buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi

PDF 34 pages 760.3 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 760.3 KB

File type PDF

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

226 13-mavzu. buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi reja: 1. buddaviylikning vujudga kelishi, ta’limoti- to‘rt oliy haqiqat, nirvana. 2. buddizimdagi oqimlar va o‘zbekiston hududidagi buddizm yodgorliklari, ularning tadqiq etilishi. 3. xristianlik va xristianlikdagi asosiy oqimlar. 4. xristianlikning o‘rta osiyoga kirib kelishi. tayanch so‘zlar: budda, sidharta gautama, shakyamuni, bxagavan , tripitaka, meditatsiya, panch-shila, panchtantra, xristos, injil, iso masix, pasxa,provaslav, katolik, protestant, ikona, bibliya 1. buddaviylikning vujudga kelishi, ta’limoti – to‘rt oliy haqiqat, nirvana. buddizm mil.av.i ming yillikning o‘rtalarida hindistonda braxman kastasiga kirmaganaholining braxmanizmga norozilik kayfiyati natijasida, jaynizm dini kabi paydo bo‘lgan dindir. buddizm dini hindistonda paydo bo‘lgan bo‘lsada, osiyoning katta qismi – xitoy, hindixitoy, mongoliya, yaponiya, koreya va boshqa hududlarga tarqalgan jahon dinlaridan biridir. bu dinga e’tiqod qiluvchilar turli manbalarga ko‘ra 700 mln kishini tashkil etadi. buddizm dinining asoschisi tarixiy shaxs – siddxartxa gautama – shakya (sakya) qabilasi rojasining o‘g‘li bo‘lib mil.avv. vi asrda tug‘ilgan. uning tug‘ilishi haqidagi afsonaga ko‘ra …

2 / 34

b yuzlari yara bosgan kishini ko‘rib undan ta’sirlanadi. shundan so‘ng u mukkaygan qariya, dafn marosimi va chuqur o’ylovga sho’ng‘igan zohidni ko‘radi. bu to‘rtta uchrashuv hikoya qilinishicha g‘amsiz yashayotgan shaxzoda dunyoqarashini tubdan o‘zgartiradi. u dunyo o‘zi o’ylaganidek g‘am-tashvishsiz emasligini tushunadi. dunyoda baxsizlik, kasallik, o‘lim borligi hamda olamni azob-uqubatlar boshqarishini tushunib, rohat-farog‘atda yashayotgan shaxzoda o‘z saroyini tark etadi. gautama mana shu azob-uqubatlarni sabablarini aniqlashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan. o‘sha davrdagi hind madaniyati bu muammoga ma’lum shakldagi javobni ishlab chiqgan edi. yuqorida aytganimizdek rivojlangan falsafiy tizimlar, amaliy yoga mavjud edi. shuning uchun gautama vedizm va braxmanizmning falsafiy merosini o‘rganishga kirishadi va bu merosning ko‘p tamonlari u tomonidan o‘zlashtirilib, ijodiy qayta ishlandi. biroq bundan oldin u o‘sha davr falsafiy tizimida ta’kidlangan – osoyishtalikga faqat zoxidlik turmush tarzi orqali erishish mumkin degan ta’limotga amal qildi. mana shu maqsadda zohid ko‘rinishiga kirib yetti yil haqiqatni izladi. u shaharma-shahar, qishloqma-qishloq yurib, mana shu davr ichida zoxidlik …

3 / 34

i o‘ziga shogirdlikga oladi va ularga o‘zining targ‘ibotini o‘qib eshittiradi. bundan tashqari budda urevela o‘rmonidagi zohid-braxmanlarga, magadxining poytaxti rajagrixda o‘z ta’limotini targ‘ib qiladi. uning izdoshlarini soni kun sayin oshib borgan. bir qism shogirdlarini o‘z ta’limotini yoyish maqsadida hindistonning turli 228 chekkalariga yuboradi, bir qism shogirdlari bilan esa mamlakatni kezib ta’limotini o‘zi targ‘ib qiladi. keyingi buddaning 40 yillik umri mana shunday o‘z targ‘ibotini mamlakatning turli chekkalariga yoyish bilan o‘tadi. umrining oxiriga kelib buddaning izdoshlari magadxa, koshal va shimoliy-sharqiy hindistonda ko‘pchilikni tashkil etardi. budda 80 yoshda vafot etgandan so‘ng uning tanasi qadimgi hindistondagi an’anaga ko‘ra kuydiriladi va xoki mamlakatning turli chekkalariga yuborilib, mana shu xududlarda uning nomi bilan ibodatxonalar qurdiriladi. buddizm dinining paydo bo‘lishi o‘sha davr hindiston aholisining ijtimoiy, diniy ma’naviy hayoti bilan bog‘liq. buddizmning paydo bo‘lgan vaqti masalasi ham o‘ziga xos ilmiy munozaralarga sababdir. uning qachon paydo bo‘lganligi haqidagi ishonchliroq ma’lumotga ko‘ra podsho ashoka ikkinchi buddistlar yig‘inidan 118 yil o‘tgandan so‘ng …

