metallar strukturasi

DOC 9 pages 765.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 765.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1-ma'ruza 3-ma'ruza. metallar strukturasi reja: 3.1. kristallanish jarayonining mexanizmi va kinetikasi. 3.2. metallarning deformatsiyalanishi. 3.3. metallarning qayta kristallanishi. 3.1. kristallanish jarayonining mexanizmi va kinetikasi jismlar to‘rtta agregat holatda bo‘ladi: qattiq, suyuq, gaz, plazma. jism bir holatdan ikkinchi holatga o‘tishi mumkin, agar ikkinchi holat sharoitida yangi holat ko‘proq turg‘un (barqaror) bo‘lsa. tashqi sharoit o‘zgarishi bilan erkin energiya murakkab qonuniyat bo‘yicha o‘zgaradi; suyuq va kristall holat uchun har xil. suyuq va qattiq holat erkin energiyalarning harorat ta’sirida o‘zgarishi 3.1-rasm da ko‘rsatilgan. 3.1-rasm. erkin energiyaning haroratga qarab o‘zgarishi. termodinamikaning ikkinchi qonuniga binoan har qanday faza o‘zgarishi vaqtida sistemaning erkin energiyasi kamayadi, ya’ni sistema erkin energiyasi katta bo‘lgan beqaror holatdan erkin energiyasi kichik bo‘lgan barqaror holatga o‘tishga intiladi. erkin energiya f harfi bilan belgilanadi: f = u - t · s; bu yerda: u – sistemaning ichki energiyasi, t – absalyut harorat , s – entropiya. yuqoridagi grafikda suyuq va qattiq fazalar erkin energiyasining …

2 / 9

atta bo‘lsa, suyuq faza qattiq fazaga shunchalik tez aylanadi. metall bir agregat holatdan boshqa bir agregat holatga o‘tganda issiqlik ajralib chiqadi yoki yutiladi. demak, bunday tizimni issiqlik hodisasi ro‘y beradigan tizim deyish mumkin. suyuq modda (jism) sovitilganda ts haroratida kristallanish jarayoni sodir bo‘lmaydi, chunki bunda fs.f. = fq.f. suyuq fazani kristallanaboshlashi uchun tizimning erkin energiyasi kamayishi kerak. teskarisi: qattiq fazaning (kristallning) suyuqlikga aylanishi uchun esa sistemaning erkin energiyasi ortishi kerak. suyuq fazaning ts dan past haroratdagi sovishi o‘ta sovish deb ataladi. qattiq fazaning ts haroratdan yuqori haroratgacha qizishi esa, o‘ta qizish deyiladi. nazariy kristallanish (suyuqlanish) harorati bilan amaliy kristallanish (suyuqlanish) harorati orasidagi ayirma o‘ta sovish darajasi deyiladi va δt harfi bilan belgilanadi: δt = tnaz.kr. – тamal.kr. , bu erda: tnaz.kr. – nazariy kristallanish harorati. tamal.kr. – amaliy kristallanish harorati. o‘ta sovish darajasi kattaligi metallning tabiatiga, uning tozalik darajasiga (qancha toza bo‘lsa, shuncha o‘ta sovish katta bo‘ladi), sovitish tezligiga (sovitish …

3 / 9

radi. kristallanish to‘la tugaganidan so‘ng (nuqta 2), metall endi qattiq holatda soviydi. ko‘pchilik metallar uchun kristallanish vaqtida o‘ta sovish darajasi juda kichik. kristallanish - bu suyuq fazada kristallik panjara yerlarini (uchastkalarini) hosil bo‘lish jarayoni va hosil bo‘lgan markazlardan kristallarning o‘sishidir. kristallanish tizim ko‘proq termodinamik turg‘un holatiga o‘tish sharoitida o‘tadi (eng kam energiya bilan). ma’lum haroratgacha sovitilganda suyuq metalda kristalliklar (mayda zarrachalar) hosil bo‘la boshlaydi – bo`lar kristallanish markazlaridir yoki tug‘malaridir. bularni o‘sishi uchun metallni erkin energiyasi kamayishi kerak; aks holda tug‘malar erib ketadi. kristallanish jarayoni ikki bosqichdan iborat: 1– kristallanish markazlarini hosil bo‘lishi; 2– kristallarni o‘sishi (yuqorida hosil bo‘lgan markazlar – tug‘malar atrofida). shuni aytish kerakki bu davrda yangi markazlar – tug‘malar paydo bo‘la boshlaydi. kristalllanish mexanizmi modeli quyidagi rasmda ko‘rsatilgan (3.3-rasm). 3.3-rasm. kristallanish jarayoni modeli sxemasi. hosil bo‘lgan kristallanish markazlari yoqlaridan kristallar o‘sa boshlaydi. shuni aytish kerakki kristallanish markazlari hosil bo‘lishida suyuq metalldagi begona zarrachalar ham katta rol o‘ynaydi. …

