, elektr va magnit maydonlarining ta’siri, turli tebranishlar va hokazolar)dan kelib chiquvchi sabablar; – o‘lchash ob’yektning xususiyatlaridan kelib chiquvchi sabablar; – operatorning malakasi va holatiga bog‘liq sabablar va shu kabilar. o‘lchash xatoliklarini kelib chiqish sabablarini tahlil qilishda eng avvalo o‘lchash natijasiga …

2 / 22

tolikni asbob ko‘rsatishining eng maksimal qiymatiga nisbatini аk mах fоizlаrdа olinganiga keltirilgan xatolik deb ataladi: βx=(δ/аk max) 100%; bu faqat o‘lchash asboblari uchun qo‘llanadi. nisbiy xatolik – absolyut xatolikning haqiqiy qiymatga nisbatini bildiradi va foiz (%) da ifodalanadi: δ=[(а – хx)/хx]100%=(δ/хx)100% statik xatoliklar – vaqt mobaynida kattalikning o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lmagan xatoliklar. o‘lchash vositalarining statik xatoligi shu vosita bilan o‘zgarmas kattalikni o‘lchashda hosil bo‘ladi. agar o‘lchash vositasining pasportida statik sharoitlardagi o‘lchashning chegaraviy xatoliklari ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda bu ma’lumotlar dinamik sharoitlardagi aniqlikni tavsiflashga nisbatan tadbiq etila olmaydi. dinamik xatoliklar – o‘lchanayotgan kattalikning vaqt mobaynida o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar sanaladi. dinamik xatoliklarning vujudga kelishi o‘lchash vositalarining o‘lchash zanjiridagi tarkibiy elementlarning inertsiyasi tufayli deb izohlanadi. bunda o‘lchash zanjiridagi o‘zgarishlar oniy tarzda emas, balki muayyan vaqt davomida amalga oshirilishi asosiy sabab bo‘ladi. asosiy xatolik deb, normal (graduirovka) sharoitda ishlatiladigan asboblarida hosil bo‘ladigan xatolikka aytiladi. normal sharoit deganda havo (atrof – muhit) harorati 200с±50с, havo …

3 / 22

lar; – sub’ektiv xatoliklar. o‘lchash usulining nazariy jihatdan aniq assolanmaganligi natijasida uslubiy xatolik kelib chiqadi. o‘lchash vositalarining konstruktiv kamchiliklari tufayli kelib chiqadigan xatolik asbobiy xatolik deb ataladi. masalan: asbob shkalasining noto‘g‘ri graduirovkalanishi, qo‘zg‘aluvchan qismining noto‘g‘ri mahkamlanishi va hokazolar. asbobning (qurilmaning) xatoligi – asbobning noto‘g‘ri qo‘yilishidan yoki uni ba’zi tashqi faktorlar ta’sirida ishlatilishidan kelib chiqadigan xatolikka aytiladi. sub’ektiv xatolik – kuzatuvchining aybi bilan chiqadigan xatolikdir. tasodifiy xatolik deb bitta va aynan shu qiymatni sinchiklab o‘tkazilgan ko‘p marotabali o‘lchashda tasodifan o‘zgaruvchi xatolikka aytiladi. masalan, valning kesim yuzasi kattaligini o‘lchashda aynan shu asbob bilan o‘sha o‘lchanayotgan kattalikning turli qiymatlari olinadi. muntazam xatoliklarni kamaytirish usullari umuman, muntazam xatolikni yo‘qotish yo‘li aniq ishlab chiqilmagan. lekin, shunga qaramay, muntazam xatolikni kamaytirishning ba’zi bir usullari mavjud: 1. xatoliklar chegarasini nazariy jihatdan baholash, bu uslub o‘lchash uslubini, o‘lchash apparaturasining tavsiflarini, o‘lchash tenglamasini va o‘lchash sharoitlarini tahlil qilishga asoslanadi. masalan: o‘lchash asbobining parametrlari va tekshirilayotgan zanjirning ish holatini bilgan …

