қуёшни астрономик кузатиш натижалари бўйича кузатиш жойининг кенглигини аниклаш

PDF 5 pages 298.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 298.5 KB

File type PDF

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

10–мавзу: қуёшни астрономик кузатиш натижалари бўйича кузатиш жойининг кенглигини аниқлаш амалий машғулотнинг мақсади: қуёшни астрономик кузатиш натижалари бўйича кузатиш жойининг географик координаталарни аниклашни, ер сиртидаги исталган пунктнинг координатасини топишни ўрганиш. керакли қўлланмалар: географик глобус, гномон теодолит ёки универсал асбоб, географик сетка, хронометр ёки оддий соат ҳозирги ҳолат учун ўртача қуёш вақти етарли. ернинг шакли сферик шар шаклига анча якин бўлиб, ўз ўқи атрофида айланма ҳаракат қилади. ер ўқи ўтган ва айланма ҳаракатда иштирок этмайдиган ер сирти нуқталари унинг қутблари дейилади. ер шарининг шимолий ярим шаридаги қутби шимолий қутб, жанубий ярим шаридагиси эса жанубий қутб деб аталади. ер марказидан ўтувчи ва ер ўқига перпендикуляр текислик айланасини ўтказамиз. бу катта айлана ер экватори деб аталади. экватор айланаси ер шарини тенг иккита ярим шарга: шимолий ва жанубий ярим шарларга ажратади. экватор айланаси ер сиртида қўзгалмас бўлгани учун ер сиртидаги ихтиёрий берилган нуқтанинг вазияти унга нисбатан аниқланади. ер шаклида бўлгани сабабли унинг сиртида жойлашган …

2 / 5

инвич обсерваториясидан ўтувчи меридиан танлаб олинган. берилган нуқтанинг (пунктнинг) географик узунлиги деб, берилган нуқта (пункт)дан ўтувчи меридиан билан бошланғич меридиан орасидаги, экватор бўйлаб ёй бирликларида ифодаланган масофага айтилади ва у  ҳарфи билан белгиланади. географик узунлик () қиймати нолинчи меридиандан бошлаб ҳисобланади ва шарқий узунлик ҳамда ғарбий узунликларга ажратилади. нолинчи меридиандан шарқ томонга ҳисобланган узунликка шарқий узунлик дейилади ва махсус белги билан кўрсатилади. масалан, 400 00/ шарқий узунликни  = 400 00/ e деб белгилаш мумкин, бу ерда e–ҳарфи шарқий узунлик маъносини англатади. жойнинг географик кенглиги ва узунлиги биргаликда географик координаталар системасини ташкил этади. ер сиртидаги исталган нуқта (пункт) нинг ўрни географик координаталар орқали аниқланади. ер сиртида битта меридианда ётувчи иккита нуқта (пункт) орасидаги масофани узунлик бирликларида (км, м, ларда) ҳам аниқлаш мумкин. бизга маълумки, ўтказилган ўлчашлардан ер меридиани айлансининг 10 га тахминан 111 км масофа тўғри келади. демак, берилган иккита пункт орасидаги ёй масофани аниқлаб олсак, улар орасидаги масаофани …

3 / 5

ни аниқланг. 2.қуйида номлари келтирилган шаҳарларнинг географик координаталарини аниқланг: № шаҳар номи   1 тошкент 2 қобул 3 деҳли 4 москва 5 қарши 3.географик координаталари қуйида келтирилган пунктларни аниқланг:     жой номи 00 +510 32 0 30 // +39040// 77 0 00 // +29000// 30 020 // +50020// 66030/ 390 08/ 1. географик узунлиги =(30–35)0 бўлган шаҳарларни аниқланг. 2. географик кенглиги   600 бўлган пунктларни аниқланг. 3. географик кенглиги   390 бўлган пунктларни аниқланг. 4. географик кенглиги   410 бўлган пунктларни аниқланг. 5. географик кенглиги   560 бўлган пунктларни аниқланг. амалий топшириқ: қуёшни кузатиш бўйича географик кенгликни   аниқлаш. кузатиш тартиби: 1. соатни текшириш. 2. асбобни мослаштириш уни нивелирлаш. 3. кузатиш ярим кун (туш пайти)да олиб борилади. чунки бунда қуёш баландлиги  оh секин ўзгаради; теодолит окулярига албатта қора шиша фильтр кийдирилади; а) қуёш асбоб трубасининг кўриш майдонига шундай жойлаштириш керакки, …

