saralash algoritmalarini tadqiq qilish

PDF 9 pages 418.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 418.6 KB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

15-ma’ruza darsi saralash algoritmlarini tadqiq qilish. ichki saralash algoritmlari saralash algoritmlari informatikaning asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, ma’lumotlar to‘plamini tartibga solish orqali keyingi ishlov berish, qidiruv, tahlil va vizualizatsiyani soddalashtirish imkonini beradi. ayniqsa, ichki (internal) saralash algoritmlari xotirada joylashgan ma’lumotlarni to‘g‘ridan- to‘g‘ri tartiblab chiqish uchun ishlatiladi va ular dasturlashda tez-tez qo‘llaniladigan muhim usullardan hisoblanadi. bu algoritmlar turli murakkablik darajasiga ega bo‘lib, samaradorligi, ishlash tezligi va resursga bo‘lgan ehtiyoji bilan farqlanadi. ichki saralashda ishlatiladigan asosiy algoritmlar quyidagilar: almashtirish asosidagi bubble sort, tanlab olish asosidagi selection sort, qo‘yish asosidagi insertion sort, bo‘lish va boshqarish tamoyiliga asoslangan quick sort, va ajratish-tartiblash usuliga asoslangan merge sort. bubble sort algoritmi eng sodda saralash algoritmlaridan biri bo‘lib, har bir juft elementni taqqoslab, kerak bo‘lsa ularni almashtirib boradi. bu jarayon barcha elementlar to‘g‘ri tartiblanmaguncha davom etadi. albatta, bu algoritmning samaradorligi kichik hajmdagi ma’lumotlar uchun yaxshi, lekin katta hajmdagi massivlarda juda sekin ishlaydi. selection sort esa har bir bosqichda …

2 / 9

qaror emas, lekin juda samarali. saralash algoritmlarini tanlashda massiv hajmi, elementlar tartibi, vaqt va xotira chegaralari inobatga olinadi. amaliy dasturlarda tez-tez uchraydigan holatlar uchun samarali algoritm tanlash umumiy tizim ishlashiga katta ta’sir ko‘rsatadi. shu sababli, ichki saralash algoritmlarini chuqur o‘rganish va ularni turli vaziyatlarga moslashtirib qo‘llash dasturchilar uchun muhim ko‘nikmalardan biri sanaladi. shuningdek, saralash algoritmlarini o‘rganishda ularning ishlash printsiplarini, algoritmik murakkabliklarini, va amaliy tajribalarda o‘zini qanday tutishini tahlil qilish juda muhimdir. masalan, bubble sort va selection sort kabi oddiy algoritmlar o‘zining soddaligi tufayli o‘quv maqsadlarida keng o‘rganiladi, lekin real dunyo loyihalarida kamdan-kam ishlatiladi. aksincha, quick sort va merge sort kabi algoritmlar katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlaganda samarali natijalar beradi va ko‘plab zamonaviy dasturlash kutubxonalarida asosiy saralash mexanizmlari sifatida qo‘llaniladi. shuni ham eslatib o‘tish kerakki, ba’zi hollarda bir nechta saralash algoritmlarini kombinatsiya qilish ham samarali bo‘lishi mumkin. misol uchun, quick sort katta massivlar uchun ishlatiladi, ammo kichik qismlar insertion sort bilan …

3 / 9

algoritmlarining afzalliklarini baholashda algoritmning barqarorligi (stability) ham muhim rol o‘ynaydi. barqaror saralash algoritmi bir xil kalit qiymatga ega elementlarning dastlabki tartibini saqlab qoladi. masalan, kartalar o‘yini misolida agar kartalar faqat raqamlar bo‘yicha saralansa, barqaror saralash dastlabki belgilar (g‘isht, olma va hokazo) tartibini saqlab qoladi. merge sort va bubble sort algoritmlari barqaror saralash algoritmlariga misol bo‘la oladi, quick sort esa odatda barqaror emas. saralash algoritmlarini real hayotdagi qo‘llanilishiga oddiy misol keltirish mumkin: onlayn-do‘konlarda mahsulotlar narx, baho yoki mashhurlik darajasiga qarab saralanadi. bu holatlarda tez va samarali saralash algoritmlarini qo‘llash foydalanuvchi tajribasini yaxshilash uchun juda muhim. python dasturlash tilida saralash uchun ichki sort() funksiyasi ishlatiladi, u asosan timsort algoritmiga asoslangan. timsort - bu real ma’lumotlarga juda moslashuvchan va samarali saralash algoritmi bo‘lib, u merge sort va insertion sort yondashuvlarining kombinatsiyasidir. masalan, python’da massivni saralash: data = [5, 2, 9, 1, 5, 6] data.sort() print(data) # natija: [1, 2, 5, 5, 6, 9] …

