transmilliy korporatsiyalar va globallashuv

PDF 16 pages 2.3 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

“innovatsion iqtisodiyot” kafedrasi – o.xusainov 181 181 9-mavzu. globallashuv sharoitida transmilliy korporatsiyalar reja: 9.1. transmilliy korporatsiyalarning mohiyati; 9.2. jahon iqtisodiyotida transmilliy korporatsiyalarning roli; 9.3. jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi davrida tmklar faoliyati; 9.4. hududiy integratsiyalashgan muammolar; 9.5. shimoliy amerika integratsiyasi va uning о‘ziga xos xususiyatlari; 9.6. uch tomonlama bitimning (nafta) asosiy shartlari. tayanch iboralar: globallashuv, xalqaro kompaniya, transmilliy korporatsiya, kо‘p milliy korporatsiya (kmk), tadbirkorlik faoliyati, xorijiy filial, bosh kompaniya, bо‘lim, shо‘ba korxonasi, assotsiatsiyalashgan korporatsiya, litsenzion kelishuvlar, franchayzing, xorijiy investitsiyalar, global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz, investitsion muhit. xalqaro kompaniyalar milliy kapitalni boshqa davlatlarga tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadida olib chiquvchi tashkilotlardir. zamonaviy xalqaro kompaniyalarning kо‘pchilik qismi transmilliy korporatsiyalarni, tashkiliy shakli bо‘yicha esa konsernlarni ifoda etadi. ular ilgarigi turli davlatlar kapitalining oddiy birlashuvi va ishtirokchilari о‘z kapitallarining mulkdori bо‘lib qolgan kartellar, sindikatlar, trestlardan ma’lum darajada farqlanadi. ularga teskari holda xx asrning tipik konserni odatda turli tarmoqlar va hududlar bо‘yicha diversifikatsiyalangan kapitalning yagona mulkdoridir. “innovatsion iqtisodiyot” kafedrasi …

2 / 16

qa davlatlardagi xorijiy filiallarining aktivlarini nazorat qiladi va odatda ularning kapitalida о‘z ulushiga ega bо‘ladi. - bо‘lim (branch) - asosiy korporatsiya bu xorijiy filialga tо‘liq egalik qiladi yoki bu korxona tmk qо‘shma korxonasining bir qismi hisoblanadi. bо‘limlar bir necha shakllarda bо‘lishi mumkin: asosiy korporatsiyaning xorijdagi vakolatxonasi; hamkorlik, shu jumladan xorijiy sheriklar bilan; mulk shaklida (kemalar, samolyotlar, gaz yoki neft qazib oluvchi platformalar). - shо‘ba korxonasi (subsidiary) - xorijda joylashgan bunday korxonada asosiy korporatsiya aksiyalarining yarmidan kо‘piga egalik qiladi. shuning uchun ham asosiy korporatsiya hal qiluvchi ovozga hamda korxonaga rahbar tayinlash huquqiga ega. - assotsiatsiyalashgan korporatsiya (associate) - bu korxona aksiyalarining 10% dan 50% gacha asosiy korporatsiyaga tegishli bо‘ladi. asosiy korporatsiya korxonani tо‘liq nazorat qilmasada, uni boshqarishda ishtirok etadi. bunga 1907 yildan buyon faoliyat kо‘rsatib kelayotgan angliya-gollandiya “royal-datch shell” konsernini misol qilib kо‘rsatish mumkin. bu korporatsiyaning hozirgi kundagi kapitali 60/40 nisbatda taqsimlangan. kо‘p milliy korporatsiyalarga mashinasozlik, elektron injenerlikka ixtisoslashgan yevropada mashhur …

3 / 16

tsiyalar qatoriga xalqaro korporatsiyalar ichida ajralib turuvchi global korporatsiyalarni (gk) ham qо‘shish kerak. ular 80-yillarda vujudga kelgan bо‘lib, yildan-yilga kuchga kirib bormoqda. global korporatsiyalar zamonaviy jahon moliya kapitalining butun qudratini namoyon etib, kо‘proq kimyo, elektrotexnika, elektron, neft, avtomobil, axborot, bank va boshqa bir necha sohalar bо‘yicha globallashib bormoqda. transmilliy korporatsiyalar, odatda, yirik investitsiyalar va yuqori malakali personal talab qiluvchi yuqori texnologiyali, ilmiy inqilobiy sohalarga kirib bordi. ushbu sohalarda transmilliy korporatsiyalar tomonidan monopoliya qilish tendensiyasi sezilmoqda. xalqaro korporatsiyalarni vujudga kelishi va rivojlanishiga misol qilib, о‘z qо‘lida jahonning kundalik elektr jihozlari va sanoat uskunalari bozorlarini 25% ni ushlab turgan “elektrolyuks” tmkni kо‘rsatish mumkin. 1912 yilda ikki shved korporatsiyalarining birlashishi natijasida vujudga kelgan. “elektrolyuks” korporatsiyasi 1920 yillardayoq avstraliya va yangi zelandiya bozoriga chiqib, u yerlarda ham о‘z ishlab chiqarishini tashkil qilgan edi. oxirgi о‘n yilliklarda “elektrolyuks” transmilliy korporatsiyasi aqshda uchinchi о‘rinda turuvchi “vestingauz”, “gibson” va boshqa markalar ostida kundalik texnik asbob-uskunalar chiqaruvchi “uayt …

