psixologiyada shaxs va jamiyat muammosi

PDF 11 pages 463.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 463.5 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

2-mavzu. psixologiyada shaxs va jamiyat muammosi. shaxsga ta’sir etuvchi psixologik omillar. shaxs dunyoqarashi va ma’naviyatini shakllantirish omillari. reja: 1. shaxs ijtimoiy tasirlar mahsuli sifatida. 2. ijtimoiy normalar, sanktsiyalar va shaxs. 3. ijtimoiy tasirlarning shaxs tomonidan anglanishi. «men» - obrazi va o’z-o’ziga baho. 4. o’spirinlik davrida shaxs ijtimoiylashuvi. 5. shaxs dunyoqarashi va e’tiqodini o’zgartiruvchi omillar. milliy va ma’naviy qadriyatlarning roli. 1.shaxs ijtimoiy ta’sirlar mahsuli sifatida «shaxs» tushunchasi psixologiyada eng ko’p qo’llaniladigan tushunchalar sirasiga kiradi. psixologiya o’rganadigan barcha fenomenlar aynan shu tushuncha atrofida qayd etiladi. inson ruhiy olami qonuniyatlari bilan qiziqqan har qanday olim yoki tadqiqotchi ham shaxsning ijtimoiyligi va aynan jamiyat bilan bo’lgan aloqasi masalasini chetlab o’tolmagan. shuni alohida ta’kidlash lozimki, «homo sapiens» - «aqlli zot» tushunchasini o’zida ifoda etuvchi jonzotning paydo bo’lganiga taxminan 40 ming yildan oshibdi. bu davrda olimlarning e’tirof etishlaricha, 16 ming avlod almashgan emish. darvin ta’biri bilan aytganda, tabiiy tanlanish jarayonida yer yuzida saqlanib qolgan minglab millat …

2 / 11

shi qonuniyatlarini izlaganlar. abu nasr farobiy, a.navoiy, ibn sino, beruniy kabi yuzlab sharq allomalari ham bu o’zaro bog’liqlikning falsafiy va ijtimoiy sirlarini ochishga o’zlarining eng durdona asarlarini bag’ishlaganlar. barcha qarashlarga umumiy bo’lgan narsa shu bo’lganki, odamni, uning mohiyatini anglash uchun avvalo uning shu jamiyatda to’tgan o’rni va mavqeini bilish zarur. shaxsni o’rganishning birlamchi mezoni ham shundan kelib chiqqan xolda, uning ijtimoiy mavqei, ijtimoiy munosabatlar tizimidagi o’rni bilan belgilanishi kerak. lekin, shaxs bilan jamiyat o’rtasidagi o’zaro aloqalar masalasi birdaniga, bir xil yechimga kelinmagan. bu o’zaro munosabatlar asosan ikki polyar nuqtai nazardan kelib chiqadi. nativizm yo’nalishining tarafdorlari insonlardagi barcha xususiyatlarni tug’ma xarakterga ega, deb e’tirof etadilar. (lents, gruber va boshqalar). empirizm tarafdorlarining fikricha, yangi tug’ilgan bola go’yoki «top - toza taxta»(tabula rasa), unga hayot va undagi talablar o’zining qonuniyatlarini yozadi va bola ularga so’zsiz bo’ysunishga majbur. bu yo’nalishning asoschilaridan biri dj. lokk bo’lib (1632 - 1704) uning fikricha, tug’ma fikrlar yoki g’oyalar …

3 / 11

gan natijalardan keltirilgan. musiqiy qobiliyatlardagi irsiy xususiyatlar ota - onalar bolalar musiqaga moyil musiqaga moyil emas musiqaga moyil 85 % 7 % musiqaga moyil emas 25 % 58 % egizaklardagi musiqaga moyillikning korrelyatsion ko’rsatgichi ham yuqori bo’lib (p 0.7), egizak bo’lmaganlardan ancha farq qiladi (p 0.3 – 0.4). galьtondan keyingi tadqiqotlarda musiqaga bo’lgan qobiliyatga ona tilining xususiyati ta’sir qilishi aniqlandi: yumshoq - tonal yoki keskir - tonal bo’lmagan tillar. masalan, keskinroq hisoblangan rus tilida gapiruvchi bolalardagi musiqani idrok qilish yumshok, tonal tillarda so’zlashuvchi vьetnamliklarning idrokidan ancha past chiqqan. lekin yuqoridagi fikrlar va tortishuvlarning kelib chiqish sababi tushunarli bo’lishi kerak: ular insonning asl mohiyatini tushunish va uning xulqini boshqarish ehtiyojlaridan kelib chiqadi. demak, inson jamiyat a’zosi sifatida uning normalariga bo’ysunadi, uning kutishlariga javob berishga harakat qiladi va o’z xulqini uning talablariga monand qilishga intiladi. shu nuqtai nazardan kelib chiqib, shaxs fenomeniga ta’rif berish mumkin. sh a x s - ijtimoiy va …