4 / 9

cha katta bo‘lsa, sferoid shaklidagi kristallar hosil bo‘ladi. metall quymalarda kristallar, umuman aytganda dendrid shaklida bo‘ladi. buni birinchi bo‘lib d.k.chernov chizib bergan. qotishma sekin sovitilganda diffuziya jarayoni kristallar tarkibini barobarlashtirishga ulguradi, tez sovitilganda esa diffuziya jarayoni tugallanmay qoladi, ya’ni ayrim kristallarning tarkibi barobarlashmaydi. dendritlarning markaziy qismida qiyin suyuqlanuvchi «kompanent (a’zo) chetlarida-pereferiya»sida esa oson suyuqlanuvchan kompanent ko‘p bo‘ladi. dendritlarning har xil joylarida uchraydigan bunday kimyoviy turli jinslilik kristall ichra likvatsiya, boshqacha aytganda dendrit likvatsiyasi deb ataladi o‘ta sovish darajasi (n) ortishi bilan, n- ning (mc) qiymati maksimumga yetadi. n kichik bo`lganda kt va mc larning ortishiga sabab shuki, muvozanat temperaturasi yuqori bo`lib, suyuq va qattiq fazalar erkin energiyalari farqi katta bo`ladi. natijada, kristallanish tezlashadi. n ortishi bilan zarrachalar harakatlanuvchanligi, mc va kt pasayadi (3.4-rasm).. 3.4-rasm. dendrit shaklda kristallanish sxemasi. quyida kristallanish o‘sish tezligi va markazlar sonlarining o‘ta sovish darajasiga bog‘liqligi 3.5-rasmda ko‘rsatilgan. 3.5-rasm. markazlar soni va o‘sish tezligini o‘ta sovish tezligiga …

5 / 9

ikning harakatlanganligi yuqori bo‘lib, suyuq va qattiq fazalar erkin energiyalari farqi katta bo‘ladi. natijada kristallanish tezlashadi. δт ortishi bilan zarrachalar harakatlanishi pasayadi va mc va kt lar pasayadi. agar m.c. ko‘p, к.т. kichik bo‘lsa, mayda kristallar hosil bo‘ladi. aksincha, м.с. kam, k.m yuqori bo‘lsa yirik kristallar hosil bo‘ladi. δт juda kichik bo‘lsa, muntazam geometrik shakldagi kristallar hosil bo‘ladi. δt bir qadar kattaroq bo‘lsa, kristallar dendrit shaklini oladi, ya’ni kristallar asosan fazaviy kristall panjaraning asosiy o‘qlariga mos yo‘nalishda o‘sadi. δt ancha katta bo‘lsa, sferoid shaklidagi kristallar hosil bo‘ladi. kristallanish jarayonini boshqarish mumkin. shu yo‘l bilan mayda zarrachali strukturani olish muumkin. buning uchun suyuq metallarga qo‘shimcha tashqi moddalar – modifikatorlar qo‘shiladi. jarayon modifaikatsiyalash – takomillash deb ataladi. modifikatorlar ta’sir etish mexanizmiga qarab ikki xil bo‘ladi. 1. modda suyuq metallda erimaydi: qo‘shimcha kristallanish markazi sifatida xizmat qiladi. (karbidlar, oksidlar) 2. yuza aktiv moddalar; bo`lar metallda eriydigan o‘sayotgan kristallar ustiga o‘tirib olib, uni o‘sishiga …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metallar strukturasi"

1-ma'ruza 3-ma'ruza. metallar strukturasi reja: 3.1. kristallanish jarayonining mexanizmi va kinetikasi. 3.2. metallarning deformatsiyalanishi. 3.3. metallarning qayta kristallanishi. 3.1. kristallanish jarayonining mexanizmi va kinetikasi jismlar to‘rtta agregat holatda bo‘ladi: qattiq, suyuq, gaz, plazma. jism bir holatdan ikkinchi holatga o‘tishi mumkin, agar ikkinchi holat sharoitida yangi holat ko‘proq turg‘un (barqaror) bo‘lsa. tashqi sharoit o‘zgarishi bilan erkin energiya murakkab qonuniyat bo‘yicha o‘zgaradi; suyuq va kristall holat uchun har xil. suyuq va qattiq holat erkin energiyalarning harorat ta’sirida o‘zgarishi 3.1-rasm da ko‘rsatilgan. 3.1-rasm. erkin energiyaning haroratga qarab o‘zgarishi. termodinamikaning ikkinchi qonuniga binoan har qanday faza o‘zgarishi vaqtida sis...

This file contains 9 pages in DOC format (765.5 KB). To download "metallar strukturasi", click the Telegram button on the left.

Tags: metallar strukturasi DOC 9 pages Free download Telegram