orfografiya va orfoepiya

PDF 26 pages 1.5 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PDF

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

shablon 3 orfografiya va orfoepiya 4-ma’ruza reja: 1.orfografiya haqida umumiy ma’lumot. 2.orfografiya tamoyillari. 3.fonetik tamoyil. 4.morfologik tamoyil. 5.etimologik tamoyil. 6.tarixiy-an’anaviy tamoyil. 7.differensiatsiya tamoyili. 8.orfoepiya haqida umumiy ma’lumot: 1) unli fonemalar orfoepiyasi.2) undosh fonemalar orfoepiyasi. orfografiya tildagi so‘zlarni, o‘zak-negiz va affikslarni, yagona me’yoriy talab asosida yozish qoidalarining yig‘indisi orfografiya deyiladi. orfografiya yunoncha “orthos” - to‘g‘ri “grapbo” – yozaman degan ma’noni anglatadi. unda so‘zlarning o‘zak va negizlari hamda va affikslarining to‘g‘ri yozilishi, qo‘shma, takroriy va qisqartma so‘zlar qismlarining qo‘shib yoki ajratib yozilishi, bosh harflarning ishlatilishi, bo‘g‘in ko‘chirish qoidalari xususida batafsil ma’lumot beriladi. fonetik yozuv. mazkur yozuv qoidasiga ko‘ra so‘zlar va ularga qo‘shiladigan affikslar talaffuz me’yoriga mos ravishda yoziladi. masalan: 1) ko‘ngil, o‘g‘il, shahar singari so‘zlarga egalik affikslari qo‘shib talaffuz qilinganda o‘zakdagi i va a fonemalari tushiriladi va shu tarzda yoziladi; 2) yosh, ong kabi so‘zlarga -a yoki -la so‘z yasovchi affikslari qo‘shilib talaffuz qilinganda, o‘zakdagi o unlisi a tarzda o‘zgaradi va shunday …

2 / 26

larda u yoki bu fonetik o‘zgarishini kuzatish mumkin. o‘zbek adabiy tilining orfografiyasi quyidagi yozuv qoidalariga asoslanadi: 01 morfologik yozuv so‘z va uning qismlari qanday talaffuz qilinishidan qat’iy nazar, uning variantlaridan biri avvaldan qoidalashtirilgan shaklda, ya’ni asliga muvofiq yoziladi. masalan: 1) kitob, maktab, ko‘plab, talab kabi so‘zlarda oxiridagi b undosh talaffuzda p tarzda jarangsizlanadi, biroq asliga muvofiq yoziladi; 2) shanba, sunbul, manba, aylanma so‘zlari o‘rtasida keladigan n undoshi talaffuzda o‘zidan keyingi undoshlarga moslashib shamba, mamba, sumbul aylamma tarzida aytiladi biroq asliga ko‘ra yoziladi; 3) do‘st, go‘sht, xursand kabi so‘zlar oxiridagi undosh tovush talaffuzda tushurilsa ham, asliga muvofiq yoziladi; 4) uch, to‘rt sonlariga -ala qo‘shimchasi qo‘shilganda uchchala, to‘rtta tarzida tovush orttirilgan holda talaffuz qilinsa ham asliga muvofiq yoziladi; 5) o‘zak tarkibida u undoshi bo‘lgan kulmoq, tug‘ilmoq, uch kabi so‘zlariga, -ib, - il, -in, -ish, - imsira affikslari qo‘shilganda affikslardagi i unlisi u tovushga moyilroq talaffuz qilinadi, biroq asliga muvofiq kulib, tug‘ildi, uchish …

3 / 26

durgali keldingmi, yor (qo‘shiqdan); so‘zlarning hozirgi talaffuzi va yozuv shaklidan qat’i nazar, tarixiy - an’anaviy me’yoriga amal qilgan holda yozish qoidasidir. 3) -mi so‘roq yuklamasining - mu tarixiy shakli qo‘llaniladi: sevgini tortib bo‘lurmu toshu tarozi bilan (e.vohidov). xuddi shuningdek, tarixiy - an’anaviy yozuv qoidalarini -gin //gil (borgin - borgil), - dan //din (jondan - jondin), ar // ur (kelar - kelur) kabi affikslar, nima //ne, u //ul kabi olmosh va boshqa turkumga mansub so‘zlarning tarixiy shakllarining ishlatilishi misolida ham kuzatish mumkin. ta’rif shakliy yozuv o‘zlashgan so‘zlarning ular mansub bo‘lgan tildagi shaklini o‘zbek tilida ham saqlagan holda yozish qoidasidir. xususan, arab, fors - tojik, rus va boshqa tillardan o‘zlashgan so‘zlar qanday talaffuz qilinishidan qat’iy nazar, o‘zlashtirilgan tildagi orfografik qoidaga rioya qilinadi. orfografik qoidalar: 1) muhokama, muomala kabi so‘zlar talaffuzida muhokima, muomila tarzda aytilsa ham shakliy yozuv asosida yoziladi; 2) vitse - prezident, eks - chempion kabi o‘zlashma so‘zlar shakliy yozuv talabiga …