4 / 34

inqiroziga sabab bo‘ldi. go’yoki xudo braxma tomonidan o‘rnatilgan kasta tuzumiga nisbatan ishonchga putur eta boshladi. zohidlik, tarkidunyochilik, rohiblikning keng tarqalishi (hatto yuqori kasta vakillari orasida ham) mavjud tuzumdan norozilikni kuchayganligidan dalolat beradi. mana shu sharoitda tarki dunyochilik ta’limoti, sektalari, hatto charvaka kabi falsafiy oqimlar hamvujudga keldi. shu davrdagi jamiyat ma’naviy ruhiyatini o‘zida ko‘proq ifodalagan ta’limotlardanbiri buddizm edi. 229 buddizmning axloqiy va ijtimoiy g‘oyalari jamiyatning keng qatlami vakillari manfaatiga mos kelardi. uning amaliyoti, ya’ni nirvanaga erishish maqsadi faqat rohiblar uchun mo‘ljallangan edi. shu sababli budda jamoalari rohib-bxikshu (“qashshoq”)lar jamoasi edi. buddaning birinchi izdoshlari yomg‘irlar davrida yig‘iladigan kichik gruhdan (6 kishidan kam bo‘lmagan) iborat zoxidlar bo‘lgan. jamoaga kiruvchilar har qanday mulkdan voz kechishgan va sochlarini olib, sariq rangli maxsus kiyim kiyishgan o‘zlari uchun birinchi zarurat bo‘lgan narsalarda tashqari hech narsaga ega bo‘lishmagan. ular asosiy vaqtini shaharma-shahar, qishloqma-qishloq yurib sadaqa yig‘ishda o‘tkazgan. ular faqat tushgacha go‘shsiz ovqat yeyish huquqiga ega bo‘lishgan va ertasi …

5 / 34

an, umumiy yig‘in, sangxa (ushbu monastir rohiblari jamoasi) va saylangan ustozga bo‘ysunuvchi rohibga aylandi. rohiblar turmush tarzi tripitaka (“uch savat”)ning muhim qismi bo‘lgan vinayapitakimatnlari bilan tartibga solingan. u beshta kitobdan iborat bo‘lib, budda rohiblari jamoasining tashkiliy dasturlariga, bu jamoaga kirish qoidalariga, rohiblarning farzlariga bag‘ishlangan. suttapitaka ham tripitakaning tarkibiga kirgan va u ham besh kitobdan iborat bo‘lib, unda budda ta’limoti uning o‘zini tilidan, shogirdlari tilidan masal, suhbat, afsona, doston, hikmatli so‘z, sharhlar tarzida bayon qilingan. tripitakaning uchinchi qismi abhiidxarmapitaka yetti kitobdan iborat bo‘lib, unda diniy ta’limot asosiy qoidalarining ilohiy talqini o‘z ifodasini topgan. bu matnlar buddaviylar tomonidan yuksak baholanib yaxshi 230 saqlangan va rohiblar tamonidan ko‘chirilib yirik va mashhur monastirlarning kutubxona-arxivlarida saqlangan. shunday mashhur monastirlardan biri milodimizning boshlarida hindistondagi nalanda monastiri bo‘lib, unga ko‘pgina hududlardan buddaviylik ta’limotini o‘rganmoqchi bo‘lgan, ta’lim olishni hohlovchi, buddizmning muqaddas matnlarini ko‘chirib olib o‘z yurtiga olib ketishni hoxlovchi ko‘plab kishilar intilgan. buddizmning ilk ta’limotida diniy mazmundan ko‘ra …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi"

226 13-mavzu. buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi reja: 1. buddaviylikning vujudga kelishi, ta’limoti- to‘rt oliy haqiqat, nirvana. 2. buddizimdagi oqimlar va o‘zbekiston hududidagi buddizm yodgorliklari, ularning tadqiq etilishi. 3. xristianlik va xristianlikdagi asosiy oqimlar. 4. xristianlikning o‘rta osiyoga kirib kelishi. tayanch so‘zlar: budda, sidharta gautama, shakyamuni, bxagavan , tripitaka, meditatsiya, panch-shila, panchtantra, xristos, injil, iso masix, pasxa,provaslav, katolik, protestant, ikona, bibliya 1. buddaviylikning vujudga kelishi, ta’limoti – to‘rt oliy haqiqat, nirvana. buddizm mil.av.i ming yillikning o‘rtalarida hindistonda braxman kastasiga kirmaganaholining braxmanizmga norozilik kayfiyati natijasida, jaynizm dini kabi paydo bo‘lgan dindir. buddizm ...

This file contains 34 pages in PDF format (760.3 KB). To download "buddaviylik va xristian dini tarixi va falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik va xristian dini ta… PDF 34 pages Free download Telegram