4 / 16

om “innovatsion iqtisodiyot” kafedrasi – o.xusainov 184 184 ashyo” tmklardan boshlab global kompaniyalargacha rivojlanib bordi. tmklar 30-yillarda 300 ta bо‘lgan bо‘lsa, xxi asr boshida 82 mingtaga yetdi. iqtisodiyot globallashuvining muhim tashkiliy elementi bо‘lib tmklarning turli shakllardagi qо‘shilishlari va qо‘shib olinishlari (m&a), ularning xalqaro kelishuvlari (ya’ni strategik alyanslari) namoyon bо‘lmoqda. bu jarayon kompaniyalar о‘rtasidagi kuchlarning taqsimlanishini о‘zgartirib yubormoqda. natijada ta’sir kо‘rsatish hududlarini birgalikda bо‘lib olish boshlanmoqda, birgalikda iqtisodiy nazorat sohasi kengaymoqda, kompaniyalar salohiyati birlashtirilmoqda. tmklar ishtirokida qо‘shilishlar va qо‘shib olinishlar shaklida kapitalning xalqaro birlashish (konsolidatsiyasi) jarayoni xx - xxi asrlar bо‘sag‘asida jahon iqtisodiyotining transmilliylashuvi va globallashuviga ta’sir kо‘rsatuvchi muhim omilga aylandi. xx asr boshidan beri rо‘y bergan qо‘shilishlar va qо‘shib olishlarning besh “tо‘lqini”ga globallashib borayotgan iqtisodiyotning mazmun-mohiyatini aks ettiruvchi ularning oltinchi “tо‘lqini” qо‘shildi. amalda korxonalarni sotish-sotib olishga ixtisoslashgan global bozor shakllandi va faol rivojlanmoqda (bunda korxonalarni sotib olish istagini bildirganlar uni sotuvchilarga qaraganda kо‘proq). hozirgi faollik asosan global bozor tendensiyalariga, arzon …

5 / 16

yotgan sanoat tarmoqlariga qaratadi. ular 90- yillarning oxirida kompaniyaning 100 ta yirik tmklar rо‘yxatiga kirgan kompaniyalar xorijiy aktivlarining 15% dan yuqorirog‘i tо‘g‘ri keladigan elektronika sanoatiga juda faol qiziqmoqda. bu rо‘yxatlarda kimyo, qazib olish va avtomobil sanoati korporatsiyalari yuqori о‘rinlarni egallaydi. milliy iqtisodiyotlarni transmilliylashib borishining kuchayishi kо‘p jihatdan transmilliy korporatsiyalarning faoliyatiga bog‘liq. о‘z navbatida aqshning 500 ta eng yirik transmilliy korporatsiyalari о‘rta hisobda 11 sohada, eng kuchlilari esa 30-50 sohadagi ixtisoslashgan korxonalarga egadirlar. angliya transmilliy korporatsiyalarining 96% i, germaniyada 78% i, fransiyada 84% i, italiyada 90% i kо‘p sohali ixtisoslashgan kompaniyalardir. 2008 yilda dunyoning 500 ta eng yirik tmklari reytingida xitoy va gonkong kompaniyalarining soni ft-500 reytingida ikkinchi о‘rinda turgan buyuk britaniya bilan tenglashdi. faqat xitoyga tegishli bо‘lgan korporatsiyalar soni 25 tani tashkil qiladi. 2008 yilda xitoy ft-500 reytingining birinchi о‘nligidagi о‘z mavqeini yanada oshirib, 3 ta kompaniyaga yetkazdi (2006 yilda ushbu reytingga bitta ham xitoy kompaniyasi kiritilmagan edi). xitoy va …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "transmilliy korporatsiyalar va globallashuv"

“innovatsion iqtisodiyot” kafedrasi – o.xusainov 181 181 9-mavzu. globallashuv sharoitida transmilliy korporatsiyalar reja: 9.1. transmilliy korporatsiyalarning mohiyati; 9.2. jahon iqtisodiyotida transmilliy korporatsiyalarning roli; 9.3. jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi davrida tmklar faoliyati; 9.4. hududiy integratsiyalashgan muammolar; 9.5. shimoliy amerika integratsiyasi va uning о‘ziga xos xususiyatlari; 9.6. uch tomonlama bitimning (nafta) asosiy shartlari. tayanch iboralar: globallashuv, xalqaro kompaniya, transmilliy korporatsiya, kо‘p milliy korporatsiya (kmk), tadbirkorlik faoliyati, xorijiy filial, bosh kompaniya, bо‘lim, shо‘ba korxonasi, assotsiatsiyalashgan korporatsiya, litsenzion kelishuvlar, franchayzing, xorijiy investitsiyalar, global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz, inv...

This file contains 16 pages in PDF format (2.3 MB). To download "transmilliy korporatsiyalar va globallashuv", click the Telegram button on the left.

Tags: transmilliy korporatsiyalar va … PDF 16 pages Free download Telegram