4 / 22

am statistika usuli yordamida ham ishlanadi. 4. o‘lchash apparaturasini ishlatishdan oldin sinovdan o‘tkazish. bu usul ham aniq o‘lchashlarda ishlatiladi. 5. muntazam xatoliklarni keltirib chiqaruvchi sabablarni yo‘qotish usuli. masalan: tashqi muhit harorati o‘zgarmas qilib saqlansa, o‘lchash vositasini tashqi maydon ta’siridan himoyalash maqsadida ekranlashtirilsa, manba kuchlanishi turg‘unlashtirilsa (stabillashtirilsa). 6. muntazam xatolikni yo‘qotishning maxsus usulini qo‘llash. bu usul nisbatan kengroq tarqalgan usullardan bo‘lib, o‘rin almashtirish, differensial usul, simmetrik kuzatishlardagi xatoliklarni kompensatsiyalash usullari bunga misol bo‘la oladi. noaniqliklar va ularni baholash o‘lchashlar noaniqligi – o‘lchash natijalari bilan bog‘liq bo‘lgan va o‘lchanayotgan kattalikka yetarli asos bilan qo‘shib yozilishi mumkin bo‘lgan qiymatlar tarqoqligini tavsiflovchi ko‘rsatkich. ko‘rsatkich, masalan, standart og‘ish (yoki unga karrali son) yoki ishonch intervali (oralig‘i) kengligi bo‘lishi mumkin. noaniqlik atamasi ruschada “neopredelennost”, inglizchada “uncertainty” so‘zlarini bildiradi. o‘lchash noaniqligi, odatda, ko‘plab tashkil etuvchilarni o‘z ichiga oladi. bu tashkil etuvchilarning ba’zilari qator o‘lchashlar natijalarining statistik taqsimlanishidan baholanishi va eksperimental standart og‘ishlar bilan tavsiflanishi mumkin. standart og‘ishlar …

5 / 22

yozilishi mumkin bo‘lgan qiymatlar taqsimotining katta qismi joylashgan o‘lchash natijasi atrofidagi oraliqni aniqlovchi kattalik. qamrov koeffitsiyenti – to‘liq noaniqlikka erishish uchun yakuniy standart noaniqlikning ko‘paytiruvchisi sifatida foydalaniladigan son bilan ifodalangan koeffitsiyent. kuzatib borish – belgilangan noaniqliklarga ega bo‘lgan solishtirishlarning ajralmas zanjiri vositasida muvofiq etalonlar, ko‘pincha milliy va xalqaro etalonlar bilan aloqa o‘rnatish imkoniyatidan iborat bo‘lgan o‘lchash natijalari yoki etalon qiymatlarining xossalari. pretsizionlik – o‘lchash natijalrining muayyan sharoitlarda olingan mustaqil natijalarining bir-biriga yaqinligi. noaniqlik (o‘lchashlar noaniqligi) – bu o‘lchash natijalari va qiymatlari yoyilishini tavsiflanishi bilan bog‘liq bo‘lgan, ya’ni o‘lchanayotgan kattalik yetarli asoslash bilan yozish mumkin bo‘lgan ko‘rsatkich. “noaniqlik” atamasi ta’rifidan u o‘lchash natijasiga muvofiq o‘lchovning miqdoriy aniqligi va o‘lchanadigan kattalik qiymati o‘lchash shartlarida aniqlangan qiymat intervali ichida turishiga ruxsat etilishi mumkin bo‘lgan ishonchlilik darajasini ifodalaydi. boshqacha aytganda, noaniqlik o‘lchovning miqdoriy jihati bo‘lib, o‘lchanayotgan kattalikni va uni o‘tkazishda olingan yoki o‘lchash natijasini baholash qanchalik ishonchliligi bo‘lib hisoblanadi. 1-bosqich. o‘lchanayotgan kattalikni ifodalash. o‘lchash …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash xatoliklari va noaniqlik"

слайд 1 mavzu: o‘lchash xatoliklari va noaniqlik reja: 1. xatoliklarning kelib chiqish sabablari. 2. xatoliklarning turlari. 3. muntazam xatoliklarni kamaytirish usullari. 4. tasodifiy xatoliklar. 5. o`lchash noaniqligi o‘lchash xatoliklarining tabaqalanishi o‘lchash xatoligi – o‘lchash natijasini chinakam (haqiqiy) qiymatdan chetlashuvini (og‘ishuvini) ifodalovchi o‘lchashning sifat mezoni. o‘lchash xatoliklari turli sabablarga ko‘ra turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘lishi mumkin. bu sabablar qatoriga quyidagilarni kiritishimiz mumkin: – o‘lchash vositasidan foydalanishda uni sozlashdan yoki sozlash darajasini siljishidan kelib chiquvchi sabablar; – o‘lchash ob’yektini o‘lchash joyiga (pozitsiyasiga) o‘rnatishdan kelib chiquvchi sabablar; – o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma’lumo...

This file contains 22 pages in PPT format (352.5 KB). To download "o‘lchash xatoliklari va noaniqlik", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash xatoliklari va noaniql… PPT 22 pages Free download Telegram