adabiyotshunoslik ilmiy tizim sifatida

DOCX 8 pages 29.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

2-mavzu. adabiyotshunoslik ilmiy tizim sifatida reja: 1. adabiyotshunoslikning asosiy sohalari. 1. adabiyotshunoslikning ilmiy tizim ekanligi. 1. adabiyot nazariyasi, adabiyot tarixi, adabiy tanqidning ilmiy tizimdagi ishtiroki 1. matnshunoslik, manbashunoslik, adabiy o’lkashunoslik, bibliografiya va boshqalarning ilmiy tizimdagi oʻrni. tayanch tusunchalar: asosiy sohalar, ilmiy tizm, adabiyot tarixi, nazariyasi, adabiy tanqid, matnshunoslik, manbashunoslik, adabiy o’lkashunoslik, bibliografiya adabiyotshunoslik fan sifatida ilmiy faoliyat sohiblari bilan ijodkorlar olamini o‘zaro bog‘lab, ijodiy yutuqlardan ilm taraqqiyoti uchun foydalanar ekan, u ish ko‘rayotgan tushuncha va istilohlarda har xillik kuzatilishi mumkin. adabiyotshunoslikdagi terminologik chalkashliklarning oldini olish, tushuncha va istilohlarni identifikatsiya qilish, adabiy tahlil va jarayondagi eng zarur va ijtimoiy ahamiyatli hodisalarga tayanib ish ko‘rish bugungi adabiyot ilmining vazifalaridan. tizim – o’zaro ichki aloqadorlikka quriladigan bir necha tizim osti tarmoqlarining yaxlit harakati. adabiyotshunoslik ilmiy tizim sifatida musulmon sharqi mamlakatida ix asrdan boshlab mavjud bo‘lgan. akademik botir valixo‘jayev “adabiyotshunoslik” kitobida, ilmi adab tarkibiga kiruvchi fanlar sifatida lug‘at, sarv, nahv, ishtiqoq, aruz, qofiya, badoye …

2 / 8

shuning uchun ham bu fanlar adabiyotshunoslikning “asosiy sohalari” deb yuritiladi. bu bevosita konkret adabiy-tarixiy faktlar va ular o‘zaro aloqadorligining keng jabhalari bo‘lib, adabiyot tarixi nomi bilan markazlashadi. shu bilan birga, adabiyot nazariyasi yoki nazariy adabiyotshunoslik ham mavjud bo‘lib, u adabiy hayotning umumiy qonuniyatlari va birinchi navbatda, adiblar ijodini o‘rganishga kirishadi. adabiyot tarixi – insoniyat tarixining bir qismi, madaniy tarix tarkibida qaraladi. insoniyat tarixi esa bir necha turlarga: fuqarolik tarixi, davlatchilik tarixi, madaniy tarix va boshqalarga ajraladi. so‘nggisi, ya’ni madaniyat tarixi san’at tarixi, shaharlar tarixi va boshqa qismlarga bo‘linadi. madaniyat tarixining eng unumli sohalaridan biri san’at tarixidir. bu tarix, o‘z navbatida, san’atning turlaridan kelib chiqib: musiqa tarixi, rassomchilik tarixi, haykaltaroshlik tarixi, raqs tarixi v.b. qatorida adabiyot tarixiga alohida e’tibor beriladi. demak, u xalq madaniy tarixining harakatdagi muayyan bir qismi sifatida anglashiladi. adabiyot tarixi ilk badiiyat namunalari (dastlab og‘zaki shaklda yoki mifik tafakkur asosida)dan tortib hozirga qadar o‘tgan adabiy-badiiy asarlarga, ya’ni o‘tmish …

3 / 8

arni ertaroq yaratganlar. adabiyot tarixidagi asarlar, mualliflar ijodiga baho berganda ularning o‘zlarigacha o‘tgan adabiyotga qanday yangilik qo‘shganlari yoki mavjud adabiy hodisalarning qay jihatini yangilaganiga qarab baho beriladi. adabiyot tarixi jamiyat tarixi tarkibida tushunilar ekan, u milliy xarakterga ega. shunga ko‘ra, o‘zbek adabiyoti tarixi, rus adabiyoti tarixi… kabi millat madaniy tarixi bilan bog‘liq taraqqiy etadi. adabiyot tarixini o‘rganishda tarixiylik tamoyiliga asoslaniladi, ya’ni adabiy manbalar, siymolar va hodisalar xronologik tartibda o‘rganiladi. adabiyot tarixini davrlashtirish, adabiy muhit, adabiyot rivojiga ta’sir ko‘rsatgan mintaqaviy manbalar ham shu soha doirasida tahlil qilinadi. milliy adabiyot tarixini yaratish xx asr boshiga to‘g‘ri keldi. biroq bunga qadar yaratilgan mumtoz adabiyotshunoslikdagi tazkira, risolalar hamda badiiy va tarixiy asarlar tarkibidagi lavhalar adabiyot tarixining yaratilishiga asos bo‘lib xizmat qildi. o‘zbek adabiyoti tarixining yaratilishida prof. fitratning “eng eski turk adabiyoti namunalari” (1927), “o‘zbek adabiyoti namunalari. 1-jild” (1928) bu yo‘nalishdagi ilk qo‘llanmalar sanaladi. shuningdek, a.sa’diy, o.sharafiddinov, p.shamsiev, v.zohidov, a.qayumov, a.hayitmetov, a.abdug‘afurov, r.orzibekov va boshqalarning …

