orfoepiya va orfografiya munosabatlari

DOCX 8 pages 20.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.5 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

5-mavzu: imlo va talaffuz munosabati 0‘zbek adabiy tilining ayrim orfoepik me’yorlari. orfoepik normalami talab qiluvchi nutqiy hodisalarning eng asosiylaridan biri assimilatsiya (tovush qo‘shni tovushni o‘ziga moslashtirib-o‘xshatib olishi: ketdi // ketti) hodisasidir. til qancha qadimiy bolsa, unda assimilatsiya hodisasi shuncha ko‘p uchraydi, til qanchalik adabiy bo‘lsa, unda assimilatsiya shuncha kam uchraydi. orfoepiyaning vazifalaridan biri ham assimilatsiyani me’yorda tutib turishdir. til taraqqiyotining qonuniy natijasi bo‘lgan assimilatsiya orfografiyada “muhr”lanmagan bo‘lsa ham orfoepiya qonuniga aylangandir. masalan: o‘t + di = o‘tti o‘tdi, boribdi -> boripti. bunga o‘xshash orfoepik normalarga rioya qilmaslik aksent (g‘alizlik) hosil qiladi. til taraqqiyotidagi ayrim fonetik o‘zgarishlar ham orfoepik, ham orfografik normaga aylangan. masalan, birinchi bo‘g‘ini ochiq bo‘lib, ikkinchi bo‘g‘ni sonorlashgan - undosh bilan boshlanib, sonor bilan tugagan o‘zakka asosan tor unli bilan boshlangan afïiks qo‘shilganda bo‘g‘in strukturasida o‘zgarish yuzberadi. misollar: o‘g‘il+im balandi, xursan>xursandi samarqan>samarqandim kabi. undosh bilan boshlanuvchi affiksdan oldin undoshning bittasi tushadi: pas(t)darg‘om. iqtisodiy atamalarni ko‘chirib yozing: kiraversin davlat,... …

2 / 8

kalomda mujassam. xo‘sh, sarmoya kirishi ayni muddao ekan, bu niyat yurtboshimizning iqtisodiy siyosatida muttasil olg‘a surilayotgan yo‘l - xorijiy investitsiyalami olib kirish haqidagi yo‘l-yo‘riqlariga to‘la mos kelmaydimi? ha, zamonaviy texnologiyani joriy etish bo‘ladimi, yalpi ichki mahsulot ko‘rsatkichini oshirishmi - iqtisodiyotimiz taraqqiyotiga xizmat qilishga yo‘naltirilgan chet el investitsiyasi salmog`i qancha ko‘paysa, yutuqlarimizga shuncha baraka kiradi. albatta, xorij sarmoyasi yurtimizga o‘z-o‘zidan kelib qolmaydi. buning bir qancha omillari bor. avvalo, biznes qilaman degan ishbilarmon tinchlik va osoyishtalik barqaror joyni izlaydi. undan keyin mahsulot ishlab chiqarish uchun zarur omillar – ishchi kuchi va xomashyo bazasi bo‘lishi lozim. bu borada mahsulot ishlab chiqargandan keyin uning bozorini, ya’ni xarid qilish yo‘rig‘ini ham o‘ylash kerak. buni iqtisodiyot ilmida marketing deydilar. ana shu barchajihatlar ta’minlangandagina xorijlik sarmoyador harakatga keilshi mumkin. chunonchi, samarqanddagi “samkochavto” qo‘shma korxonasini bunyod etishda qatnashgan “koch xolding” kompaniyasining 27 foiz aksiyasi italiyadagi “iveko” firmasiga tegishli. ayni paytda, italiyalik ishbilarmonlar bilan hamkorlikda 31 ta loyiha (umumiy …

3 / 8

merikada, braziliyada, kavkazning qora dengiz sohillarida, cho‘llarda sayyohlar daraxti deb nomlanadigan ajoyib daraxtni uchratish mumkin. bu daraxtda shox bolmaydi, yo‘g‘on tanasidan katta-katta barglar chiqaradi. barglaming tuzilishi yelpig‘ichga o‘xshaydi. bargning tanada tutashgan joyida chuqurcha bomib, bu yerda hamisha suv turadi. chanqab kelgan sayyohlar ana shu suvdan ichib, yana yo‘lda davom etaveradilar. n.rahmatov. 80-mashq. 0‘qing, ot so‘z turkumiga doirso‘zlami ko‘chiring. urg'uli bo‘g‘inni aniqlab, urg‘u belgisini qo‘ying. urg'usiz bo‘g‘inlaming aytilishiga e’tibor bering. kitob, kitobxon, kitobxonlar, kitobxonlarga, mehnat, mehnatkash, mehnatsevar, vatan, vatandosh, vatanparvar, o‘quvchi, o‘qituvchi, daftar, daftarcha, ter, terim, terimchi, terimchilar, terimchilarimiz, terimchilarimizga, kutubxona, kutubxonachi. 81-mashq. nuqtalar o‘miga gapning mazmuniga mos fe’llami qo‘yib, gaplami ko‘chiring. fe’llardagi uig‘uli bo‘g‘inni aniqlab, uig‘u belgisini qo‘ying. l. dehqonlar yer haydaydilar, ekin ..., ..., hosilini .... 2. tikuvchi..., ... . 3. duradgor ..., ... . 4. shifokor kasalni..., ... . 5. asalarichilar qutilarga asalari uyalarini ... . 6. bog‘bonlar daraxtlarning ortiqcha shox va butoqlarini.... 7. 0‘quvchilar bahor gullaridan gerbariylar... …

