tafakkur va mantiqiy fikr

PDF 68 pages 8.3 MB Free download

68 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.3 MB

File type PDF

Pages 68

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 68

10-мавзу: мантиқ илмининг предмети, асосий қонунлари. тушунча тафаккур шаклисифатида.  1. тафаккур - мантиқ илмининг ўрганиш объекти сифатида.  2. тафаккурнинг мантиқий шакллари ва қонунлари.  “логика” – грекча “logike” сўзидан олинган бўлиб “сўз”, “фикр”, “қонуният” маъноларини англатади. арабча “мантиқ” сўзига мазмунан мос келади. билиш мураккаб, зиддиятли, турли хил даражаларда ва шаклларда амалга ошадиган жараёндир. унинг дастлабки босқичини ҳиссий билиш - инсоннинг сезги органлари ёрдамида билиш ташкил этади. бу босқичда предмет ва ҳодисаларнинг ташқи хусусиятлари ва муносабатлари, яъни уларнинг ташқи томонида бевосита намоён бўладиган ва шунинг учун ҳам инсон бевосита сеза оладиган белгилари ҳақида маълумотлар олинади. ҳиссий билиш 3 та шаклда: сезги, идрок ва тасаввур шаклида амалга ошади. сезги предметнинг бирорта ташқи хусусиятини (масалан, рангини, шаклини, таъмини) акс эттирувчи яққол образдир. идрок предметнинг яхлит яққол образи бўлиб, у мазкур предмет ҳақидаги турли хил сезгиларни синтез қилиш натижасида ҳосил бўлади. алоҳида олинган сезгилардан фарқли ўлароқ, идрок берилган предметни бошқа предметлардан (масалан …

2 / 68

ш ва мухокама қилиш негизи.  таълим беришнинг рационал (ақл) асоси;  илмий эътикоднинг шаклланишида муҳим восита;  эхмдан фойдаланиш калити;  сиёсий ва ахлокий маданиятни шакллантирувчи омил. формал мантиқ формал мантиқ – тафаккурнинг структурасини фикрнинг конкрет мазмуни ва тараққиётидан четлашган ҳолда нисбатан мустақил равишда олиб ўрганади, унинг диққат марказида муҳокамани тўғри қуриш билан боғлиқ қоидалар ва мантиқий амаллар ётади. формал мантиқга тўғри тафаккур шакллари ва қонунларини ўрганувчи фалсафий фан, деб таъриф бериш мумкин. диалектик мантиқ, формал мантиқдан фарқли ўлароқ, тафаккурни унинг мазмуни ва шакли бирлигида ҳамда тараққиётида олиб ўрганади. математик мантиқ эса тафаккурни математик методлар ёрдамида тадқиқ этади. у ҳозирги замон математикасининг муҳим йўналишларидан бири бўлиб, тафаккурни мантиқий ҳисоблаш деб аталадиган юқори даражада абстрактлашган ва формаллашган системада таҳлил қилади.  «бизнинг мақсадимиз ақлни, хатога йўл қўйиш мумкин бўлган барча ҳолларда, тўғри тафаккурга етаклайдиган, унинг ёрдамида ҳар сафар хулоса чиқараётганда адашишга қарши эҳтиёт чораларини кўрсатадиган санъатни –мантик санъатини ўрганишдир.унинг асосий …

3 / 68

мумкин. чунки дори ширин ҳам, аччиқ ҳам бўлмаслиги, балки бемаза ёки нордон бўлиши мумкин. . истисно қонуни нозидлик қонунининг мантиқий давоми бўлиб, фикрнинг тўлиқ мазмунини қамраб олиб баён қилинган икки зид фикрдан бири чин, бошқаси хато, учинчисига ўрин йўқ эканлигини ифодалайди. тошкент –ўзбекистоннинг пойтахти. тошкент-ўзбекистоннинг пойтахти эмас. ёки талаба имтиҳондан “аъло” баҳо олди,ёки талаба имтиҳондан “аъло” баҳо олмади. . етарли асос қонуни. ҳар бир буюм ва ҳодисанинг реал асоси бўлгани каби, уларнинг инъикоси бўлган фикр- мулоҳазалар ҳам асосланган бўлиши керак. интуиция-(лотинча intutio) сўзидан олинган бўлиб,”диққат билан тикилиб қарайман”деган маънони билдиради. авторитет (ҳокимият, таъсир)-кенг маънода ижтимоий ҳаётнинг турли соҳаларида бирор шахснинг ёки ташкилотнинг кўпчилик томонидан тан олинган норасмий таъсиридир. тушунча - буюмларнинг умумий ва муҳим белгиларни инсон онгида яхлит акс эттирувчи тафаккур шакли. анализ синтез умумлаштириш таккослаш тушунча ва унинг хосил килиш усуллари    тушунча мазмуни – тушунчада фикр қилинаётган предметнинг муҳим белгилари йиғиндиси.  масалан: “фан” тушунчасининг мазмунини …

