dinshunoslik: fan sifatida shakllanishi, predmeti, funksiyalari, kategoriyalari

PDF 17 pages 262.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 262.3 KB

File type PDF

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

abdulla qodiriy nomidagi jizzax davlat pedagogika universitetining xarojiy tillar va adabiyot fakulteti 747-23 guruhining 2 kurs talabasi o’ktamova e’zozaning dinshunoslik fanidan tayyorlagan referat dinsunoslik: fan sifatida shakllanishi, predmeti, funksiyalari, kategoriyalari kirish dinshunoslik insoniyat tarixida eng qadimiy va muhim ijtimoiy hodisa hisoblangan dinni ilmiy asosda o'rganadigan fandir. bu fan diniy tafakkur, urf-odatlar, diniy e'tiqodlar, diniy tashkilotlar va ularning jamiyat hayotidagi o'rnini tahlil qiladi. bugungi globallashuv va madaniyatlararo muloqot sharoitida dinshunoslik fanining ahamiyati ortib bormoqda. ayniqsa, ekstremizm va diniy radikalizmning oldini olish, jamiyatda bag'rikenglikni qaror toptirishda dinshunoslik fanining roli beqiyosdir. dinshunoslikning fan sifatida shakllanishi dinshunoslik fan sifatida shakllanishi uzoq tarixiy jarayonning mahsulidir. dastlab, din bilan bog'liq bilimlar diniy manbalar asosida shakllangan bo‘lsa, keyinchalik bu soha falsafa, tarix, sotsiologiya, psixologiya kabi fanlar bilan integratsiyalashgan holda rivojlandi. xix asrda yevropada dinshunoslik mustaqil fan sifatida shakllandi. maks myuller diniy matnlarni taqqosiy tahlil qilish uslubini joriy etgan bo‘lsa, emil durkgeym diniy institutlarni ijtimoiy institutlar sifatida o‘rganishga …

2 / 17

nomidagi toshkent islom instituti, o'zbekiston xalqaro islom akademiyasi kabi ta'lim muassasalari faoliyat yuritmoqda. qadimgi davrlarda diniy tushunchalarning paydo bo‘lishi insoniyat tarixining ibtidoiy davrlarida tabiat hodisalarini anglab yetolmagan odamlar ularni ilohiy kuchlarga bog‘lashgan. bu jarayon natijasida shamanizm, animizm, totemizm kabi ibtidoiy diniy e’tiqodlar paydo bo‘lgan. arxeologik topilmalar shuni ko‘rsatadiki, miloddan avvalgi 20–30 ming yilliklarga oid qabrlar, totem haykallari, diniy marosimlar tasvirlari mavjud bo‘lgan. bu holat odamzodda ilohiy kuch borligiga ishonchning qadimiy ekanligini ko‘rsatadi. bu davrda diniy e’tiqodlar asosan urf-odatlar, og‘zaki rivoyatlar orqali uzatilgan. bu e’tiqodlar zamirida tabiatdan qo‘rquv, tushunmaslik va undan najot izlash ehtiyoji yotgan. antik davr falsafasida dinga falsafiy yondashuv qadimgi yunoniston va rimda din masalalari falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilingan. platon (mil. avv. 427–347) g‘oyalarning ilohiy mohiyatini tushuntirgan, aristotel (mil. avv. 384–322) esa "birlamchi harakatlantiruvchi sabab" nazariyasini ilgari surgan. epikur va stoa maktablari din va axloq o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushuntirishga harakat qilganlar. bu davrda mifologik tushunchalar, ilohlar panteoni, diniy e’tiqodlar …

3 / 17

il fan bo‘lmasa-da, bu davrda diniy-falsafiy fikrlar dinshunoslik fanining shakllanishiga zamin yaratdi. uyg‘onish davri va tanqidiy tafkkur uyg‘onish davri (xiv– xvi asrlar) yevropada ilm-fan, san’at va tafakkur taraqqiyoti bilan ajralib turadi. bu davrda inson va tabiatga bo‘lgan qiziqish kuchaydi, cherkov hokimiyatining mutlaq hukmronligi tanqid qilina boshladi. sekulyarizm g‘oyalari, ya’ni dunyoiylik tushunchasi shakllandi. bu jarayon dinni tanqidiy tahlil qilish, uni tarixiy va ijtimoiy kontekstda o‘rganish g‘oyasini tug‘dirdi. martin lyuter tomonidan boshlangan islohotlar diniy tafakkurda yangi davrni boshlab berdi. bu dinshunoslik fanining shakllanishida muhim bosqich bo‘ldi. xix–xx asrlarda fan sifatida shakllanishi xix asrda dinshunoslik g‘arbda mustaqil fan sifatida qarala boshlandi. bu davrda quyidagi olimlar katta hissa qo‘shdilar: • maks myuller: taqqosiy dinshunoslik asoschisi. u turli dinlar muqaddas matnlarini taqqoslab o‘rgangan. • emil durkgeym: dinni ijtimoiy hodisa sifatida ko‘rib, uning jamiyatdagi funksiyalarini tahlil qilgan. • zigmund freyd: dinni psixologik tahlil qilib, uni insoniy ongsizlik va komplekslar bilan bog‘lagan. • jeyms freyzer: mif, sehr …