4 / 26

bo (be) nomlarining qo'shilishidan hosil boʻlgan. hozirgi ozbek alifbosi lotin yozuviga asoslanganligi tufayli yangi oʻzbek alifbosi deyiladi. lotin yozuviga asoslangan yangi oʻzbek alifbosida har bir unli fonema alohida-alohida harflar orqali ifodalangan bo'lsa, undosh fonemalarda ikki harf orqali ifodalash hollari uchraydi: sh, ch, ng kabi. o'zbek alifbosidagi ba'zi harflar so'z yasovchi, sintaktik shakl yasovchi va lug'aviy shakl yasovchi qo 'shimcha vazifasini ham bajaradi. 0'zbek alifbosidagi 9 ta tovush so'z yasovchi vazifasini ham bajaradi: a, i, k, m, q, r, t, y, ch. shulardan 2 tasi unli tovushlar bo'lib, a va i tovushlaridir. masalan: -a: tun +a= tuna; -i: boy + i= boyi. masalan: -k: tila + k = tilak; -m: to'pla + m = toʻplam; -q: so'ra + q = so'roq: -r: qisqa + r= qisqar; -t: to'la + t = toʻlat; -y: qora + y = qoray; -ch: tin + ch = tinch. 7 ta undosh tovush esa so'z yasovchi …

5 / 26

2. asos va qo'shimchalar imlosi (33-37-bandlar). 3.qo'shib yozish (38 - 50-bandlar). 4. chiziqcha bilan yozish (5 1 - 56-bandlar). 5. ajratib yozish (57 - 65-bandlar). 6. bosh harflar imlosi (66 - 74-bandlar). 7. koʻchirish qoidalari (75 - 82-bandlar). 1. a’lo, ra’no kabi soʻzlarda unlidan keyin kelib, kelib, uning choʻziqroq talaffuz qilinishini talab etadi. 2. san'at, in’om singari soʻzlarda tutuq belgisi qo'yiladi va unlining undoshdan ajratib talaffuz etilishini harf birikmasidan farqlash uchun ishlatiladi. 3. is’hoq, as’hob kabi soʻzlarda «s» va «h» undoshlarini «sh» harf birikmasidan ajratishga xizmat qiladi. 4. san’at - sanat, sa’va - sava, qal’a - qala, she’r - sher, ta’na - tana, a’yon - ayon, ma’tal - matal, ta’qib - taqib, da’vo – davo kabi so'zlarda so'z ma'nosini farqlaydi. 5. moʻtadil, moʻjiza, moʻtabar kabi soʻzlardagi tutuq belgisi yozuvda tushirib qoldiriladi. tutuq belgisining vazifalari 1. a unlisi bilan tugagan fe'llarga -v, -q -qi qo'shimchalar qo'shilganda a unlisi o aytiladi va …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "orfografiya va orfoepiya"

shablon 3 orfografiya va orfoepiya 4-ma’ruza reja: 1.orfografiya haqida umumiy ma’lumot. 2.orfografiya tamoyillari. 3.fonetik tamoyil. 4.morfologik tamoyil. 5.etimologik tamoyil. 6.tarixiy-an’anaviy tamoyil. 7.differensiatsiya tamoyili. 8.orfoepiya haqida umumiy ma’lumot: 1) unli fonemalar orfoepiyasi.2) undosh fonemalar orfoepiyasi. orfografiya tildagi so‘zlarni, o‘zak-negiz va affikslarni, yagona me’yoriy talab asosida yozish qoidalarining yig‘indisi orfografiya deyiladi. orfografiya yunoncha “orthos” - to‘g‘ri “grapbo” – yozaman degan ma’noni anglatadi. unda so‘zlarning o‘zak va negizlari hamda va affikslarining to‘g‘ri yozilishi, qo‘shma, takroriy va qisqartma so‘zlar qismlarining qo‘shib yoki ajratib yozilishi, bosh harflarning ishlatilishi, bo‘g‘in ko‘chirish qoidalari xususida bataf...

This file contains 26 pages in PDF format (1.5 MB). To download "orfografiya va orfoepiya", click the Telegram button on the left.

Tags: orfografiya va orfoepiya PDF 26 pages Free download Telegram