монополия ва монопсония

PDF 28 pages 2.1 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PDF

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

presentation investment climate of the republic of uzbekistan by dr. rustam azimov, governor of ebrd for uzbekistan, minister of finance of the republic of uzbekistan annual meeting of the governors of ebrd, riga, 20 may 2000 тошкент давлат иқтисодиёт университети «тармоқлар иқтисодиёти» кафедраси «микроиқтисодиёт» фани 10-мавзу. монополия ва монопсония режа 1. рақобат тушунчаси ва рақобатлашмаган бозорлар 2. монопол бозор хусусиятлари 3. соф монополия шароитида маҳсулот хажмини ва монопол нархни аниқлаш 4. монопол ҳокимият кўрсаткичлари рақобат – бозор субъектлари иқтисодий манфаатларининг тўқнашувидан иборат бўлиб, улар ўртасидаги юқори фойда ва кўпроқ нафлиликка эга бўлиш учун курашни англатади. рақобат истеъмолчилар ўртасида ҳам юз беради: улар товарларни қулай ва арзон нархларда сотиб олишга ҳаракат қиладилар, яъни харидорлар ҳар бир сарфланган пул бирлиги эвазига кўпроқ нафлиликка эга бўлишга ҳаракат қиладилар. 1. рақобат тушунчаси ва рақобатлашмаган бозорлар истеъмолчи (харидор)лар ўртасида ишлаб чиқарувчи (сотувчи)лар ўртасида рақобат кўпроқ нафлиликка эришиш кўпроқ фойда олиш асосий мақсадлари монополия турлари ёпиқ …

2 / 28

соф монополия - бу битта сотувчи ва кўп харидорлар қатнашган бозор, ёки ўрнини босадиган товар бўлмаган товарни сотадиган ягона сотувчи бўлган бозор вазияти, ёки тармоқда ягона ҳукмрон фирма бўлиб, фирманинг ишлаб чиқариш ва сотиш чегараси тармоқ чегарасига тенг бўлган бозор. соф монополия ва рақобатлашган бозор бир-бирига тескари бозорлар ҳисобланади. олигополия - бу бозор тизимида бирор бир товарни сотишда чекланган фирмалар ҳукмронлик қилади. монопол рақобат бозори тўлиқ рақобатлашмаган бўлиб, унда қатнашадиган фирмалар сони кўп бўлиб, уларнинг ҳар бири ўз товарлари нархини маълум чегарада назорат қилади, яъни улар кичик бўлса ҳам монопол ҳокимиятга эга. 2.монопол бозор хусусиятлари тўсиқларлар: масштаб самараси (коммунал хизматлар) • патентлар • давлат томонидан тақдим этилган лицензиялар ва имтиёзлар • бирон бир ресурсдан фойдаланишдаги мутлоқ ҳуқуқлар бозорларнинг асосий хусусиятлари мезонлар номукаммал рақобат турлари соф рақобат монополия (соф) олигополия монополистик рақобат бозордаги фирмалар сони ягона бир нечта (5-8 та) кўп (10-15 та) жуда кўп тармоққа кириш имконияти имконсиз, бозор ёпиқ …

3 / 28

озордаги улуши билан белгиланади. монопол ҳокимиятга эга бўлиш учун фирманинг соф монополист бўлиши шарт эмас. фирма маҳсулотига бўлган талаб чизиғи рақобатлашган бозордагидай горизонтал бўлмасдан, пастга ётиқ бўлиши кифоядир. агар талаб чизиғи пастга ётиқ бўлса, фирма таклиф ҳажмини ошириб ёки камайтириб, маҳсулот нархини ўзгартириши мумкин. 3. соф монополия шароитида маҳсулот хажми ва монопол нархни аниқлаш аммо, монополиянинг қудратини бўрттириб кўрсатиш ҳам нотўғри. чунки, монополист фирма ҳам потенциал рақобат билан ҳисоблашишга мажбур. масалан, янги кашфиётлар, ўринбосар товарлар пайдо бўлиши, импорт товарларнинг кириб келиши, бошқа фирмаларнинг «истеъмолчилар пули» учун курашиши, давлатнинг монополияга қарши қонунлар орқали курашиши каби ҳолатлар монополистнинг мавқеини пасайтириши шубҳасиз. агар соф рақобатлашган бозорда фирма нархни ўзгармас деб қабул қилган ҳолда фақат маҳсулот ҳажмини ўзгартириши мумкин бўлса, монополист фойдани максималлаштириш учун нархни ҳам маҳсулот ҳажмини ҳам ўзгартириш имкониятига эга. рақобатлашган бозорда фирманинг чекли даромади маҳсулот нархига тенг (p=mr) ва талаб чизиғи горизонтал бўлса, монопол бозорда монополист маҳсулотига бўлган талаб чизиғи пастга …