4 / 17

an keyin o‘zbekistonda dinshunoslik davlat siyosati va ma’naviy-ma’rifiy tarbiyaning asosiy qismlaridan biriga aylandi. 1992-yilda "vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida"gi qonun qabul qilindi. shuningdek, quyidagi ilmiy va ta’lim muassasalari tashkil etildi: • o‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi • imom buxoriy nomidagi islom tadqiqot markazi • islom sivilizatsiyasi markazi • din ishlari bo‘yicha qo‘mita huzuridagi dinshunoslik markazi bu muassasalar diniy savodxonlikni oshirish, radikallikka qarshi kurashish va sog‘lom diniy muhitni yaratishda faol rol o‘ynamoqda. xulosa qilib aytganda, dinshunoslik qadimiy e’tiqodlardan to zamonaviy ilmiy metodlargacha bo‘lgan jarayonlarni o‘z ichiga olgan, ko‘p qirrali va dolzarb ilmiy fan sohasidir. dinshunoslikning predmeti dinshunoslikning asosiy predmeti - bu dinning o'zi, ya'ni inson va ilohiylik o'rtasidagi munosabatni ifodalovchi hodisa. bu fan quyidagi yo'nalishlarda izlanishlar olib boradi: • dinning kelib chiqishi va rivojlanish bosqichlari (primitiv e'tiqodlardan zamonaviy dinlargacha); • diniy aqidalar va urf-odatlar tahlili (masalan, islomdagi namoz, xristianlikdagi suvga cho'mish marosimi); • diniy ta'limotlarning muqaddas matnlari (qur'on, injil, tavrot va …

5 / 17

ishlarni ko‘rib chiqadi. dinshunoslik fanining asosiy predmeti quyidagi sohalarni o‘z ichiga oladi: 1. dinning mohiyati va e’tiqod tizimi dinshunoslik diniy e’tiqod va amaliyotlarni tahlil qilish orqali dinning mohiyatini aniqlaydi. dinning barcha shakllari, jumladan, politeizm (bir nechta ilohlarni tan olish), monoteizm (bitta ilohga ishonish), panteizm (tabiatni ilohiylashtirish), animizm (tabiat ruhlarini qabul qilish) kabi turli xil e’tiqodlar dinshunoslik predmetiga kiradi. dinshunoslik e’tiqod va ibodatning o‘zaro aloqalarini o‘rganadi, masalan, diniy matnlar, ibodatlar va marosimlar. 2. dinning tarixi va rivojlanishi dinshunoslik, diniy tizimlarning tarixiy rivojlanishini o‘rganadi. u diniy e’tiqodlar va institutlarning qanday shakllanganini, qanday rivojlanganini, qanday jamiyatlarga ta’sir ko‘rsatganini tahlil qiladi. masalan, xristianlikning shakllanishi, islomning tarqalishi, buddizmning osiyoda rivojlanishi va boshqa diniy o‘zgarishlar dinshunoslik predmeti sifatida o‘rganiladi. dinshunoslikning tarixiy tahlilida dinlarning xususiyatlari, ularning jamiyatdagi ahamiyati, diniy janglar va diniy ta’sirlar ko‘rib chiqiladi. 3. dinning jamiyatdagi o‘rni din jamiyatda muhim rol o‘ynaydi. dinshunoslik dinning jamiyatdagi ijtimoiy va madaniy o‘rnini o‘rganadi. u dinning axloqiy normativlar, urf- …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinshunoslik: fan sifatida shakllanishi, predmeti, funksiyalari, kategoriyalari"

abdulla qodiriy nomidagi jizzax davlat pedagogika universitetining xarojiy tillar va adabiyot fakulteti 747-23 guruhining 2 kurs talabasi o’ktamova e’zozaning dinshunoslik fanidan tayyorlagan referat dinsunoslik: fan sifatida shakllanishi, predmeti, funksiyalari, kategoriyalari kirish dinshunoslik insoniyat tarixida eng qadimiy va muhim ijtimoiy hodisa hisoblangan dinni ilmiy asosda o'rganadigan fandir. bu fan diniy tafakkur, urf-odatlar, diniy e'tiqodlar, diniy tashkilotlar va ularning jamiyat hayotidagi o'rnini tahlil qiladi. bugungi globallashuv va madaniyatlararo muloqot sharoitida dinshunoslik fanining ahamiyati ortib bormoqda. ayniqsa, ekstremizm va diniy radikalizmning oldini olish, jamiyatda bag'rikenglikni qaror toptirishda dinshunoslik fanining roli beqiyosdir. dinshunoslikning f...

This file contains 17 pages in PDF format (262.3 KB). To download "dinshunoslik: fan sifatida shakllanishi, predmeti, funksiyalari, kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: dinshunoslik: fan sifatida shak… PDF 17 pages Free download Telegram