tasavvuf ta'limoti

PDF 9 pages 366.1 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 366.1 KB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri reja: 1. tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. 2. tasavvuf ta'limotida qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlikka oid gʻoyalarining rivojlantirilishi. 3. markaziy osiyoda tasavvuf ta’limoti. 4. yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiya tariqatlarining ijtimoiy ahamiyati. tayanch so’z va iboralar: tasavvuf, qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlik, markaziy osiyoda tasavvuf, yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiy, “so‘fiy”, viii asrning o‘rtalari, hofiz sheroziy, avliyo, ahli hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir. 1-reja bayoni.tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. tasavvuf sharq ma’naviyati tarihida muhim o‘rin egallab kelgan tadrijiy taraqqiyotga ega bir ta’limot bo‘lib, islom olamida viii asrning o‘rtalarida paydo bo‘lgan. dastlab u zohidlik harakati ko‘rinishida kurtak yoyadi. biroq zohidlar uzlat va taqvoni pesha etgan bo‘lishlariga qaramay, ishq va irfon (ilohiy ma’rifat)dan bexabar kishilar edilar. zohidlarning niyati ibodat bilan oxirat mag‘firatini qozonish, qur’oni karimda va’da qilingan jannatning huzur-xalovatiga yetishish edi. …

2 / 9

rib qo‘shilmoqdir, dedilar. shu tariqa,viii asr oxiri – ix asr boshlarida dunyodan ko‘ngil uzgan, ammo zohidlarga o‘xshamaydigan, «bir nazar bilan tuproqni kimyo etadigan» (hofiz sheroziy) zehnu zakovat, aqlu farosatda tengsiz, ammo o‘zga mutafakkirlar, faylasuflardan ajralib turadigan, shariat ilmini suv qilib ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqlanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo‘lgan ediki, ularni ruh kishilari yoki ahlulloh, avliyo, ahli hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir degan nomlar bilan tilga olardilar. shunga ko‘ra, olimlar tasavvuf tarixini dastlab ikki davrga ajratadilar: birinchi - zohidlik davri, ikkinchisi - oriflik va oshiqlik davri. so‘fiylarning o‘zini ham orif so‘fiylar, zohid so‘fiylar, rind so‘fiylar, faqir so‘fiylar, faylasuf so‘fiylarga ajratish mumkin. oriflik davri deb ataganimiz ikkinchi davr ham bir necha bosqichlarga ega. chunonchi, ix-x asrlar - xonaqohlarning paydo bo‘lishi, tariqat rusumlarining shakllanish davri. xi-xii asrlar - tasavvuf maktablari, silsilalarning tarkib topish davri. bunda misr, bag‘dod, basra, buxoro, nishopur, termiz, balx shaharlari tasavvuf …

3 / 9

r va dasturlarda tariqat atamalari, maqomot manzillarini tushuntirishga ko‘p e’tibor beriladi. «tariqat» so‘zining ma’nosi yo‘l demak. ya’ni ilohiy ma’rifatni egallashga bel bog‘lagan kishining ruhiy-axloqiy kamolot yo‘li. tariqatni tasavvufning amaliy qismi deb ta’riflaydilar. darhaqiqat ham shunday, chunki pir-muridlik qoidalari, odobiga rioya etish, solik (ya’ni tariqatga qadam qo‘ygan yo‘lovchi) bajarishi kerak bo‘lgan barcha yo‘riqlar, irodat va ishorat usullari shu tariqat ichiga kiradi. demak, zunnun birinchilardan bo‘lib, so‘fiyona holatlar, karomatlarni so‘z bilan ifodalagan. zunnunning o‘zi hikoya qilib deydiki, uch safar qildim va uch ilm keltirdim: avvalgi safarda bir ilm keltirdim, xos ham, avom ham qabul qildilar, ikkinchi safarda yana bir ilm keltirdim, xos qabul qildi, ammo avom qabul qilmadi, uchinchi safarda yana bir ilm hosil qildim, na xos qabul qildi va na avom. (tasavvuf ahli xos deganda ilmi holdan xabardor so‘fiylarni, avom deganda esa, tasavvufga oshno bo‘lmagan kishilarni nazarda tutganlar.) zunnun aytgan birinchi ilm shariat ilmidir, chunki shariat xosga ham avomga ham birday …