4 / 68

аълум бир хоссанинг, муносабатнинг хослиги ёки хос эмаслигини ифодаловчи тафаккур шакли. •субъект (s) – ҳукмнинг эгаси ва биринчи тушунчаси. •предикат (p) – ҳукмнинг кесими ва иккинчи тушунчаси оддий ҳукм – таркибидан бирдан ортиқ ҳукмни ажратиб бўлмайдиган мулоҳаза. мураккаб ҳукм – таркибидан икки ва ундан ортиқ ҳукмни ажратиш мумкин бўлган мулоҳаза. сифатига кура микдорига кура  тасдик хукм  инкор хукм  якка хукм  жузъий хукм  умумий хукм  умумий тасдиқ ҳукм “ҳамма s-p дир” ҳамма талабалар мантиқ фанини ўрганадилар.  умумий инкор ҳукм “ҳеч бир s-p эмас” ҳеч бир ишбилармон режаси иш юритмайди.  жузъий тасдиқ ҳукм “баъзи s-p дир” баъзи талабалар маъсулиятли.  жузъий инкор ҳукм “баъзи s-p эмас” баъзи талабалар спорт билан шуғулланмайдилар. оддий хукм предикат мазмунига кўра оддий ҳукм турлари  атрибутив ҳукмлар –бирор сифат ёки хусусиятнинг предметга хослиги ёки хос эмаслини , қатъий қилиб кўрсатилади.  муносабат ҳукмлар –икки ва ундан ортиқ предметлар ўртасида …

5 / 68

осларининг сонига кура: бевосита ва билвосита хулоса чикариш  фикрнинг харакат йуналишига кура: дедуктив, индуктив, аналогик хулоса чикариш бевосита хулоса чикариш билвосита хулоса чикариш  бир асосдан хулоса чикариш  хамма олийгох талабалари фалсафа фанини урганадилар.  баъзи фалсафани ургандиганлар олийгох талабаларидир.  икки ёки ундан ортик асослардан хулоса чикариш  хамма металлар иссиклик утказувчилардир.  ҳамма металлар электр  ўтказувчандир  электр ўтказувчи металлар иссиқлик ўтказувчандир  дедуктив хулоса чиқаришнинг муҳим хусусияти унда умумий билимдан жузъий билимга ўтишнинг мантиқан зарурий характерга эгалигидир.  силлогизм (қўшиб ҳисоблаш)- ўзаро мантиқий боғланган икки қатъий мулоҳазадан учинчи –янги қатъий мулоҳаза зарурий тарзда келтириб чиқарувчи , билвосита дедуктив хулоса чиқариш тури.  силлогизмда учта термин: катта, кичик ва ўрта терминлар бўлиши керак.  ўрта термин ҳеч бўлмаганда асослардан бирида тўла ҳажмда олиниши керак.  катта ва кичик терминлар асосларда қандай ҳажмда олинган бўлса, хулосада ҳам шундай ҳажмда бўлиши керак.  икки инкор ҳукмдан (асосдан) …

Want to read more?

Download all 68 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur va mantiqiy fikr"

10-мавзу: мантиқ илмининг предмети, асосий қонунлари. тушунча тафаккур шаклисифатида.  1. тафаккур - мантиқ илмининг ўрганиш объекти сифатида.  2. тафаккурнинг мантиқий шакллари ва қонунлари.  “логика” – грекча “logike” сўзидан олинган бўлиб “сўз”, “фикр”, “қонуният” маъноларини англатади. арабча “мантиқ” сўзига мазмунан мос келади. билиш мураккаб, зиддиятли, турли хил даражаларда ва шаклларда амалга ошадиган жараёндир. унинг дастлабки босқичини ҳиссий билиш - инсоннинг сезги органлари ёрдамида билиш ташкил этади. бу босқичда предмет ва ҳодисаларнинг ташқи хусусиятлари ва муносабатлари, яъни уларнинг ташқи томонида бевосита намоён бўладиган ва шунинг учун ҳам инсон бевосита сеза оладиган белгилари ҳақида маълумотлар олинади. ҳиссий билиш 3 та шаклда: сезги, идрок ва тасаввур шаклида ама...

This file contains 68 pages in PDF format (8.3 MB). To download "tafakkur va mantiqiy fikr", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur va mantiqiy fikr PDF 68 pages Free download Telegram