4 / 28

қисмида ҳаракат қилади. p q d b нархнинг туширилиши жараёнида даромад ўзгариши p0 q 0 a q 1 p1 a – даромад (тушум)нинг йўқотилиши sa=4000 в – даромаднинг ортиши sb=20000 соф монополияда фирманинг маҳсулотига талаб, унинг чекли ва умумий даромади. q маҳсулот миқдориq*0 maxtr q* фирма даромади тr b a c q фирма даромади тr эластик талаб e >1 ноэластик талаб e mc фирма и.ч. ҳажмини ошириши лозим агар q = qo, у ҳолда mr = mc фирма оптимал и.ч.га эга агар q > qo, у ҳолда mr avc бўлганда ишлаб чиқариш pm lac бўлганда ишлаб чиқариш pm < lac бўлганда ишлаб чиқаришни тўхтатиш изоҳ: pm – бу қисқа муддатли оралиқда mr=mc га, узоқ муддатли оралиқда mr=lmc га тенг бўлганда, талаб ҳажми оптимал ишлаб чиқариш ҳажмига тенг бўлган шароитдаги нарх. рақобатлашган бозорда нарх чекли харажатга тенг бўлиши, максимал фойда олишнинг зарурий шарти эди. монопол бозорда нарх чекли харажатдан юқори белгиланади. …

5 / 28

кичик улушга эга бўлган фирма. монопол ҳокимиятни характерлаш учун бозорни марказлашув даражаси кўрсаткичидан ҳам фойдаланилади. бу кўрсаткич биринчи бўлиб херфиндал-хиршман томонидан тавсия этилгани учун, у херфиндал-хиршман индекси (англ. herfindahl - hirschman index) деб юритилади. бу индекс корхоналарнинг бозордаги улушлари йиғиндиси сифатида қаралади ва қайси фирманинг бозордаги улуши юқори бўлса, у фирма бозорда монопол ҳокимиятга эга бўлиши мумкин ёки шундай имконият мавжуд деб қаралади. фирмалар бозордаги улушига кўра тартиблаштирилади. 22 3 2 2 2 1 ... nssssi  company a monopoly power increases as it becomes more concentrated herfindahl-hirschman index херфиндал-хиршман индексига кўра бозорни уч турга ажратиш мумкин: i : 2000 < i < 10000 – юқори концентрациялашган бозорлар; ii: 1000 < i < 2000 — ўртача концентрациялашган бозорлар; iii: i < 1000 концентрация даражаси паст бозорлар. агар тармоқда ягона фирма бўлиб, унинг маҳсулоти тармоқ маҳсулотини ташкил қилса, s2=100% бўлади ва бундай ҳол соф монополия бўлади, яъни херфиндал-хиршман индекси i=10000 га …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "монополия ва монопсония"

presentation investment climate of the republic of uzbekistan by dr. rustam azimov, governor of ebrd for uzbekistan, minister of finance of the republic of uzbekistan annual meeting of the governors of ebrd, riga, 20 may 2000 тошкент давлат иқтисодиёт университети «тармоқлар иқтисодиёти» кафедраси «микроиқтисодиёт» фани 10-мавзу. монополия ва монопсония режа 1. рақобат тушунчаси ва рақобатлашмаган бозорлар 2. монопол бозор хусусиятлари 3. соф монополия шароитида маҳсулот хажмини ва монопол нархни аниқлаш 4. монопол ҳокимият кўрсаткичлари рақобат – бозор субъектлари иқтисодий манфаатларининг тўқнашувидан иборат бўлиб, улар ўртасидаги юқори фойда ва кўпроқ нафлиликка эга бўлиш учун курашни англатади. рақобат истеъмолчилар ўртасида ҳам юз беради: улар товарларни қулай ва арзон нархларда сотиб...

This file contains 28 pages in PDF format (2.1 MB). To download "монополия ва монопсония", click the Telegram button on the left.

Tags: монополия ва монопсония PDF 28 pages Free download Telegram