4 / 8

saqlashdan ko‘ra gapirgan ma’qul; boshqa paytda esa indamagan afzal (suqrot). orfografiya va uning asosiy tamoyillari. ma'lum bir tildagi so‘zlar, ularning o‘zak-negizlari va bir necha muqobilda aytiladigan qo‘shimchalarini bir xilda yozish haqidagi qoidalar to‘plami orfografiya (imlo) deyiladi. orfografiya yunoncha orfo – to‘g‘ri, grafiya – yozmoq so‘zidan olingan. orfografiya so‘z o‘zak-negizlari va affikslarini to‘g‘ri yozish, qo‘shma so‘zlaming tarkibiy qismlarini qo‘shib yoki ajratib yozish, bosh harflarni ishlatish, so‘z bo‘g‘inlarini ko‘chirish qoidalarini o‘rgatadi. savodli bo‘lish uchun imlo qoidalarini bilish shart. 0‘zbek orfografiyasining asosi fonetik, morfologjk va tarixiy-an’anaviy tamoyillardir. fonetik tamoyil. fonetik tamoyilga ko‘ra so‘zlar va affikslar og‘zaki nutqda qanday talaffuz etilsa, xuddi o‘shanday yoziladi. masalan, -yapti (bor + yapti) qo‘shimchasidagi shaxs-son qo‘shimchasi –d o‘zidan oldingi jarangsiz p ta’sirida -ti tarzida aytiladi (aslida p ham bu o‘rinda b ning jarangsizlashgan «variantidir»: borayotibdi > boryapti) va shunday yoziladi, chog‘ishtiring: boribdi. cho‘tka, karavot, cherkov (shetka, krovat) kabi so‘zlar o‘zbek tilida qanday talaffuz etilsa, shunday yoziladi. bu yozuv …

5 / 8

ulaming imlosini izohlang. 1) o‘rin, qorin, burun, o‘g‘il, bo‘yin, ko‘ngil so‘zlarida egalik qo‘shimchasini qo‘shing; 2) qayir, ayir kabi fe’llarga majhul nisbat qo‘shimchasi (-il) ni qo‘shing; 3) ikki, olti, yetti so‘zíariga -ov, -ala qo‘shimchalarini qo‘shing; 4) u, bu, shu, o‘sha so‘zlariga -da, -dan, -day, -dagi, -ga, -gacha, -cha qo‘shimchalarini qo‘shing. yuqoridagi so‘zlarga egalik qo‘shimchasi qo‘shilsa, qanday tovush o‘zgarishiga uchraydi? 5) quyidagi so‘zlarga egalik qo‘shimchalari qo‘shib yozing: bobo, orzu, parvo, obro4, mavqe, avzo, mavzu. 6) men, sen olmoshlariga -ni, -ning, -niki qo‘shimchalarini qo‘shib gaplar tuzib, yozing. morfologik tamoyil. morfologik tamoyilga ko‘ra so‘zlar va qo‘shimchalar qanday aytilishiga qarab emas, balki har doim bir xilda, asi shakllariga muvofiq yoziladi. masalan: og`zaki nutqda ketti, o‘tti olipti, o‘qipti, kitoptan, ushta, chetka chigiti yog‘i, piyozzi to‘g‘radi. yozuvda ketdi, o‘tdi olibdi, o‘qibdi, kitobdan, uchta, chetga, chigitning yog‘i, piyozni to‘g‘radi. mashq. 0‘qing. morfologik tamoyil asosida yozilgan so‘zlar qatorini topib ko‘chiring. 1) chirilladi, taqillatdi, shovulladi, lovulladi, gurullab yondi. 2) qurdirdi, …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "orfoepiya va orfografiya munosabatlari"

5-mavzu: imlo va talaffuz munosabati 0‘zbek adabiy tilining ayrim orfoepik me’yorlari. orfoepik normalami talab qiluvchi nutqiy hodisalarning eng asosiylaridan biri assimilatsiya (tovush qo‘shni tovushni o‘ziga moslashtirib-o‘xshatib olishi: ketdi // ketti) hodisasidir. til qancha qadimiy bolsa, unda assimilatsiya hodisasi shuncha ko‘p uchraydi, til qanchalik adabiy bo‘lsa, unda assimilatsiya shuncha kam uchraydi. orfoepiyaning vazifalaridan biri ham assimilatsiyani me’yorda tutib turishdir. til taraqqiyotining qonuniy natijasi bo‘lgan assimilatsiya orfografiyada “muhr”lanmagan bo‘lsa ham orfoepiya qonuniga aylangandir. masalan: o‘t + di = o‘tti o‘tdi, boribdi -> boripti. bunga o‘xshash orfoepik normalarga rioya qilmaslik aksent (g‘alizlik) hosil qiladi. til taraqqiyotidagi ayrim fonetik o...

This file contains 8 pages in DOCX format (20.5 KB). To download "orfoepiya va orfografiya munosabatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: orfoepiya va orfografiya munosa… DOCX 8 pages Free download Telegram