4 / 5

я қилинади). д) қуёш оғиши  0 берилган моментга интерполяция қилинади, бу маълумот «астрономик календар» дан олинади; е) кенгликни   тахминий қиймати   h090 ; формуласи бўйича ҳисобланади; ж) қанчаки, кузатиш аниқ меридианда олиб борилгани учун, кузатилган баландлик  0h кульминация моментидан кам қийматда бўлади; шунинг учун, топилган кенглик   ни меридианга келтириш керак бўлади; келтирилган кенглик   қўйидаги формула ёрдамида бажарилади. 0 0 02 cosh coscos '1sin 2 sin2 тахмин тахмин t    кузатишни ёзиш мисоли ва схемаси масалан: 30 январь 2017 йил. кузатувчи ______________________________ гуруҳ сардори. қуёш кузатиш бўйича пункт кенглиги zn e030 аниқлаш. маҳаллий фуқаро вақти; соат тузатмаси 31m . ўнг доира,  пастки қирраси нониус i нониус ii ўртача вақт (қуёшни трубада кузатишда) 44002’ 4’ 44003’ 11h 41m ∙2 чап доирада ҳам 135050’ 50’ 136050’ 11h 47m∙0 1800–чап доира 43010’ ўртача 43035’ 11h44m∙1 қуёш радиуси –16’ +1.3 рефракция –1/ 11h45m∙4 …

5 / 5

юлдузлар осмонининг сурилма картасидан фойдаланиб, у эклиптиканинг қайси юлдуз туркумига тегишлилигини астрономик календардан аниқланг (яъни қуёш турган нуқтани қалам билан секингина белгилаб қўйилади). теодолитни объективи ёки окулярига қорайтирилган фильтр кийдирилиб қуёш кузатилади. теодолитдан қуёшни горизонтал координаталари а–азимути, иккинчиси  h –баландлиги, z–юлдузнинг зекнит масофасини аинқлаб жадвалингизга киритинг. қуйидаги юлдузлар горизонтал координаталарини аниқланг. қуёш азимут (а) баландлиги (h) зенит (z) қуёшни чиқиши қуёшни юқори кульминациясигача қуёш юқори кульминацияда қуёни ботишигача қуёш ботишида гномон вертикал стержень бўлиб, горизонтал текисликка маҳкамланади. гномоннинг энг қисқа сояси бўйича меридиан йўналишини тахминий аниқлаш учун ҳизмат қилади. шу билан бир қаторда гномон ёрдамида куннинг исталган вақтида қуёшнинг баландлигини  h аниқлаб, шу жойнинг географик кенглиги (φ) ни аниқлаш мумкин. шаклдан (–расм) ab–гномон таёқчасининг узунлиги, ac– гномон соясининг узунлиги.  tgh ac ab , ab=actghʘ бизга маълумки φ=δʘ+z; zʘ+hʘ=900. горизонтал координата системасидан ёки zʘ= 900– hʘ. қуёш δʘ оғиш координатаси астрономик календардан кузатилаётган саналар учун олинади ва шу …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "қуёшни астрономик кузатиш натижалари бўйича кузатиш жойининг кенглигини аниклаш"

10–мавзу: қуёшни астрономик кузатиш натижалари бўйича кузатиш жойининг кенглигини аниқлаш амалий машғулотнинг мақсади: қуёшни астрономик кузатиш натижалари бўйича кузатиш жойининг географик координаталарни аниклашни, ер сиртидаги исталган пунктнинг координатасини топишни ўрганиш. керакли қўлланмалар: географик глобус, гномон теодолит ёки универсал асбоб, географик сетка, хронометр ёки оддий соат ҳозирги ҳолат учун ўртача қуёш вақти етарли. ернинг шакли сферик шар шаклига анча якин бўлиб, ўз ўқи атрофида айланма ҳаракат қилади. ер ўқи ўтган ва айланма ҳаракатда иштирок этмайдиган ер сирти нуқталари унинг қутблари дейилади. ер шарининг шимолий ярим шаридаги қутби шимолий қутб, жанубий ярим шаридагиси эса жанубий қутб деб аталади. ер марказидан ўтувчи ва ер ўқига перпендикуляр текислик айлана...

This file contains 5 pages in PDF format (298.5 KB). To download "қуёшни астрономик кузатиш натижалари бўйича кузатиш жойининг кенглигини аниклаш", click the Telegram button on the left.

Tags: қуёшни астрономик кузатиш натиж… PDF 5 pages Free download Telegram