4 / 9

deb bilish. muridga rahbarlik qiluvchi pirning o‘zi ajzu iztirob yo‘li - tariqat maqomlarini eson-omon bosib o‘tgan, qalbi iloh ma’rifatiga limolim orif inson bo‘lishi kerak. pir har jihatdan muridga o‘rnak bo‘lmog‘i darkor: ham bilimning chuqurligi, ham tariqat usullarini yaxshi bilishi, ham ko‘ngilning pokligi, nafsini mahv etganligi va hokazolar bilan ajralib turishi, salobati, so‘zi va harakati bilan, suhbati va nazari bilan, tadbiri va himoyasi bilan muridga ta’sir o‘tkazmog‘i lozim. shuni ham aytish kerakki, soliklarning iste’dodi xilma-xil bo‘lganday, pirlarning murabbiylik qobiliyati ham turlicha bo‘lgan. ba’zi shayxlar muridga tariqat odobini o‘rgatganlar, ya’ni uni xoksorlik, taslim va itoatga keltirish, manmanlik, hirsu havo kabi tuyg‘ulardan xalos etish bilan shug‘ullanganlar. ba’zi shayxlar muridga ruhiy karomati, mo‘jizalari bilan ta’sir etganlar. yana bir qism shayxlar shogirdlariga tasavvuf asoslarini o‘rgatish, nazariy bilimlar bilan qurollantirishga e’tibor qilganlar. faqat shuni ta’kidlash zarurki, murid tarbiyasidan asosiy maqsad axloqni poklash, nafsni o‘ldirish, odamdagi o‘ziga bino qo‘yish, takabbur, xudpisandlikni yo‘q qilish edi. murid pir qo‘lida …

5 / 9

solik xudoga yetishish yo‘liga g‘ov bo‘ladigan jamiki narsalardan qaytishga qasamyod etadi, butun intilishi, tavajjuhini ollohga qaratadi, avvalgi hayot tarzidan butunlay voz kechadi. tavba kufrdan, shariat man’ etgan nahyi va yomon ishlardan qaytish, zamima axloqdan hamida axloqqa qaytish, haqning g‘ayri bo‘lgan narsalardan qaytish kabilarni o‘z ichiga oladi. vara’ so‘zining ma’nosi parhez, taqvo bo‘lib, bulg‘anishlardan, ma’naviy zarar keltiradigan shubhalardan saqlanish demakdir. shibliyning ko‘rsatishicha, vara’ning uch ko‘rinishi bor: til vara’i, ya’ni tilni bema’ni gaplar uchun ishlatmaslik, g‘iybat-tuhmatga berilmaslik; ko‘z vara’i - shubhali narsalardan saqlanish, g‘aliz shakllarga boqmaslik; qalb vara’i, ya’ni past himmatni tark etish va noxush qiliqlarni qilmaslik. zuhd - vara’ning davomi hisoblanadi, bu ham parhez qilish demakdir. ammo bunda taom va ichimlikdan saqlanish, halol va haromni ajratishga alohida ahamiyat beriladi. zuhd so‘fiy uchun dunyo va oxirat tarki, dunyo moliga ega bo‘laman deb intilmaslikdir. faqr - ma’nosi qashshoqlik, benavolik. so‘fiylar nazdida ulug‘vor ilohiy mohiyat kasb etish bo‘lib, xudoga bandalikni sidqidildan oliy darajada bajo …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf ta'limoti"

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri reja: 1. tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. 2. tasavvuf ta'limotida qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlikka oid gʻoyalarining rivojlantirilishi. 3. markaziy osiyoda tasavvuf ta’limoti. 4. yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiya tariqatlarining ijtimoiy ahamiyati. tayanch so’z va iboralar: tasavvuf, qurʼondagi nafs tarbiyasi, zuhd va zohidlik, markaziy osiyoda tasavvuf, yusuf hamadoniy taʼlimoti, kubroviya, yassaviya va naqshbandiy, “so‘fiy”, viii asrning o‘rtalari, hofiz sheroziy, avliyo, ahli hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir. 1-reja bayoni.tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, mohiyati va asosiy gʻoyalari. tasavvuf sharq ma’naviyati t...

This file contains 9 pages in PDF format (366.1 KB). To download "tasavvuf ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf ta'limoti PDF 9 pages Free download Telegram