qo‘shma gaplar

PPTX 29 pages 119.6 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 119.6 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

mavzu: qo‘shma gaplar mavzu: qo‘shma gaplar o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu: qo‘shma gap. bog‘langan qo‘shma gap. ergashgan qo‘shma gap. bog‘lovchisiz qo‘shma gap. mavzu rejasi: 1. qo‘shma gap va uning turlari. 2. bog‘langan qo‘shma gap va uning turlari. 3. ergashgan qo‘shma gap va uning turlari. 4. bog‘lovchisiz qo‘shma gap. gapning tuzilish juhatdan turlari gaplar tuzilish jihatdan ikki xil bo‘ladi va ular o‘zaro grammatik asoslar miqdoriga ko‘ra farqlanadi: 1. sodda gaplarda bitta ega va kesim munosabati, ya’ni bitta grammatik asos mavjud bo‘ladi: qo`ng`iroq chalindi. diyorimizga saxovatli kuz keldi. ba’zan sodda gap egasiz, faqat bitta kesimdan iborat bo‘lib, boshqa bo‘laklar shu kesim atrofida birlashadi: paxta terimida paxtakorlarga yaqindan yordam berdik. 2. qo‘shma gaplarda ikki va undan ortiq ega va kesim munosabati, ya’ni grammatik asos mavjud bo‘ladi: o`zbek oyim gapirib turgan so`zini yarim yo`lda qoldirib, o`rnidan turdi va mehmonlar ham unga ergashdilar. qo‘ng‘iroq chalindi va dars boshlandi. gap uchun muhim belgi kesimlikdir. kesimlik belgisining miqdori …

2 / 29

sa, deb; b) -u, -yu, -da, -ki, -mi yuklamalari;d)nisbiy so‘zlar: kim – u, nima – o‘sha; e) shuning uchun, shu tufayli, shu sababli singari ko‘makchili qurilmalar; f) shart mayli qo‘shimchasi -sa. 3. ohang vositasida: avval ular bizga yetib olishsin, keyin birga jo`naymiz. mazmun munosabati va bog‘lovchi vositalarning qo‘llanishiga ko‘ra qo‘shma gaplar 3 xil bo‘ladi: - bog‘langan qo‘shma gaplar, - ergash gapli qo‘shma gaplar, - bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar. bog‘langan qo‘shma gaplar va ularning turlari teng munosabatdagi sodda gaplarning o‘zaro teng bog‘lovchilar yoki shu bog‘lovchilar vazifasidagi vositalar yordamida bog‘lanishidan tuzilgan qo‘shma gap bog‘langan qo‘shma gap deyiladi: eshik ochildi va notanish bir odam kirib keldi. tarkibidagi sodda gaplarning o‘zaro mazmun munosabatiga ko‘ra bog‘langan qo‘shma gaplar quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. biriktiruv munosabatli bog‘langan qo‘shma gaplar: bunday qo‘shma gaplar tarkibidagi sodda gaplar o‘zaro va, hamda bog‘lovchilari; ham, -u(-yu), -da yuklamalari yordamida bog‘lanadi: birdan iliq shamol esdi va bulutlar yura boshladi. qo‘ylar qo‘raga joylashdi-yu, cho‘ponlarning ko‘ngli …

3 / 29

n oldin, yuklamalardan keyin vergul qo‘yiladi. 3. ayiruv munosabatli bog‘langan qo‘shma gaplar va ularda tinish belgilarining ishlatilishi. bunday gaplardagi sodda gaplar o‘zaro ayiruv bog‘lovchilari (goh…goh, yo…yo, yoki…yoki, dam…dam, ba’zan…ba’zan, yoxud…yoxud) yordamida bog‘lanadi. ayiruv bog‘lovchili bog‘langan qo‘shma gaplar voqea-hodisalarning galma-gal bo‘lishi yoki ulardan biri bo‘lishini ifodalaydi: zal dam guvillab qo‘yar, dam onda-sonda qarsak yangrab, yana tinardi. takrorlanib qo‘llangan ayiruv bog‘lovchilarning ikkinchisidan oldin vergul qo‘yiladi, ayiruv bog‘lovchi yakka qo‘llansa, hech qanday tinish belgisi qo‘yilmaydi. goh qor, qoh yomg‘ir yog‘adi. mashinaning nuqsoni bo‘lsa tuzatiladi yo yana yaxshirog‘i yasaladi. 4. inkor munosabatli bog‘langan qo‘shma gaplar. bunday gaplar qismlari o‘zaro na inkor yuklamasi orqali bog‘lanadi va orasiga vergul qo‘yiladi: uning qulog‘iga na bulbulning ovozi kirar, na ko‘ziga uyqu kelardi. 5. bo‘lsa, esa so‘zlari yordamida bog‘langan qo‘shma gaplar. bunday qo‘shma gaplar qismlari o‘rtasida zidlash yoki qiyoslash munosabatlari ifodalanadi, bo‘lsa,esa so‘zlari qiyoslanuvchi so‘zdan keyin keladi: ertoyev qo‘llarini siltab va’z aytmoqda, ular esa ichki bir tug‘yondan qaltirab, cho‘yan …