4 / 9

atan afzal bo‘lishi mumkin. masalan, kichik o‘lchamdagi massivlar uchun insertion sort juda tez ishlaydi, chunki u minimal ustama (overhead) talab qiladi va agar massiv qisman tartiblangan bo‘lsa, yanada samarali natija beradi. katta hajmdagi va tartibsiz ma'lumotlar uchun esa quick sort yoki merge sort kabi algoritmlar tanlanadi. ba'zan saralash faqat raqamlar ustida emas, balki murakkab obyektlar ustida ham amalga oshiriladi. bunday hollarda python tilida key parametri orqali saralash mezonini belgilash mumkin. masalan: students = [ {"name": "ali", "age": 22}, {"name": "vali", "age": 20}, {"name": "sami", "age": 21} ] students.sort(key=lambda x: x['age']) print(students) # natija: [{'name': 'vali', 'age': 20}, {'name': 'sami', 'age': 21}, {'name': 'ali', 'age': 22}] bunda age bo‘yicha saralash amalga oshirildi. ba'zi holatlarda saralash algoritmlari parallel ravishda ham bajarilishi mumkin, bu esa juda katta hajmdagi ma’lumotlarni tezda saralash imkonini beradi. parallel saralash algoritmlari - zamonaviy ko‘p yadroli protsessorlardan samarali foydalanishga imkon beradi. saralash algoritmlarini chuqur o‘rganish orqali dasturchilar o‘z kodlarini …

5 / 9

ishlatish uchun avval ma’lumotlar saralangan bo‘lishi shart. graf nazariyasida ham minimal o‘rmonlar yoki minimal yo‘llarni aniqlash uchun ma’lumotlar ustida saralash ishlari amalga oshiriladi. tahlil qilganda, saralash algoritmlarining ishlash murakkabligi (ya'ni har bir algoritm nechta taqqoslash va almashtirish operatsiyasini bajarishi) asosiy o‘lchov mezon hisoblanadi. quyidagilar saralash algoritmlarining asosiy murakkabliklari:  bubble sort  selection sort  insertion sort  merge sort  quick sort  heap sort python dasturlash tilida mavjud sorted() funksiyasi ham samarali ichki algoritmlardan foydalanadi. python’da saralash uchun timsort algoritmi ishlatiladi. bu algoritm insertion sort va merge sort g‘oyalarini birlashtirgan va turli sharoitlarda yuqori tezlikni ta'minlaydi. misol uchun: numbers = [5, 2, 9, 1, 5, 6] sorted_numbers = sorted(numbers) print(sorted_numbers) # natija: [1, 2, 5, 5, 6, 9] xulosa qilib aytganda, saralash algoritmlari kompyuter fanining asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, ularni o‘zlashtirish nafaqat nazariy bilimlar, balki dasturlash amaliyotida ham muhim o‘rin tutadi. turli vaziyatlar uchun mos algoritmni tanlash va …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "saralash algoritmalarini tadqiq qilish"

15-ma’ruza darsi saralash algoritmlarini tadqiq qilish. ichki saralash algoritmlari saralash algoritmlari informatikaning asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, ma’lumotlar to‘plamini tartibga solish orqali keyingi ishlov berish, qidiruv, tahlil va vizualizatsiyani soddalashtirish imkonini beradi. ayniqsa, ichki (internal) saralash algoritmlari xotirada joylashgan ma’lumotlarni to‘g‘ridan- to‘g‘ri tartiblab chiqish uchun ishlatiladi va ular dasturlashda tez-tez qo‘llaniladigan muhim usullardan hisoblanadi. bu algoritmlar turli murakkablik darajasiga ega bo‘lib, samaradorligi, ishlash tezligi va resursga bo‘lgan ehtiyoji bilan farqlanadi. ichki saralashda ishlatiladigan asosiy algoritmlar quyidagilar: almashtirish asosidagi bubble sort, tanlab olish asosidagi selection sort, qo‘yish asosidagi...

This file contains 9 pages in PDF format (418.6 KB). To download "saralash algoritmalarini tadqiq qilish", click the Telegram button on the left.

Tags: saralash algoritmalarini tadqiq… PDF 9 pages Free download Telegram