4 / 11

. bu shunday qoidalar va normalar olamiki, ularga bo’ysunmaslik jamiyat tomonidan qoralanadi, ta’qiblanadi. shulardan kelib chiqadigan xulosa shuki, shaxs jamiyatga nisbatan barcha tartib - qoidalarni qabul qiluvchi sub’ekt bo’lsa, jamiyat - ijtimoiy intizom va tartibning, madaniyatning mufassal ko’rinishidir. shaxs ijtimoiy xulqiga turli tashqi kuchlar ta’sir qiladi: siyosiy, mafkuraviy, iqtisodiy, ma’naviy, axloqiy va boshqalar. bu ta’sirotlar mohiyatan aslida jamiyat a’zolari bo’lmish shaxslar o’rtasidagi o’zaro munosabatlarning ayrim alohida yo’nalishlarini belgilab beradi. shunday qilib, shaxs turli ijtimoiy munosabatlar tizimi ta’sirida bo’ladi va ko’plab ijtimoiy institutlar (oila, mahalla, o’quv maskanlari, mehnat kollektivlari, norasmiy tashkilotlar, din, san’at, madaniyat va boshk.) bilan bog’liq bo’ladi. masalan, shaxsdagi turli g’oyalar, fikrlar va mafkura mafkuraviy munosabatlar tizimi ta’sirida shakllanib, ular bevosita oila, bog’cha, maktab, boshqa o’quv va tarbiya muassasalari orqali ongga singdiriladi. agar bu ta’sir uning e’tiqodi darajasida ko’tarilsa, va unda yana yangidan - yangi fikrlar va g’oyalarning paydo bo’lishi, o’sishiga olib kelsa, shaxs taraqqiyoti jarayonida shunday faoliyat sohasini …

5 / 11

o’z a’zolari xulq - atvoriga nisbatan ishlab chiqqan va ko’pchilik tomonidan e’tirof etilgan harakatlar talablaridir. masalan, o’zbeklar uchun biror xonaga kirib kelgan insonning kim bo’lishidan qat’iy nazar, «assalomu alaykum» deb kelishi - norma; o’quvchining o’qituvchi bergan topshiriqlarni bajarishi lozimligi - norma; xotinning er hurmatini o’rniga qo’yishi, qaynonaga gap qaytarmaslik - norma; avtobusda yoki boshqa jamoat transportida kichikning kattalarga, nogironlarga o’rin bo’shatishi – norma, va hakozo. bu normalarni ayrim - alohida odam ishlab chiqmaydi, ular bir kun yoki bir vaziyatda ham ishlab chiqilmaydi. ularning paydo bo’lishi ijtimoiy tajriba, hayotiy vaziyatlarda ko’pchilik tomonidan e’tirof etilganligi fakti bilan xarakterlanadi, har bir jamiyat, davr, millat va ijtimoiy guruh psixologiyada muhrlanadi. ijtimoiy normalarning u yoki bu davrda, u yoki bu toifa vakili bo’lmish shaxs tomonidan qay darajada bajarilishi yoki unga amal qilinayotganligi ijtimoiy sanktsiyalar orqali nazorat qilinadi. ijtimoiy sanktsiyalar - normalarning shaxs xulqida namoyon bo’lishini nazorat qiluvchi jazo va rag’batlantirish mexanizmlari bo’lib, ularning borligi tufayli …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "psixologiyada shaxs va jamiyat muammosi"

2-mavzu. psixologiyada shaxs va jamiyat muammosi. shaxsga ta’sir etuvchi psixologik omillar. shaxs dunyoqarashi va ma’naviyatini shakllantirish omillari. reja: 1. shaxs ijtimoiy tasirlar mahsuli sifatida. 2. ijtimoiy normalar, sanktsiyalar va shaxs. 3. ijtimoiy tasirlarning shaxs tomonidan anglanishi. «men» - obrazi va o’z-o’ziga baho. 4. o’spirinlik davrida shaxs ijtimoiylashuvi. 5. shaxs dunyoqarashi va e’tiqodini o’zgartiruvchi omillar. milliy va ma’naviy qadriyatlarning roli. 1.shaxs ijtimoiy ta’sirlar mahsuli sifatida «shaxs» tushunchasi psixologiyada eng ko’p qo’llaniladigan tushunchalar sirasiga kiradi. psixologiya o’rganadigan barcha fenomenlar aynan shu tushuncha atrofida qayd etiladi. inson ruhiy olami qonuniyatlari bilan qiziqqan har qanday olim yoki tadqiqotchi ham shaxsning ij...

This file contains 11 pages in PDF format (463.5 KB). To download "psixologiyada shaxs va jamiyat muammosi", click the Telegram button on the left.

Tags: psixologiyada shaxs va jamiyat … PDF 11 pages Free download Telegram