4 / 29

yoki uning biror bo‘lagini izohlaydi: fikr tiniq bo`lsa, nutq ravon bo`ladi. gapida ergash gap bosh gapni butunicha izohlayapti. siz shuni unutmangki, ota-ona uchun farzanddan yaqinroq kimsa yo`q. gapida esa ergash gap bosh gap tarkibidagi olmosh bilan ifodalangan to‘ldiruvchini (shuni) izohlayapti. ergash gap bosh gapdan oldin, bosh gapdan keyin, bosh gap ichida kelishi mumkin: kimki haddidan oshsa, u xalq e’tiboridan qoladi. gapim shuki, mening ishlarimga aralashmaysiz. o‘qituvchi, bolalar kelgach, darsga kiradi. ergash gaplar bosh gaplarga chunki, shuning uchun, -ki, agar, garchi, mabodo, go‘yo(ki) kabi ergashtiruvchi bog‘lovchilar, fe’lning ravishdosh, sifatdosh, harakat nomi shakllari, shuningdek, yuklama, ko‘makchilar, turli vazifadagi ko‘rsatish olmoshlari, kim – u, bunday – shunday, buncha – shuncha, qaysi – o‘sha, qayerda – u yerda kabi bir-biriga ishora ma’nosini bildiradigan so‘roq olmoshlari va ko‘rsatish olmoshlaridan iborat nisbiy so‘zlar, sababli, tufayli, deb so‘zlari orqali bog‘lanadi: biz kitobni sevamiz, chunki u bilim manbaidir. shunday yaxshi odatlarimiz borki, ularga hurmat bilan qarash lozim. hosil …

5 / 29

tasida bog‘langanda, bu bog‘lovchilar bosh gapdan oldin kelgan ergash gapning boshida keladi: agar shu tuproq bo‘lmasa edi, menda na yurak, na baxt, na oila bo‘lar edi. (k.ya.) 2. ko‘makchili qurilmali ergashgan qo‘shma gaplar qismlari bosh gap tarkibida keladigan shuning uchun, shu sababli, shu bois(dan), shu tufayli kabi qurilmalar orqali bog‘lanadi: xalq yusufbek hojidan zarra yomonlik ko‘rmagan, shuning uchun u qayoqqa yursa, shu yoqqa borishga hozir turar edi. (a.qodiriy) 3. deb (yoki uchun) so‘zi yordamida ergashgan qo‘shma gaplar qismlari ergash gap tarkibida keladigan deb so‘zi orqali bog‘lanadi: anorxonning qo‘li kuymasin deb, sobir o‘zi qumg‘onlarni ildam o‘choqdan oldi. 4. shart mayli vositasida ergashgan qo‘shma gaplar qismlari ergash gap kesimi tarkibida keladigan -sa qo‘shimchasi vositasida bog‘lanadi: kim vijdonan mehnat qilsa, u rohat ko‘radi. 5. ko‘rsatish olmoshili ergashgan qo‘shma gaplar qismlari bosh gap tarkibida keladigan ko‘rsatish olmoshi va -ki yuklamasi orqali bog‘lanadi: aytmoqchi bo‘lgan gapim shuki, do‘st do‘sti uchun zahar yutishi kerak.(m.ism.) 6. nisbiy …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo‘shma gaplar"

mavzu: qo‘shma gaplar mavzu: qo‘shma gaplar o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu: qo‘shma gap. bog‘langan qo‘shma gap. ergashgan qo‘shma gap. bog‘lovchisiz qo‘shma gap. mavzu rejasi: 1. qo‘shma gap va uning turlari. 2. bog‘langan qo‘shma gap va uning turlari. 3. ergashgan qo‘shma gap va uning turlari. 4. bog‘lovchisiz qo‘shma gap. gapning tuzilish juhatdan turlari gaplar tuzilish jihatdan ikki xil bo‘ladi va ular o‘zaro grammatik asoslar miqdoriga ko‘ra farqlanadi: 1. sodda gaplarda bitta ega va kesim munosabati, ya’ni bitta grammatik asos mavjud bo‘ladi: qo`ng`iroq chalindi. diyorimizga saxovatli kuz keldi. ba’zan sodda gap egasiz, faqat bitta kesimdan iborat bo‘lib, boshqa bo‘laklar shu kesim atrofida birlashadi: paxta terimida paxtakorlarga yaqindan yordam berdik. 2. qo‘shma gaplarda ikk...

This file contains 29 pages in PPTX format (119.6 KB). To download "qo‘shma gaplar", click the Telegram button on the left.

Tags: qo‘shma gaplar PPTX 29 pages Free download Telegram