4 / 8

i, adabiy jarayon masalalarini o‘rganuvchi fan. adabiyot nazariyasi adabiyotshunoslik tarkibidagi (adabiyot tarixi, adabiy tanqid kabi) fan bo‘lgani uchun, birinchi navbatda, adabiyotshunoslik masalalari bilan bog‘lanadi. adabiyot nazariyasi zamonaviy aspektda xorijiy manbalarda quyidagi yo‘nalishlarda taraqqiy etmoqda: 1. matnga asoslangan nazariyalar (formal-struktural yondashuv, yangi tanqid, narratologiya). 2. muallifni o‘rganishga qaratilgan nazariyalar (biografik va psixoanalitik yondashuv, shu bilan birga feministik adabiyotshunoslik, fenomenologik tadqiqotlar. 3. kitobxonga qaratilgan nazariyalar (retseptiv estetika, asarni qabul qilish tarixi; tarixiy-funksional tadqiqotlar). 4. adabiy va madaniy-tarixiy kontekstga oid nazariyalar (reminissensiya, intertekstual) tadqiqotlar, sotsiologik va tarixiy-materialistik yondashuv, “yangi istorizm” va kulturologik metodologiya. ot nazariyasining o‘z tadqiq predmeti, dasturi va o‘qitish metodikasi bor. shunga ko‘ra u adabiyotshunoslik predmet – inson ruhiy dunyosining ifoda shakli sifatida badiiy adabiyot spetsifikasi va adabiy ijodning ijtimoiy mohiyati (1); adabiyot tarixiy taraqqiyotining umumiy qonuniyatlari – adabiy tur va janrlar, oqim va yo‘nalishlar, hayotni aks ettirish tamoyillari, badiiy uslub, shakl va mazmun hamda uning komponentlari (2); adabiyotshunoslik terminologiyasi va …

5 / 8

ushunish, adabiy jarayonning nazariy muammolarini o‘rganish ham adabiyot nazariyasi doirasida amalga oshiriladi. adabiyot nazariyasining turli aspekt va bo‘limlari orqali ilgari surilayotgan g‘oyalar doimiy amal qilinadigan qonunlar deb qaralmasligi kerak. chunki o‘zgarayotgan dunyoda adabiyot ham o‘zgarmoqda, uning imkoniyatlari kengayib, ifoda vositalari rang-baranglashishi natijasida ayrim nazariy qoidalar tor kelishi, ayrimlari esa iste’moldan chiqishi mumkin. masalan, sho‘ro davrida adabiyot nazariyasining o‘zak vazifasi sifatida ideologik ustqurma belgilangan, nafaqat o‘z davri adabiyotiga, balki o‘tmish adabiyotiga munosabatda ham mafkuraviy talqin yetakchilik qilgan. o‘z zamoniga xizmat qilib, vazifasini o‘tab bo‘lgan bu qarashlarni doimiy suratda joriylartirishga, abadiylashtirishga urinish adabiyot nazariyasi imkoniyatlarini toraytiradi. shunday ekan, adabiyot nazariyasi yagona metodologiya asosiga qurish, bir metodni etakchi bilib, qolganlaridan voz kechish yoki ikkilamchi xarakterda, deb talqin qilish mumkin emas. biroq buning aksiga olib, adabiyot nazariyasi yagona umumadabiy talablari yo‘q ekan, degan gumonga ham bormaslik kerak. adabiyot nazariyasiga yuqorida tilga olingan aspektlari va masalalari jahondagi barcha adabiyotlar tajribasidan kelib chiqib, ularni nazariy umumlashtirgan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiyotshunoslik ilmiy tizim sifatida"

2-mavzu. adabiyotshunoslik ilmiy tizim sifatida reja: 1. adabiyotshunoslikning asosiy sohalari. 1. adabiyotshunoslikning ilmiy tizim ekanligi. 1. adabiyot nazariyasi, adabiyot tarixi, adabiy tanqidning ilmiy tizimdagi ishtiroki 1. matnshunoslik, manbashunoslik, adabiy o’lkashunoslik, bibliografiya va boshqalarning ilmiy tizimdagi oʻrni. tayanch tusunchalar: asosiy sohalar, ilmiy tizm, adabiyot tarixi, nazariyasi, adabiy tanqid, matnshunoslik, manbashunoslik, adabiy o’lkashunoslik, bibliografiya adabiyotshunoslik fan sifatida ilmiy faoliyat sohiblari bilan ijodkorlar olamini o‘zaro bog‘lab, ijodiy yutuqlardan ilm taraqqiyoti uchun foydalanar ekan, u ish ko‘rayotgan tushuncha va istilohlarda har xillik kuzatilishi mumkin. adabiyotshunoslikdagi terminologik chalkashliklarning oldini olish, tu...

This file contains 8 pages in DOCX format (29.3 KB). To download "adabiyotshunoslik ilmiy tizim sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiyotshunoslik ilmiy tizim s… DOCX 8 pages Free download Telegram