mezolit davri va uning o'rganilishi

DOCX 5 pages 53.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 53.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

5 mavzu. mezolit davri va uning o’rganilishi. reja: 1. mezolit davri va uning xususiyatlari. 2. mezolit davrining o’rganilish tarixi. 3. mezolit davri yodgorliklari. adabiyotlar: 1. чориев з. археологические памятники сармишсайской долины. –тошкент 2009. с.50-55 2. annayev t., tilovov b., xudoyberdiyev sh. boysun arxeologik yodgorliklari. – t., 1999. с.45-50 3. джуракулов м.д., холматов н.у. мезолит и неолит средневекого зарафшана. –тошкент, 1991. с.30-38 4. worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company.new york. london. 2011.p.76 so’nggi paleolit davriga kelib, yer yuzida muzliklarning chekinishi natijasida iqlim o’zgaradi. bu esa o’z navbatida ibtidoiy odamlarning turmush tarzida o’zgarishlarga olib keladi. olimlar bu davrning o’ziga xos xususiyatlarini e’tiborga olib, uni o’rta tosh davri, ya’ni mezolit atamasi bilan atadilar. “mezolit” so’zi grekcha “mezos”—o’rta, “litos”—tosh so’zlaridan kelib chiqqan bo’lib, miloddan avvalgi 12 ming yilliklardan 7 ming yilliklargacha davom etgan. bu davrda muzliklar tugab, iliq iqlim davri boshlandi. mezolit davrida iqlimning o’zgarishi bilan hayvonot dunyosi ham o’zgardi. u deyarlik hozirgi davrga …

2 / 5

qulay bo’lgan. o’rta osiyoning amudaryo bilan sirdaryo oraliqlarida mezolit davriga oid yodgorliklar ko’p uchraydi. jumladan markaziy farg’onaning o’zida 100 dan ortiq mezolit davri yodgorliklari topilgan. jahon arxeologiyasida mezolit davrini 2 bosqichga: azil va tardenuazga bo’ladilar. ular dastlab frantsiyadan topilgan makonlar nomlari bilan atalgan. azil davrida tosh qurollari madlen tipiga mansub bo’lgan, bu bilan azillarni madlenlar vorisi deb hisoblashga imkon bergan. bu davrning o’ziga xos xususiyatlaridan biri mikrolit qurollarning uchrashidir (grekcha mikros—kichik). qalamtosh tig’iga o’xshash maxsus o’tkir tosh paraqalari ko’p uchraydi. mikrolitlarning ko’pi o’q uchi xizmatini bajargan. ularning ko’pi tol bargiga o’xshash bo’lgan va ular tayoqlarga biriktirilgani uchun maxsus moslama bo’lgan (zug’ata). tardenauz makonlarida esa mikrolit juda ko’p uchraydi. ular juda mayda bo’lib, ba’zilari 1 sm ga yetar yetmas bo’lgan, 2 sm lilari esa kam uchraydi. chaqmoqtosh bo’lagini ezib, urish yo’li bilan hosil qilganlar. mikrolitlar turli xil geometrik shaklda bo’lgan (uchburchak, trapetsiya, romb). ularning nimalarga ishlatilganligi haqida 2 xil fikr mavjud: …

3 / 5

i madaniyatga tegishli ekanligi aniqlanadi. tosh davri yodgorliklari topilmalari asosan tosh paraqalardan tashkil topganligi uchun ham, ularning klassifikatsiyasi ishlab chiqilgan. bu uslub topilmaning qaysi kategoriyaga mansubligini va ularning statistik jihatdan protsentlarini aniqlashda ancha qulayliklar tug’diradi. paraqalarni aniqlashda ularning eni, uzunligi va qalinligi hisobga olinadi va “paraqa”, “paraqacha”, “mikroparaqa” terminlari bilan ishlatiladi. paraqa deb uzunligi 5 sm va undan yuqori bo’lgan, qalinligi 0,5 –1 smgacha, eni 1,4 sm tashkil qilgan tosh bo’lagiga aytiladi. paraqacha esa, eni 1,4gacha bo’lgan va qalinligi 0,5 smdan oshmagan toshlarga aytiladi. mikroparaqalar esa, eni 0,7 smdan kam bo’lmagan va qalinligi 0,2 smdan oshmagan tosh bo’laklariga aytiladi. o’zbekiston mezoliti yodgorliklarida prizma, konus, pona shakllaridagi nukleuslar xosdir. tosh paraqalari esa, asosan, bir tomonlama kertma tarzda o’tkirlangan. qirg’ich qurollari deyarli tosh uchrindilardan va parchalaridan ishlangan. shuningdek, tog’li xududlarda nukleuslar uchun g’amlangan toshlar ko’pincha, chaqmoqtoshlar emas, balki daryo qayroqtoshlari bo’lgan. o’rta osiyo mezoliti industriyasini kuzatish asosida olimlarimiz ulardagi rivojlanish tomonlarini ko’rsata …

