ta’riflar va tushunchalar: iqtisodiyotga tatbiqlar

PDF 4 pages 223.9 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 223.9 KB

File type PDF

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

19 – ma’ruza: ochiq tizimlarning o’zaro ta’sirlari modeli. tizim – bu elementlardan tashkil topgan ob’ekt. ushbu ta’rif umumiy bo‘lib ham sodda, ham murakkab tizimlarni o‘zida qamrab oladi. masalan, rangli qalamlar to‘plami – bu sodda tizim, chunki bu to‘plam maqsadga intilmaydi. uning maqsadi ichkaridan emas, balki tashqaridan belgilanadi: rasm chizish tashqi muhitda maqsad qilib olinadi, ya’ni qalamlar to‘plami aslida tashqaridagi ob’ekt uchun vosita (instrument) sifatida xizmat qiladi. murakkab tizim – bog‘langan elementlardan tashkil topgan va maqsadga intilayotgan ob’ektdir. bu ta’rif faqat murakkab tizimlarni o‘zida qamrab oladi. masalan, toshkent davlat yuridik universiteti oliy ma’lumotli yuridik kadrlarni tayyorlash tizimi sifatida quyidagi bir biri bilan bog‘liq bo‘lgan va ierarxik tuzilma orqali bog‘langan elementlardan tashkil topgan: rektor, prorektorlar, kafedralar, talabalar va h.k. bu tizim quyidagi maqsadga intiladi - yuqori malakali kadrlarni tayyorlash, ya’ni, boshqacha qilib aytganda, “ob’ekt miqyosida maqsad dasturlangan”. har qanday murakkab tizim quyidagi to‘rtta tushuncha orqali ifodalanadi: sub’ekt, ob’ekt, muammo (masala) va tezaurus. …

2 / 4

sa - sub’ekt. o‘zbek tilining so‘zlari majmuasi – ob’ekt, o‘zbek tilida so‘zlashuvchi jamiyat esa - sub’ekt. yoshlar orasidagi jinoyatlar bilan kurashish tizimida ob’ekt sifatida quyidagi bir necha organlar majmuasi ko‘rilishi mumkin: prokuratura, ichki ishlar, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish, o‘zini-o‘zi boshqarish, “kamolot” yoshlar ijtimoiy harakati organlari. muammo (masala) – sub’ektning ob’ektga nisbatan mulohaza ko‘rinishida bildirilgan tanqidiy munosabati.masalan, sub’ekt ob’ekt tomonidan keltirilayotgan naf bilan qoniqmaydigan bo‘lsa, ob’ektga nisbatan tanqidiy munosabat bildiradi, ya’ni ob’ekt bilan bog‘liq bo‘lgan muammoni ko‘taradi. tezaurus – quyi ob’ektlar, sub’ekt va ob’ekt orasidagi munosabatlarni maxsus belgilar bilan ifodalash va ular yordamida muammoni yechish maqsadida qo‘llanadigan til. masalan, bu – matematik, lingvistik yoki dasturlash tili bo‘lishi mumkin. murakkab tizim – bu shunday ob’ektki, u quyidagi uchta universal xususiyatlardan iborat bo‘ladi: - ob’ektning yahlitligi (elementlarning integrallashganligi); - elementlarning bir-biri bilan tuzilma shaklida bog‘liqligi; - ob’ektning maqsadga intilishi (ya’ni ob’ektda maqsad sari intilish xususiyati mavjud). yaxlitlik (integrallashganlik) xususiyati murakkab tizimning …

3 / 4

to‘g‘risidagi ma’lumot to‘liq aniqlansa, u holda tizim determi-nistik deb nomlanadi. deterministik tizimlar ko‘pincha mexanika va matematika sohasida uchraydi. ijtimoiy tizimlar esa deterministik bo‘lmaydi. murakkab tizimdagi elementlar bir biriga nisbatan ierarxik yoki boshqacha holda joylashgan bo‘ladi. qaysidir elementlar tizimning yuqori pog‘onasida joylashgan bo‘lsa, boshqalari – quyi yoki parallel pog‘onada joylashgan bo‘ladi. masalan, universitet boshqaruvi tizimida rektor element sifatida eng yuqori pog‘onada tursa, prorektorlar boshqa elementlar sifatida ikkinchi pog‘onada turishadi va xokazolar. maqsadga intilish xususiyati har qanday murakkab tizim maqsadga intilgan bo‘ladi. maqsadga intilish tizim ichida dasturlangan bo‘ladi. murakkab tizim avtonom ravishda ishlay oladi va muayan maqsadga intiladi. agar tizim maqsadga intilmasa, demak u murakkab tizim emas, aksincha, sodda tizim. murakkab tizimda qaror qabul qiluvchi yoki boshqaruvchi quyi tizim yoki gomeostazis xususiyati mavjud bo‘ladi. murakkab tizim qarorlar qabul qilish mexanizmi orqali yoki avtomatik tarzda yoki muvozanatga tortuvchi kuch yordamida boshqarilishi mumkin. avtomatik tarzda boshqariladigan murakkab tizimlar kibernetik tizimlar bo‘lib, kibernetika tomonidan o‘rganiladi …

4 / 4

ri o‘z navbatida tuzilma shaklida bir-biri bilan bog‘langan elementlardan tashkil topgan bo‘lsa, bunday elementlar to‘plami quyi tizim deyiladi. quyi tizim ham murakkab tizimning uchta universal hususiyatlariga ega – u maqsadga intiladi, uning biborta elementini ajratib bo‘lmaydi va ular bog‘langan bo‘ladi. agar quyi tizim murakkab tizim bo‘la olmasa, ammo baribir bir qancha elementlarni o‘zida qamrab olsa, u tizim komponenti deyiladi. agar a tizimi b tizimning quyi tizimi bo‘lsa, u holda b tizimi yuqori tizim deyiladi. odatda yuqori tizimni tashqi muhit deb ham atashadi. tizimning funksional modeli – tizimning maqsad (ya’ni endogen) ko‘rsatkichlarini ularga ichkaridan, hamda tashqaridan ta’sir etuvchi (ya’ni ichki omilli va tashqi omilli) ko‘rsatkichlar bilan bog‘lovchi mantiqiy, matematik hamda statistik qurilmalar majmuasi.

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ta’riflar va tushunchalar: iqtisodiyotga tatbiqlar"

19 – ma’ruza: ochiq tizimlarning o’zaro ta’sirlari modeli. tizim – bu elementlardan tashkil topgan ob’ekt. ushbu ta’rif umumiy bo‘lib ham sodda, ham murakkab tizimlarni o‘zida qamrab oladi. masalan, rangli qalamlar to‘plami – bu sodda tizim, chunki bu to‘plam maqsadga intilmaydi. uning maqsadi ichkaridan emas, balki tashqaridan belgilanadi: rasm chizish tashqi muhitda maqsad qilib olinadi, ya’ni qalamlar to‘plami aslida tashqaridagi ob’ekt uchun vosita (instrument) sifatida xizmat qiladi. murakkab tizim – bog‘langan elementlardan tashkil topgan va maqsadga intilayotgan ob’ektdir. bu ta’rif faqat murakkab tizimlarni o‘zida qamrab oladi. masalan, toshkent davlat yuridik universiteti oliy ma’lumotli yuridik kadrlarni tayyorlash tizimi sifatida quyidagi bir biri bilan bog‘liq bo‘lgan va ierarx...

This file contains 4 pages in PDF format (223.9 KB). To download "ta’riflar va tushunchalar: iqtisodiyotga tatbiqlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ta’riflar va tushunchalar: iqti… PDF 4 pages Free download Telegram