4 / 5

rining qirra tomonlariga va paraqalarning uchqir tomonlariga tig’ chiqarish usuli bilan yasalgan, ularning hajmlari ancha kichiklashtirilib, takomillashtirilgan. o’zaklardan pichoqsimon uchirma ajratib olish texnikasi vujudga keladi. o’rta mezolit davri yodgorliklarining yana bir xususiyati qayroqtoshlardan yasalgan qurol va qirg’ichlarning borligidir. so’nggi mezolit davrida mehnat qurollarining ko’pchilik turlari tobora maydalashadi. qalamsimon mitti o’zaklar soni ko’payadi. geometrik shakldagi qurollar takomillashtiriladi. tosh bigiz, ya’ni teshgich qurollar paydo bo’ladi. ikkala uchli tomonlari yo’nilgan shakldagi paraqalar va mikroparaqalar soni ko’payadi. bu davr yodgorliklarida qurollarni yasash texnikasi murakkablasha boradi, ilk neolit davri texnikaviy uslublari vujudga kela boshlaydi. mezolit davrining yana bir yutug’i it, cho’chqa, qo’y-echkilarning qo’lga o’rgatilishi bo’ldi. bu davr jamoasida diniy tasavvurlar ma’lum bir shaklga kiradi. bu haqda mezolit davri mozorlari, qoyatosh rasmlari darak beradi. o’rta osiyodagi mezolit davri yodgorliklaridan atigi 3tasida– qayla, tutkaul, machay makonlarida mozorlar topilgan. ular mezolit davrining so’ngi bosqichiga taalluqli. qayla g’orida 2 mozor o’rganilgan. skeletlar chalqanchasiga yotib, oyoqlari biroz bukilgan, ustiga oxra …

5 / 5

ni tuchuntirib bera olmagandar va qandaydir uzilish bor deb hisoblaganlar. xix asrning birinchi yarmida birinchi mezolit davri makonlari topildi. ilgarilari sopol bilan kamon bir vaqtda neolit davri boshlarida paydo bo’lgan degan fikrlar bor edi, lekin mezolit davri makonlarining ochilishi bu fikrlarni inkor qilib, kamonning dastlab paydo bo’lganligini isbot qildi. 12 ming yil oldin hozirgi iroq xududida qo‘lga o‘rgatilgan it qoldiqlari topilgan. yovvoyi qo‘y va echkilarni insonlar asta sekinlik bilan qo‘lga o‘rgatila boshlangan. ular ov jarayonida hayvonlarning bolalarini olib kelib parvarish qilganlar va ular voyaga yetib, ko‘paya boshlagan[footnoteref:1]. [1: worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company.new york. london. 2011, р.76.] about 12,000 years ago in the area of present-day iraq, dogs became an essential part of human society. they did more than comfort humans, however, for they provided a vital example of how to achieve the domestication of other animals o’zbekiston arxeologiyasida ham ilk mezolit davri ashyolari xx asr boshlarida topilgan. 1920 …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mezolit davri va uning o'rganilishi"

5 mavzu. mezolit davri va uning o’rganilishi. reja: 1. mezolit davri va uning xususiyatlari. 2. mezolit davrining o’rganilish tarixi. 3. mezolit davri yodgorliklari. adabiyotlar: 1. чориев з. археологические памятники сармишсайской долины. –тошкент 2009. с.50-55 2. annayev t., tilovov b., xudoyberdiyev sh. boysun arxeologik yodgorliklari. – t., 1999. с.45-50 3. джуракулов м.д., холматов н.у. мезолит и неолит средневекого зарафшана. –тошкент, 1991. с.30-38 4. worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company.new york. london. 2011.p.76 so’nggi paleolit davriga kelib, yer yuzida muzliklarning chekinishi natijasida iqlim o’zgaradi. bu esa o’z navbatida ibtidoiy odamlarning turmush tarzida o’zgarishlarga olib keladi. olimlar bu davrning o’ziga xos xususiyatlarini e’tiborga olib, uni o’rta to...

This file contains 5 pages in DOCX format (53.2 KB). To download "mezolit davri va uning o'rganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: mezolit davri va uning o'rganil… DOCX 5 pages Free download Telegram